Commentaar van... Gerard Dielessen

Gerard Dielessen (1955) stopte direct na de Olympische Spelen van Tokyo in 2021 als algemeen directeur van sportkoepel NOC*NSF. Hij was daar eindverantwoordelijk vanaf mei 2010. Daarvoor was hij ruim zeven jaar algemeen directeur van de NOS. Inmiddels is hij met pensioen. Of zoals hij zelf zegt: ‘Gestopt, maar nog lang niet klaar.’

Dielessen is momenteel voorzitter van de Raad van Toezicht van RTV Drenthe, lid van de Raad van Toezicht van Omroep MAX en voorzitter van de Stichting Alpe d’HuZes. Daarnaast adviseert hij bedrijven en organisaties op het gebied van modern leiderschap. Hij schreef sinds zijn pensionering inmiddels twee boeken: ‘Als je de lat lager legt ga je niet hoger springen’ (2023) en ‘Dapper Leiderschap’, dat onlangs is uitgekomen. Voor meer informatie daarover, zie hier. In de komende periode zal Gerard Dielessen voor Sport Knowhow XL regelmatig een column schrijven over sport, media en leiderschap.

Bakfiets vol met kinderen leidt tot beweegarmoede

Het lijkt er serieus op dat in mijn welvarende dorp Oosterbeek zo’n beetje alle kinderen in een luxe bakfiets, in deze tijd van het jaar vaak met overkapping, door hun ouders van en naar school worden vervoerd. Je struikelt bijna letterlijk over die grote onhandige dingen als je even rustig met je hond een blokje om wilt lopen. Ik zie weinig tot geen kinderen op een eigen fiets de dagelijkse gang naar school maken. Vroeger was echt niet alles beter. Toch herinner ik mij maar al te goed dat ik dag in dag uit zelf naar de lagere school liep. En later op mijn gammele Gazelle naar de middelbare fietste.

De tijden zijn veranderd. Zodra mijn jonge dorpsgenoten de bakfiets zijn ontgroeid, stappen ze over op een elektrisch aangedreven fiets of misschien wel een fat bike. Zoef, daar gaan ze dan. Zonder enige inspanning verplaatsen zij zich van de ene plek naar de andere, terwijl de ouders op hun smartwatch precies kunnen zien waar zij zich bevinden. Track and trace. En zo nodig een piepje kunnen laten afgaan als zij zich buiten het afgesproken gebied begeven. Controle en gemak. Lang leve de technologische vooruitgang.

Absoluut een zorgelijke ontwikkeling, wat mij betreft. Verontrustend omdat hiermee de beweegarmoede onder jongeren alleen maar verder wordt gestimuleerd. Ook bevordert het gebruik van al de beschikbare technologie nu niet bepaald de zelfstandigheid van het jonge deel van onze natie.

Beweegarmoede
Eerst over de beweegarmoede. Zeker de helft van de Nederlandse jeugd beweegt te weinig, blijkt steeds weer uit verschillende onderzoeken. Beweegarmoede is overigens niet een probleem van alleen de jeugd. Van de Nederlandse bevolking van vier jaar of ouder voldeed in 2021 slechts 47 procent aan de zogenoemde beweegrichtlijnen. Noem het gerust ‘een stille pandemie.’ Of: zitten is het nieuwe roken, wordt ook wel gezegd. Maakt niet uit. We bewegen met z’n allen gewoon te weinig en dat doet de kosten van de volksgezondheid, zeker op termijn, naar ongekende hoogte stijgen.

Een organisatie als de Beweegalliantie doet er samen met haar partners alles aan om het tij te keren. Zo ambieert de Beweegalliantie dat 75% van de Nederlanders in 2024 aan de beweegrichtlijnen voldoet. Dat betekent per week minimaal 150 minuten matig intensieve inspanning door bijvoorbeeld te zwemmen, wandelen of te fietsen. Een heuse opgave.

De politiek heeft daar trouwens weinig oog voor. Het huidige kabinet is van plan om het verlaagde btw-tarief voor commerciële sportaanbieders te verhogen van 9 naar 21 procent. Dat betekent dat tarieven voor onder andere zwembaden, ijsbanen en sportscholen omhoog gaan. De consument, zo blijkt uit eerste schattingen, moet in totaal zo’n 223 miljoen euro per jaar meer uit gaan geven. Uit Ipsos-onderzoek blijkt dat een derde van de bevolking vindt dat deze verhoging negatieve gevolgen heeft voor hun sportgedrag. Vooral voor de mensen die het toch al niet breed hebben. Gelukkig weten de verschillende spelers op het ‘sportspeelveld’ - zoals NOC*NSF, het Platform Ondernemende Sportaanbieders en een paar politieke partijen zoals D66 en het CDA - elkaar goed te vinden in hun pleidooi om dit plan in de prullenbak te laten belanden.
Tijdens de behandeling van de sportbegroting, later dit najaar, zal blijken of dit is gelukt.

Investeren in sport en bewegen betekent investeren in een gezonde samenleving. Dat weet iedereen. Een betere conditie verkleint het risico op hart- en vaatziekten, overgewicht, osteoporose en andere gezondheidsklachten. Volgens sportkoepel NOC*NSF vergroot onvoldoende lichaamsbeweging de kans op vroegtijdig overlijden. In Nederland zou dat gaan om ongeveer achtduizend sterfgevallen per jaar. Zo’n zes procent van het totaal aantal overlijdens.

