Therapeut prefereert lichaamsbeweging boven antidepressiva

door: Lennart Bloemhof | 1 november 2012

Bewegen is goed voor je brein. Daar zijn wetenschappers het inmiddels wel over eens. Maar de volgende stap - integratie van deze overtuiging in de geestelijke gezondheidszorg - is nog niet gezet. Daar wil runningtherapeut Han Baeten verandering in brengen. Hij is van mening dat beweging een goedkoper en effectiever middel kan zijn bij psychische klachten.

Als runningtherapeut ziet Baeten in de praktijk het positieve effect van beweging. “Lichaamsbeweging - of in mijn vakgebied hardlopen - sorteert een positief effect op de geestelijke gezondheid. Het vermindert bijvoorbeeld depressieve klachten.” Baeten werkt volgens de Bofitmethode. Daarin staat lichaamsbeweging in de natuur centraal, gecombineerd met ontwikkelingsgerichte coaching. Wetenschappelijke fundering van runningtherapie is onder meer te vinden in het boek van de Amerikaanse psychiater John Ratey, verbonden aan de universiteit van Harvard. Deze Amerikaan verzamelde alle onderzoeken op het gebied van beweging en brein in zijn vertaalde werk ‘FIT! Bewegen voor een beter brein’.

Oerdrang
Baeten legt uit dat de relatie tussen lichaamsbeweging en het brein ontstaan is vanuit het oerinstinct van de mens. “Dat stamt uit de jager-verzamelaartijd. Mensen moesten wel lopen om te overleven. Er zit een soort genetische codering in ons waardoor er - voornamelijk bij hardlopen - bepaalde stoffen vrijkomen.” En die stoffen zijn weer goed voor de hersenen. Baeten: “Als de hartslag op zeventig procent van maximale capaciteit zit worden deze pas aangemaakt. Bepaalde hersengebieden verschrompelen als er sprake is van bijvoorbeeld chronische stress, wat gevolgen heeft op bijvoorbeeld het geheugen of concentratievermogen. Die schade wordt weer hersteld door deze stoffen.”

Medische standaard
Volgens de runningtherapeut is de kennis over de tandem brein/beweging wijdverspreid in de wetenschappelijke wereld, maar een stuk minder in het medisch circuit. Psychische aandoeningen waarop beweging een positief effect zou kunnen sorteren zijn ADHD, Alzheimer, overgangsklachten, depressies, PMS, burnouts of angstklachten. “Ik ben zeker niet tegen antidepressiva”, benadrukt Baeten. “Maar het advies om te bewegen is voor de samenleving veel goedkoper. Het is geen Haarlemmerolie, en bij de ene ziekte werkt het beter dan bij de ander, maar het vermindert zeker de klachten.”

Baeten is niet de enige die pleit voor integratie van lichaamsbeweging in de geestelijke gezondheidszorg. Neuropsycholoog Erik Scherder - verbonden aan de Vrije Universiteit in Amsterdam - hamerde ruim anderhalf jaar geleden in Trouw al op het belang van lichaamsbeweging in relatie met de conditie van het brein.

Digitaal informatieplatform
Na het lezen van dat artikel nam Baeten direct contact op met de wetenschapper. De therapeut stelde Scherder de vraag of hij samen met hem een digitaal platform op wilde richten om de relatie tussen brein en beweging bekender te maken in de samenleving. “Op dat platform moest informatie komen over kennis en toepassing in de praktijk, samen met een verzameling van onderzoeken.”

Scherder was direct geïnteresseerd. ZonMw, de instantie die namens het ministerie van VWS gezondheidsonderzoek en zorginnovatie stimuleert, zou dit platform dan moeten financieren. De twee vroegen hiervoor een subsidie aan, maar die aanvraag werd twee weken geleden afgewezen. Om in aanmerking te komen voor subsidie van ZonMw moet ook een onderzoeksvoorstel worden ingediend. Daarop liep het volgens Baeten spaak. “Het is afgewezen. Niet omdat het niet relevant was, het richtte zich namelijk op de effectiviteit van bewegingsmotivatie via bijvoorbeeld apps. Maar het is onder meer afgewezen omdat we de onderzoeksmethode onvoldoende hadden beschreven volgens de commissie.”

Herkansing
Ondanks die afwijzing blijft Baeten positief. Zo ziet hij dat in de samenleving de relatie tussen beweging en geestelijke gezondheid steeds vaker wordt gelegd. “Verzekeraars doen dat vooral preventief. Zo biedt ONVZ runningtherapie aan om depressies te voorkomen. Maar ook huisartsen geven steeds vaker het advies om te bewegen nadat een nieuwe richtlijn voor hen is opgesteld, waarin beweging nadrukkelijker is opgenomen.”

Volgens Baeten zijn die ontwikkelingen een stap in de goede richting, maar is het nog lang niet voldoende. “Nu wordt het advies nog te vaak niet geven. De kennis is er wel, maar te veel mensen zijn er niet van op de hoogte. En het advies is de ene kant van het verhaal. De andere kant is om mensen ook daadwerkelijk te motiveren voor lichaamsbeweging. Daar kunnen wij, als runningtherapeuten, een rol in spelen.”

Een nieuwe poging om een digitaal platform op te richten, ziet Baeten daarom wel zitten. Hij heeft al voorzichtig gezocht naar mogelijke nieuwe partners. “Er zijn andere plekken waar we ondersteuning kunnen vinden.” Als voorbeelden noemt hij het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB), het Trimbos-instituut en het RIVM.

Daarnaast gaat Baeten opnieuw contact zoeken met Scherder. Het digitaal platform moet een website worden voor zowel wetenschappers als het grote publiek, om zo de definitieve integratie van lichaamsbeweging in de geestelijke gezondheidszorg te bewerkstelligen.

Voor meer informatie: FIT! Bewegen voor een beter brein, www.runningtherapie.nl en www.bofit.nl