Zelfs tafeltennis is met ziekte van Parkinson goed mogelijk

Mensen met de ziekte van Parkinson zijn gauw geneigd om zich een inactieve leefstijl aan te meten. Door middel van de zogenoemde ‘ParkFit-studie’ onderzoeken Arlène Speelman en Marlies van Nimwegen of het mogelijk is om de fysieke activiteit van deze mensen te verhogen. Ook kijken ze welke effecten bewegen heeft op de patiënten en hun ziekteverloop.

Dat bewegen positieve effecten met zich meebrengt is algemeen bekend. Zo werkt het onder meer preventief tegen hart- en vaatziekten, diabetes type II en bepaalde vormen van kanker. In de ParkFit-studie draait het om de ziekte van Parkinson, een ziekte waarbij de hersencellen die zorgen voor de stof dopamine afsterven. Deze stof is noodzakelijk voor de controle van lichaamsbewegingen. De aandoening zorgt voor trage, stijve en trillende ledematen en brengt ook complicaties zoals depressie, slaapstoornissen en obstipatie met zich mee. Bewegen heeft bij gezonde mensen een positief effect op deze complicaties en uit dierexperimentele onderzoeken kan zelfs worden afgeleid dat bewegen het ziekteverloop mogelijk positief beïnvloedt. “In Amerika hebben ze muizen laten lopen op een loopband en het bleek dat de dopamine efficiënter werd gebruikt dan bij muizen die niet of minder bewogen”, aldus Arlène Speelman. Net als haar onderzoekspartner Marlies van Nimwegen is zij PhD-student aan het UMC St Radboud in Nijmegen.

Actieve leefstijl
Het door Speelman genoemde gegeven roept de vraag op of het in de toekomst mogelijk is om met bewegen de ziekte van Parkinson te bestrijden of zelfs te overwinnen. Speelman: “Er moet nog heel veel onderzoek plaatsvinden. Wel is al aangetoond dat een actieve leefstijl de kans op het krijgen van de ziekte van Parkinson verkleint. Dat je door bewegen kunt genezen van de ziekte lijkt onmogelijk, maar het muizenonderzoek toont wel aan dat het de ziekte wellicht kan vertragen.”

De eerste stap in deze nog lange strijd tegen de ziekte van Parkinson is het überhaupt in beweging krijgen van de patiënten. Juist dat is hetgene waar Speelman en Van Nimwegen zich met de ParkFit-studie op hebben gericht. Speelman: “Het is bekend dat mensen met de ziekte van Parkinson inactiever worden. Ze weten dat ze moeten bewegen, maar dat is niet voldoende. Een kortdurend trainingsprogramma met strikte begeleiding blijkt uit de literatuur effectief op de korte termijn, maar wij onderzoeken of we de patiënten structureel actiever kunnen laten worden.”

De onderzoekers houden in hun achterhoofd dat bewegen ook nadelige effecten kan opleveren. Zeker bij mensen met de ziekte van Parkinson waarbij het risico op vallen is toegenomen zou bewegen wel eens nadelige gevolgen kunnen hebben. Speelman: “Je gaat immers meer doen: heb je daardoor meer kans om te vallen en dus op een afname van de kwaliteit van leven? Of word je fitter en val je daardoor juist minder?”

MJ Fox Foundation en ZonMw
In 2007 dienden projectleiders Bas Bloem, Marten Munneke en Frank Backx een aanvraag in en in het najaar van 2008 startten de onderzoekers met het uitnodigen van deelnemers voor hun onderzoek, dat voor het grootste deel wordt betaald door de Amerikaanse MJ Fox Foundation en voor een deel door ZonMw. Van de 3.453 benaderde patiënten toonden 586 mensen zich bereid om mee te werken.

Speelman: “Bij de meeste mensen openbaart de ziekte zich tussen hun vijftigste en zeventigste jaar. De gemiddelde leeftijd van onze patiëntengroep ligt rond de 65 jaar. Met name de oudere groep mensen wilde niet meewerken aan het onderzoek en daarover kunnen we dus moeilijk iets zeggen. Daar zou een eventueel vervolgonderzoek zich op kunnen richten.”

Twee groepen
De onderzoekers volgden de patiënten twee jaar en om het effect van bewegen goed te kunnen meten deelden ze de groep vooraf in tweeën. De ene groep lootte een fysiotherapeutisch programma dat zich richtte op het verbeteren van zelfstandigheid en veiligheid tijdens het bewegen. De andere groep kreeg het specifieke ParkFit-programma waarin het streven naar een actievere leefstijl centraal stond. De patiënten in deze tweede groep stelden samen met hun fysiotherapeut - die fungeerde als coach - een individueel beweegplan op, ze ontvingen een activiteitenmonitor en kregen de mogelijkheid om te sporten in een groepje, onder begeleiding van hun fysiotherapeut.

Speelman: “De ziekte verloopt bij elke patiënt anders. De ene persoon tennist nog, terwijl de andere blij is dat hij een rondje nordic walking vol kan houden. De coach zocht dan ook samen met de patiënt naar een activiteit die bij hem of haar past. Ze kozen voornamelijk voor wandelen en fietsen, teamsporten kwamen bijna niet voor.

Kleine motoriek
Karel van Gemert (63) behoorde tot die tweede, actieve, groep. Bij de voorzitter van tafeltennisvereniging The Victory uit Weesp openbaarde de ziekte zich in december 2008. “Mijn kleine motoriek is vooral rechts een stuk minder. Ik speel nog competitie en ondanks dat ik rechtshandig ben, sla ik soms liever met links.” Nadat zijn neuroloog in het Onze Lieve Vrouwe Gasthuis hem op het ParkFit-onderzoek wees, stroomde hij in juni 2009 in.
 “Tafeltennissen ben ik blijven doen, net als het fluiten van voetbalwedstrijden. Het programma heeft ervoor gezorgd dat ik daarnaast actief ben gaan fietsen op de racefiets.”
 
Speelman en Van Nimwegen zijn momenteel druk bezig met het verwerken van de resultaten en over de uitkomsten van het onderzoek kunnen ze nog niets zeggen. Speelman: “In de zomer hopen we ons artikel te kunnen publiceren.” Van Gemert is in ieder geval blij met de actieve aanpak. “Ik voel me er goed bij. Ik doe nog fietsvakanties en er zijn mensen die dat niet meer kunnen. Ik weet natuurlijk niet hoe het anders was geweest, maar ik ben blij dat ik vanaf het begin goed ben gaan bewegen.”

Voor meer informatie: klik hier