Het is jammer dat het kabinet zich niet realiseert dat een grote groep mensen het zich financieel niet kan veroorloven om een abonnement af te sluiten bij een sportschool. Dat zijn uiteraard niet de mensen met dure bakfietsen of fat bikes. Met name mensen in de sociaal kwetsbare klassen van onze samenleving dragen bij aan al deze zorgelijke beweegarmoede cijfers. Hopelijk keert dit wispelturige kabinet dus snel terug op haar schreden en schrapt het de btw-verhoging op sport alsof het de 100 meter sprint op de Olympische Spelen wil winnen.

Uiteraard moet er veel meer gebeuren om de beweegarmoede tegen te gaan. Nu is de razendsnelle ontwikkeling van technologie in de afgelopen decennia natuurlijk niet de enige boosdoener van het feit dat jongeren, en eigenlijk de gehele bevolking, te weinig van de bank komen.

South by Southwest (SXSW)
Technologie kan juist ook worden ingezet mensen gezonder te laten leven. Sterker: technologie biedt heel veel kansen. Tijdens het Techfestival SXSW in Austin, Texas wordt jaarlijks veel aandacht besteed aan wat technologie kan betekenen voor een gezondere samenleving.

Al jaren achtereen ga ik naar Austin om te leren en te begrijpen hoe we met behulp van de nieuwste technologische ontwikkelingen onze samenleving kunnen verbeteren. Ook op het gebied van gezondheid, door meer te bewegen en te sporten. Hier komen ze:

• Wearable technologie | Biotechnologie wordt vaak geïntegreerd in draagbare apparaten zoals fitness trackers en smartwatches. Deze apparaten kunnen mensen motiveren om actiever te zijn door hun activiteitenniveau bij te houden, doelen te stellen te krijgen. De stappensteller is er daar misschien wel de bekendste van, maar er zijn wer veel meer natuurlijk.
   
• Gezondheidsapps en platforms | Biotechnologie wordt gebruikt in de ontwikkeling van gezondheidsapps en online platforms die mensen helpen bij het plannen van hun fitnessroutine, het volgen van hun voedselinname, het ontvangen van coaching en ondersteuning, en het verbinden met anderen met vergelijkbare doelen. Als je wil kun je tegenwoordig heel eenvoudig je eigen gezondheid ‘managen’ met behulp van laagdrempelige technologische toepassingen.

• Genetica en sportprestaties | Hoewel nog in de beginfase, worden genetische tests gebruikt om inzicht te krijgen in genetische factoren die verband houden met sportprestaties, zoals spieropbouw, uithoudingsvermogen en blessuregevoeligheid. Dit kan atleten en ook amateursporters helpen bij het optimaliseren van hun trainingsprogramma's en het maximaliseren van hun prestaties.
   
• Medische behandelingen voor blessures | Biotechnologie speelt een rol bij de ontwikkeling van geavanceerde behandelingen voor sportgerelateerde blessures, waaronder regeneratieve geneeskunde en stamceltherapieën die het herstelproces kunnen versnellen en atleten van ieder niveau helpen om sneller weer actief te worden.

Tijdens SXSW dit jaar ook veel aandacht voor hoe de inrichting van steden kan bijdragen aan een gezondere bevolking. Tijdens één van de vele sessies werd een krachtig pleidooi gehouden om steden zo in te richten dat er veel gemakkelijker dan nu door hun inwoners ‘gezondere keuzes’ kunnen worden gemaakt. Want, zo stelden de panelleden: ‘individuele discipline is nu eenmaal niet duurzaam’. Mensen kiezen over het algemeen de gemakkelijkste weg. Gedragsveranderingen realiseren is zo’n beetje het moeilijkste wat er is. De overheden, de politiek moet daar dus een handje bij helpen en daar zijn ze bovendien ook voor.

Keuzearchitectuur
Ontwerp, met andere woorden, een keuzearchitectuur die ervoor zorgt dat gezondere keuzes de standaardkeuzes worden. 'Als je dat doet, krijg je een mega duurzame transformatie in een heleboel onderwerpen die verder gaan dan alleen gezondheid', zo zei een van de sprekers. En: 'Zorg ervoor dat steden het vijftien minuten concept omarmen, zodat alles wat je nodig hebt binnen een kwartier te voet bereikbaar is. Dat vereist dus veel trottoirs en goed openbaar vervoer'.

Zo ben ik terug in mijn mooie eigen dorp Oosterbeek. Welvarend voortkabbelend aan de Rijn. Veel bakfietsen dus.

In mijn wijk worden de decenniaoude rioleringen vervangen. De troittoirs zijn verdwenen na de herinrichting. Daarvoor in de plaats stoepen waarop auto’s worden geparkeerd. Mensen, zoals ik, die met de hond een stukje door de wijk wandelen over de smalle straten komen ogen en oren tekort omdat ze voorbij worden gezoefd door snelle gemotoriseerde fietsers en onoplettende automobilsten.

Er is nog een hoop werk te doen voordat we kunnen spreken over een gezonde en fitte samenleving.

Gerard Dielessen