Berenschot onderzoek laat belangrijke vragen open

De evaluatie van het WK Bid door Berenschot geeft een interessante helikopter view over het hele bidproces en de betrokkenheid van verschillende acteurs bij het verloren WK Bid van Nederland en België. Het rapport is redelijk kritisch over de rol van met name de ambtelijke machinerie, waarbij het, zo valt te lezen, enigszins ontbrak aan gevoel voor urgentie, en een stevige centrale regie. Met name VWS kan zich dat verwijt aantrekken.

Voor zover ik kan beoordelen vind ik het geschetste beeld van Berenschot redelijk evenwichtig. Toch blijf ik na lezing van het rapport met vraagtekens zitten; met name omdat een aantal dilemma’s en thema’s door de auteurs wel aangestipt of benoemd worden, maar niet verder uitgegraven. Om écht lering te trekken zou ik op de volgende punten graag wel een analyse willen die verder voert.

• De fiscale eisen van de Fifa
In de media is nogal veel te doen geweest aan de speciale behandeling die de Fifa eiste, en dan met name op fiscaal gebied. Ik kan er achteraf nog steeds geen chocola van maken. Als je de toezeggingen leest, lijkt het alsof de Nederlandse overheid dit toezegt, maar dit vervolgens weer ontkracht. Maar vreemd genoeg werd er wel een prijskaartje aan gehangen van 300 mln. De discussie hierover was zelfs voor een kamerlid als Nepperus blijkbaar nauwelijks te volgen, dus laat staan voor de Nederlandse burger. Hoe kan het dat deze discussie niet in andere Europese landen gevoerd wordt? Dit is een belangrijk punt om helderheid over te creëren. Zolang de indruk blijft hangen dat internationale sportbonden als de Fifa hun zakken proberen te vullen over de rug van de Nederlandse belasting betaler, is het zinloos om geld en energie in nieuwe bids te steken.

• De rol van de maatschappelijke kosten baten analyse
 Het rapport van Berenschot pleit ervoor om deze minimaal een half jaar van te voren uit te besteden. Uiteraard, het haastwerk van de SEO was nergens voor nodig. Aan de andere kant: de (negatieve) uitkomst speelde geen rol in de besluitvormingsprocedure, zo valt te lezen. Waarom dan überhaupt hier geld aan besteden? Volgens mij moet er beter nagedacht worden over de precieze plek die een kosten-baten analyse in de publieke discussie heeft. Nu vielen de uitkomsten eigenlijk buiten de besluitvorming terwijl er wel tegelijkertijd veel behoefte was aan een kader en een platform om kosten en baten te kunnen beoordelen.

• Publiek en particuliere samenwerking
er wordt in het rapport melding gemaakt van het feit dat het bidcomité opereerde als een particuliere onderneming maar dat zij de publieke organen nodig had voor haar werkzaamheden en toezeggingen richting Fifa. En de publieke organen kennen uiteraard een andere dynamiek dan een onderneming, wat leidde tot wederzijdse irritaties. Of een formele publiek-private samenwerking - zoals Berenschot aanbeveelt - hier soelaas zou bieden is de vraag. Terecht merkt minister Schippers op dat overheidsparticipatie in een particuliere stichting de onduidelijkheid juist kan vergroten.Wat hier toch wat dieper uitgespit had kunnen worden is de rol van VWS, die in feite tussen twee vuren zit. Aan de ene kant is daar het bidcomité: deze verwacht in VWS een woordvoerder binnen de Rijksoverheid te hebben. Immers men ondersteunt het comité financieel. Aan de andere kant voelt VWS de druk van de rest van de publieke sector die loyaliteit aan de politieke processen verwacht. Het is duidelijk dat VWS te weinig visie en gewicht heeft gehad om deze twee conflicterende rollen te verzoenen. In mijn optiek zou VWS maar één doel moeten hebben: een optimale besluitvorming op basis van een goede publieke discussie. Dit kan alleen door transparantie en toegankelijkheid van alle gegevens te waarborgen.