Reactie NISB op Volkskrant-artikel: “Bewegen is gezond”

door: Leo Aquina | 15 januari 2015

‘Het verband tussen beweging en lichaamsgewicht moet opnieuw worden bezien’, concludeert de Volkskrant op 3 januari in een artikel op basis van Amerikaans bevolkingsonderzoek. De krant schrijft: ‘Daarmee lijken niet alleen aantrekkelijke beloftes van sportcentra misleidend, maar zijn ook adviezen van de overheid achterhaald. Volgens het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB), dat in opdracht van de overheid werkt, is de beweegnorm - dertig minuten per dag flink actief zijn - een plezierige manier om gewicht te verliezen.’ Tijd voor een reactie van Remco Boer, directeur van NISB: “De conclusie van dat artikel is veel te kort door de bocht.”

Boer vreest dat mensen de conclusie van het artikel in de Volkskrant gebruiken als excuus om nog minder te bewegen ‘want het heeft toch geen zin’. “Dat zou ik heel jammer vinden want meer sporten en bewegen is evident gezond en gewoon goed om te doen.” Aan de andere kant is Boer blij met het artikel, omdat het ook veel goede achtergrondinformatie geeft verderop in het artikel. En het geeft hem de mogelijkheid om de visie van NISB opnieuw over het voetlicht te kunnen brengen. Hij kent de wetenschappelijke onderzoeken waarop het artikel is gebaseerd.

“Er zit zeker wetenschappelijke evidentie achter, maar in het artikel worden koppelingen gemaakt die er niet noodzakelijkerwijs zijn. De suggestie dat bewegen niet leidt tot gewichtsverlies wordt gewekt op basis van generieke cijfers. De Amerikaanse bevolking beweegt meer en er is sprake van een gewichtstoename. Daar hoeft niet per se een causaal verband tussen te zitten.”

Beweegnorm
Liever dan naar de grote getallen, kijkt Boer naar beweegprogramma’s op kleinere schaal. Wat vindt hij ervan dat de beweegnorm van NISB in het artikel van de Volkskrant ‘achterhaald’ wordt genoemd? “Er wordt gesuggereerd dat de beweegnorm er is voor gewichtsreductie, maar dat is helemaal niet zo. De norm is belangrijk voor behoud van gezondheid en dat is wetenschappelijk goed onderbouwd. Als je op zoek bent naar gewichtsverlies, moet je meer doen.”

Op de website van NISB komen we wel een aantal interventies tegen (zie bijvoorbeeld hier) waarbij bewegen wel direct wordt gekoppeld aan obesitasbestrijding. Hebben die interventies wel zin? “Die interventies - zoals de BeweegKuur - zijn goed onderbouwd. Je moet natuurlijk wel kijken onder welke condities het werkt. Je kunt wel meer gaan bewegen, maar dat heeft weinig zin als je dat niet specifiek gericht op gewichtsreductie doet en je let daarbij ook niet op je eetpatroon.”

Eenzijdig
Boer vindt de benadering van het artikel in de Volkskrant eenzijdig: “Het stuk concentreert zich op overgewicht, maar bewegen is om veel meer redenen gezond. Onderzoek heeft uitgewezen dat je beter iets te dik kunt zijn maar actief, dan 'op gewicht' maar niet actief. NISB bekijkt bewegen vanuit een bredere missie. Sport en bewegen heeft op tal van terreinen positieve effecten. Het leidt bijvoorbeeld tot sociale interactie en betere leerprestaties. Dat is allemaal wetenschappelijk onderbouwd."

NISB blijft bewegen ook inzetten in de strijd tegen overgewicht. Boer: “Je moet twee zaken uit elkaar houden. Sporten en bewegen is gezond, maar als mensen daar een ander eetpatroon aan koppelen, heeft het natuurlijk niet zoveel zin. Daarnaast is het een kwestie van de lange adem. Je moet aan de slag gaan met kleine stapjes en niet te hoge verwachtingen. In onze omgeving worden we voortdurend uitgedaagd om grotere porties te eten en stil te zitten. In je aanpak moet je dus zoeken naar mogelijkheden om die omgeving te veranderen zodat mensen meer ‘als vanzelf’ minder gaat eten en meer gaan bewegen. Op macroniveau zie je wellicht niet dat meer bewegen tot gewichtsreductie leidt, maar in de Utrechtse wijk Overvecht is er een integrale wijkaanpak waar je op kleinere schaal wel ziet dat het effect heeft. Maar je moet meer bewegen altijd koppelen aan een bewust eetpatroon.”

Betutteling
In hoeverre is het een verantwoordelijkheid van de overheid of van gesubsidieerde instellingen als NISB om mensen bewust te maken van die eetpatronen? “Wij werken daarin samen met het Voedingscentrum”, vertelt Boer. “Het is een ingewikkeld dilemma, want het Voedingscentrum moet daarbij samenwerken met voedselproducenten die er vooral op zijn gericht om meer te verkopen. De marketingbudgetten van die bedrijven zijn bovendien een veelvoud van wat de overheid of non-profitorganisaties daar tegenover kunnen stellen om een ander geluid te laten horen.”

De overheid heeft als wetgever echter ook nog andere middelen om die voedingsindustrie aan te pakken, beaamt ook Boer. “Dat klopt en als je kijkt naar het roken dan is wel aangetoond dat je met een combinatie van accijnzen, voorlichting en bewezen interventies heel veel kunt bereiken. Ook kun je met ‘nudges’ - een porretje in de goede richting - mensen onbewust verleiden om bijvoorbeeld de trap te nemen of meer te staan tijdens hun werk. Denk aan een vrolijk gekleurd trappenhuis of sta-vergadertafels. Zo is er nog veel meer te bedenken waarmee je onbewust gedrag kunt beïnvloeden. Dat leidt ook tot ethische vragen. We zijn allemaal wars van betutteling, dus hoever kun je als overheid gaan?” De overheid kan mensen in ieder geval niet opleggen om meer te bewegen, maar als het aan Boer ligt blijft de overheid dat wel stimuleren.

Voor meer informatie: opiniërende column van Jacqueline Kronenburg & Dirk Schaars (beiden NISB) n.a.v. het Volkskrant-artikel 'Meer bewegen en toch meer wegen' van 3 januari 2015