Overwint de sportwereld de gevolgen van de kredietcrisis?

Jan Kossen, directeur zwembond
“Het onderwerp houdt ons bezig, maar er is moeilijk vat op te krijgen. Wij onderscheiden het probleem op de korte en de lange termijn. Op de korte termijn hebben wij te maken met een waardevermindering van onze obligaties. Dat compenseren we door in 2009 minder uit te geven om ons vermogen weer op het gewenste niveau te krijgen. We zijn overigens van mening dat op de langere termijn de waarde van onze (langlopende) obligaties weer zal aantrekken. Wij willen ons vermogen op niveau houden om weerbaar te kunnen zijn als dat nodig is. Op de langere termijn prijzen we ons gelukkig veel langlopende overeenkomsten met onze partners te hebben. Onze partners komen daarnaast niet uit de financiële sector. We verwachten dat zij de relatie met ons extra kunnen benutten om aandacht voor hun producten te vragen. De vraag waar we nog geen antwoord op hebben, is welk effect de kredietcrisis op onze leden heeft. Ik lees in de artikelen van de heren Rozie en Koning dat zij die vraag ook nog hebben. Vooralsnog denken wij dat de Nederland vooral zal bezuinigen op grote kosten (auto-huis-vakantie) en niet op lidmaatschappen van hun vereniging. Daar kan voor onze verenigingen een kans liggen om door diverse vormen van aanbod leden meer te binden bij hun vereniging. Uiteraard zullen wij de zwem- en poloverenigingen helpen bij het ontwikkelen van ideeën.”

Arjan de Vries, directeur onderwatersportbond, bowlingfederatie en toerfietsunie
“We denken veel meer dan voorheen in termen van directe diensten en artikelen dan in termen van lidmaatschappen. Allereerst pogen we daartoe blijvend in contact te komen met potentiële afnemers van deze diensten en artikelen. Via handige, intelligente marketing volgen we zo goed mogelijk de interesses van mensen en laten daarop onze diensten los. Mensen binden zich steeds minder vanuit loyaliteit of vanuit het algemeen belang. Immers, duiken, fietsen en bowlen kun je ook zonder een lidmaatschap bij de sportbond. We betrekken overigens verenigingen in dit denken. Ook zij kunnen diensten bieden, zonder meteen met een lidmaatschap op de proppen te komen.”

Jaap Wals, directeur turnbond
“In tijden van onzekerheid biedt sport vermaak, zowel in passieve als in actieve zin. Onze inschatting is dat daardoor de betrokkenheid bij en in sport juist zal toenemen en dat mensen meer tijd nemen om te sporten ten opzichte van andere (duurdere) vormen van vrijetijdsbesteding. Binnen de consumptieve bestedingen zal naar onze verwachting sportbeoefening een ‘blijvertje’ zijn en zullen sporters dus actief blijven. Wellicht dat sporters wat kritischer tegen meerdere lidmaatschappen zullen aankijken en de tweede en/of derde sport zullen laten vallen op het moment dat het bestedingspatroon in de persoonlijke sfeer aangepast zou moeten worden. Gymnastiek/turnen en de andere verschijningsvormen die binnen de verenigingen van de KNGU beoefend worden, staan bekend als laagdrempelig (goede kwaliteit tegen een lage prijs). Hier ligt een specifieke kans voor de KNGU-verenigingen alsmede een kans voor de totale georganiseerde sport versus de commerciële aanbieders.

