'2028: wat we geleerd hebben van een evenement dat er nooit is geweest (maar dat er wel moet komen)'

Het stopzetten 'met een simpele pennenstreek' van de ambitie om de Spelen in 2028 naar Nederland te halen heeft meer ontwaard dan de budgettaire terughoudendheid en angst voor een financieel debacle. Het was veel meer dan dat: het was het demasqué van de grijze Nederlandse kruideniersgeest, geleid - als dat woord hier te gebruiken is - door inspiratieloze politici. Dat - en de kennelijke onmacht van de olympische beweging om argumenten te vinden en te vertalen in 'an offer they can’t refuse'. Wat pleitbezorgers voor de HSL, de Noord-Zuidlijn - en noem nog maar wat meer projecten met een twijfelachtige noodzaak en een nog discutabelere financiële balans - wel lukte, het binnenhalen van een miljardenproject, lukte de fakkeldragers van ‘2028’ dus niet.

Hier had men bij NOC*NSF 'begrip' voor. Ik niet. Is er eindelijk een project dat als inspirerende en langdurige katalysator kan dienen om het land, met de mensen erin, op vele niveaus omhoog te stuwen naar niet voor mogelijk gehouden horizonnen, en weer verzanden we in bureaucratie en grijze discussies. We hadden een ruimtewandeling kunnen maken, maar prefereerden te slenteren over de markt, maar dan wel een waar de tulpen niet te duur zijn.

Het deed me denken aan de Nederlandse damesatletiekploeg die ergens in de jaren tachtig die voor de keuze stond te promoveren naar de A-groep - met Rusland, Oost- en West-Duistland, Groot-Brittannië en andere landen van wereldniveau - of te blijven zitten in de B-groep. Men koos het laatste. Het zou namelijk wel erg moeilijk worden tegen die landen. 'Onmogelijk', was het oordeel van de ploegleiding. Maar visionairs van gisteren en vandaag weten dat juist het stellen van schier onmogelijke doelen noodzakelijk is als middel voor echte vooruitgang. En zeker in een tijd van exponentiele veranderingen. Amerikanen begrijpen dit intuïtief. 'We gaan naar de maan', zei iemand daar ooit. Wij hier hebben er meer moeite mee.

Wat kunnen we van bovenstaande leren? Ik geef een korte kijk op drie elementen uit het traject van droom tot uiteindelijke uiteenspatten van die droom en een aantal aanbevelingen vanaf de zijlijn, wellicht nuttig voor toekomstige ambities.

Simpel gesteld is een van de volgende dingen gebeurd, of een combinatie ervan:
• het plan rond ‘2028’ klopte voor geen meter;
• het plan klopte, maar werd niet goed beargumenteerd;
• alles klopte, maar er ontbrak visie en lef bij de uiteindelijke besluitvormers.

Het plan - voor zover men natuurlijk van een plan kon spreken, vier jaar voor het als officieel 'bid' gepresenteerd had moeten worden - schitterde in design en intentie. Er zullen weinigen zijn geweest die onbewogen bleven bij het zien en lezen van de ideeën. Mooie voorbeelden van de creativiteit en innovatiekracht die Nederland, als het moet, met verve en sprankeling als een konijn uit een grote hoed kan toveren.

Het had echter gedeeld moeten worden - exclusief in eerste instantie - met die mensen voor wie het jaar 2028 - de toekomst - als persoonlijk kompas geldt: jongeren, de Generation Y. Deze doelgroep bevat niet alleen de leiders van morgen, maar in zekere zin de leiders van vandaag. De invloed - en niet alleen via social media - van deze groep mensen is zo enorm dat ze letterlijk revoluties kunnen ontketenen. Een draagvlak zoeken, via de juiste ambassadeurs en influencers had vele malen makkelijker en effectiever geweest dan het zoeken naar consensus onder 16,7 miljoen mensen.

De argumentatie achter het plan, de veelbesproken stip aan de horizon om Nederland 'via de sport in maatschappelijk en economisch opzicht naar een hoger niveau te tillen' miste de urgentie die het - straks terugkijkend vanuit het post-crisis tijdperk - wellicht hard had kunnen gebruiken. In een tijd van exponentiële verandering, waar wereldmarktleiders letterlijk omver geblazen kunnen worden door apps-bouwende kwajongens in een garage, waar verregaande automatisering en outsourcing naar India en andere opkomende economieën binnenkort hele branches – inclusief sommigen waar we denken ‘experts’ in te zijn - incourant en onnodig gaan maken, waar onderscheidend vermogen, de kunst om op te vallen, letterlijk van levensbelang is, met al deze gegevens die als een grote golf al van verre op ons af komt, was het raadzaam geweest om aan te geven dat de het Olympisch Plan en de tomeloze inspanning die al in ‘2028’ gestopt was, in feite een geschenk uit de hemel was: een in de schoot geworpen platform, een showroom, om Nederland te profileren in al zijn pracht en glorie. Want dat zal Nederland, en andere westerse economieën, sowieso nodig gaan hebben.