Anders zal het liggen voor sportsponsoring. Was het voor de KNGU al moeilijk om sponsoren aan zich te binden, de kredietcrisis zal dit er niet makkelijker op maken. Echter, de commercialisering staat bij de KNGU ten opzichte van een aantal andere sporten nog in de kinderschoenen, daarmee is er ook geen afhankelijkheid van deze geldstroom. Dit kan overigens betekenen dat sponsoren met afnemende sponsorbudgetten bij de KNGU voor een lage prijs grote(re) exposuremogelijkheden kunnen krijgen en daarmee hun zichtbaarheid kunnen continueren. Met name sponsoring bij grote internationale evenementen, zoals voor de KNGU heel concreet het WK Turnen 2010 in Rotterdam, zal in verband met de kredietcrisis niet eenvoudiger op worden. Ook het trekken van internationale toeschouwers bij dergelijke evenementen zal onder druk komen te staan. Beide voornoemde zaken kunnen weer tot effect hebben dat sportbonden vanwege de risico’s afzien van het verwerven van grote internationale evenementen in het kader van het Olympisch Plan 2028. Om toch de ambities vanuit OS 2028 te kunnen realiseren, is het wellicht aan te bevelen hiervoor (collectieve) voorzieningen te creëren.

De effecten van de kredietcrisis en de thans door de overheid getroffen maatregelen/voorzieningen zullen vroeg of laat zorgen voor een toenemende druk op de overheidsfinanciën. Dit vergroot de kans dat de overheid bezuinigingsrondes gaat doorvoeren, die dan ongetwijfeld ook de sport zullen treffen. Hierdoor kunnen subsidies teruglopen, dan wel komen te vervallen en ontstaan er problemen in de exploitatie van sportbonden die meer dan in het verleden met meerjarenplannen werken en daarop gebaseerde meerjarige verplichtingen zijn aangegaan.

Tot slot bestaat dan nog het risico van de ‘counterparty risk’. Veel kritische bedrijfsprocessen zijn uitbesteed aan externe leveranciers, omdat ze niet direct tot de core business van een landelijke sportorganisatie behoren, maar daardoor in tijden van recessie wel voor instabiliteit kunnen zorgen op het moment dat deze leveranciers als gevolg van de kredietcrisis niet kunnen overleven. Denk maar eens aan de afhankelijkheid van diverse automatiseringsprocessen e.d.

Bij veel KNGU-verenigingen bestaat er een groot kaderprobleem voor zowel bestuurlijk als technisch kader. Bij een toenemende werkloosheid in het kader van de kredietcrisis zal het aanbod op de arbeidsmarkt stijgen waar KNGU-verenigingen wellicht van kunnen profiteren mits hierop op de juiste manier geanticipeerd wordt. 

Alle bovengenoemde zaken vragen misschien nog meer dan in het verleden om het voeren van een adequaat financieel beleid, waarbij in toenemende mate de risico’s moeten worden ingeschat met daarin een eigen verantwoordelijkheid voor iedere organisatie die, afhankelijk van welke effecten de betreffende organisatie wel/niet raken, op zijn merites beoordeeld zullen moeten worden.” 

Ron Francis, manager stafdiensten betaald voetbal bij de KNVB
“Allereerst dient gezegd dat in feite sprake is van een kredietcrisis, met in het kielzog daarvan een economische recessie, of economische crisis zo u wilt. Het effect van beide is voor iedereen merkbaar. Welke omvang dit gaat bereiken is nog onvoldoende duidelijk. De effecten van de kredietcrisis zijn zowel direct als indirect en leiden tot verlaagde bereidheid van banken om financieringen te verstrekken. Gewijzigde inzichten over risico's en bestaande kapitaaleisen in combinatie met verdampt bezit van banken zijn hier debet aan.
Indirect komen bedrijven in problemen als zij niet in financieringbehoeften kunnen voorzien, hetgeen drukkend werkt op de bestedingen van die bedrijven. Enkele van voornoemde financiële instellingen zijn ook actief als sponsor in de sport, bij betaaldvoetbalorganisaties en de KNVB.

De KNVB kent een zeer conservatieve financieringstructuur, met vrijwel geen vreemd vermogen. In dat opzicht ondervinden wij geen directe negatieve gevolgen van de kredietcrisis. Ook onze sponsors zijn zonder uitzondering solvabele ondernemingen.

De economische crisis zal echter wel drukkend werken op de bereidheid van sponsors en consumenten om (extra) te besteden aan onze producten en diensten. Het is voor bedrijven eenvoudiger in marketingbudgetten te snijden dan om mensen op straat te zetten. Sponsorcontracten die met de KNVB zijn afgesloten liggen echter voor langere perioden vast (ten dele zelfs tot 2018). De echt serieuze sponsor weet dat de kracht van sponsoring zit in activatie. Naast de contractuele betalingen voor een bord, een shirt en toegangskaarten, krijgt een commercieel partnership pas echt waarde als samen wordt gewerkt aan maximalisering van de potentie die het partnership biedt. Uiteraard kost dit geld, maar het zou zeer onverstandig zijn hierop te bezuinigen.

Ook de uitzendrechten zijn vastgelegd in langjarige overeenkomsten. De te verwachten terugloop in advertentieopbrengsten zullen zich volgens mij niet direct vertalen in dalende mediarechten. Kortom, wij zijn vol vertrouwen dat de bestedingen op dit gebied niet of nauwelijks zullen afnemen

Voor enkele betaaldvoetbalclubs ligt dit wellicht anders. Daar heeft men over het algemeen veelal meer en kleinere contracten, meestal met een kortere looptijd. Veel van deze contracten zullen het komende jaar of over anderhalf jaar aflopen. Natuurlijk zal een aantal van die contracten worden verlengd, maar voor een deel zullen nieuwe partijen bereid gevonden moeten worden vrijgevallen plaatsen in te nemen.

Hetzelfde valt te zeggen voor financiering binnen onze bedrijfstak. Op dit moment zijn clubs tegen relatief aantrekkelijke voorwaarden gefinancierd, maar het is de vraag of en tegen welke voorwaarden herfinanciering kan plaatsvinden. Veel betaaldvoetbalclubs zijn afhankelijk van financiering met vreemd vermogen. Het licentiesysteem - zoals dat binnen het betaald voetbal wordt gehanteerd - signaleert problemen in een vroegtijdig stadium en verplicht de club op voorhand actie te ondernemen. Ik hoor van collega's uit de branche dat men eerder dan normaal gesprekken zal starten over herfinanciering en dat veel energie wordt gestoken in acquisitie en behoud van commerciële partners. Verder worden investeringen in vastgoed wellicht lastiger te financieren. Denk daarbij aan verbouwing of nieuwbouw van stadions, maar ook aan de broodnodige gebiedsontwikkeling en exploitatie in en rond de stadions

Een ander effect is te verwachten op de transfermarkt. Nederland is traditioneel een voetballand waarin de ontvangen transfersommen hoger zijn dan de betaalde. Dit zorgt ervoor dat Nederland internationaal nog enigszins mee kan komen met de echt grote voetballanden, hoewel de financiële en sportieve verschillen in sneltreinvaart groter zijn geworden. Afhankelijk van de 'tikken' die de Europese topclubs krijgen, zullen de beschikbare gelden voor transfers in meer of mindere mate dalen. Dit heeft niet alleen een drukkend effect op de te ontvangen transfersommen, maar zeer zeker ook op de salarisniveaus, welke naar verwachting zullen dalen.

Tot slot: Laten we niet vergeten dat voetbal een mooi product is. De competities zijn spannend, de publieke belangstelling is groter dan ooit en - om namens de KNVB te spreken - er is geen gebrek aan partijen die zich in commercieel opzicht aan ons willen verbinden.
Maar wij hebben wel de verplichting de ontwikkelingen nauw in de gaten te houden. En de voortekenen zijn op dit moment uiteraard minder plezierig dan in een situatie van hoogconjunctuur. Het feit dat Chelsea vijftien scouts ontslaat en voorzitter Rummenigge van Bayern München aankondigt dat alleen nog geld uit wordt gegeven dat binnenkomt, geeft aan dat ook het Nederlands betaalde voetbal niet aan de negatieve gevolgen ontkomt. Het zou naïef zijn te verwachten dat kredietcrisis en recessie ongemerkt aan het voetbal voorbij zullen gaan.”