Uiteindelijk, en hier kunnen we kort over zijn, ontbrak het simpelweg aan visionair leiderschap. Leiders 'leidden' en bij voorkeur ergens heen waar weinigen geweest zijn. En visionair leiderschap - een essentieel onderdeel van de cultuur van innovatie - vraagt om het realiseren van doelen die bewust ver weg liggen, sterker nog, die bewust zelf ver weg gelegd worden: John F. Kennedy’s 'maan'; Peter Ueberroth, president van de Spelen van Los Angeles, sprak van 'the most pressure-packed situation that anybody could self-create'; Nike gebruikt Big Audacious Goals (BAGs). Allemaal middelen - middelen en geen doelen op zich - om de zwaartekracht van het status quo-denken te ontstijgen. Een leger dat dit niet begrijpt, kan de doden gaan tellen, een bedrijf zijn gedwongen ontslagen, een land…

Dus wie staat erop in Den Haag die begrijpt dat 'leiden' a priori begint met 'inspireren'? Rond ‘2028’ had de rol van NOC*NSF veel sterker en inspirerender moeten zijn. Wellicht waren de cynische woorden in de wandelgangen op Papendal – 'wij vragen ons ook af wat het Olympisch Vuur doet' – en het uiteindelijke en gemoedelijk verwoordde 'begrip' voor het regeringsbesluit symptomatisch voor die rol.

Om deze struikelblokken voortijdig te omzeilen of - beter nog - onschadelijk te maken, kunnen de volgende suggesties wellicht van pas komen. Wie weet kunnen ze van nut zijn voor De Vonken van 2028 en andere apostelen.

1. Creëer een inspirerend Hoger Doel, een alles ontstijgende visie die de onvermijdelijke vraag 'waarom het zo urgent en van levensbelang is dat dit evenement hier gaat plaatsvinden en niet elders?' in de kiem smoort. Mocht die vraag toch komen, gebruik argumenten die ontegenzeggelijk duidelijk maken dat het evenement een middel is, een katalysator, om onderscheidend vermogen te realiseren. De onmacht tot onderscheiden leidt vandaag de dag tot donkere toekomsten. Dit is de essentie van de 21e eeuw en een gedachtegoed waar veel bedrijven mee worstelen. Het vereist urgentie, innovatie, het nemen van risico’s en een platform om alles te presenteren aan de wereld. Er is geen beter bekeken platform dan de Spelen. De discussie over budget wordt dan in een heel ander licht gezien.

2. Inspireer, en inspireer vooral de jongeren en gebruik hun onmetelijke kracht en invloed en de rest van het land te veroveren. Een les tevens voor alle politici in het land.

3. Praat niet met 16,7 miljoen inwoners en probeer ze vooral niet op een lijn te krijgen. Disruptieve ambities en consensus gaan gewoonlijk niet hand in hand.

4. Leer van Los Angeles 1984. De Spelen hadden te kampen met wereldwijd 'olympisch cynisme' en een radicale afwijzing van de lokale bevolking om ook maar enig overheidsgeld te investeren. Men werd aldus gedwongen alles opnieuw uit te vinden. Een interessant voorbeeld van leiderschap, visie, en projectmanagement onder het oog van een toekijkende wereld die meewarig fluistert 'dit gaat niet lukken!' LAOOC creëerde vaak zelf de uitdagingen om snelheid en de disruptieve visie te garanderen. 'We hebben alle vrijwilligers in kaart', werd gemeld. 'Begin maar opnieuw. Ik wil alleen vitale, sprankelende jonge vrijwilligers', zei Peter Ueberroth. 'Dat gaat niet lukken.' 'Weet ik. Do it.' 'Arrangements are to Spartan', was het motto binnen het LAOOC, sober en summier, maar alles moest wel 'anders' en men bouwde en passant de eerste postmoderne Spelen. Amsterdam had/zou de eerste postpostmoderne Spelen kunnen worden.

5. Vind inspirerend leiderschap en laat voor zover mogelijk de politiek volledig buiten de conceptfase. Politici-  zoals de meeste ambtenaren - denken in termen van processen en consensus. Beiden vertragen en zijn dodelijk voor ambitie. Er waren rond ‘2028’ overigens uitzonderingen onder de overheidsambtenaren, maar te weinig en met te weinig tijd. Misschien is er hoop. Camiel Eurlings, waar de vonken wel vanaf spatten, mag weten dat ook Peter Ueberroth zijn sporen verdiende in de luchtvaart - Trans International Airlines – voor hij aan LA84 begon. Ik heb de hoop op ‘2028’ nog lang niet opgegeven!