Oud-international is drukker dan ooit met rolstoelbasketbal

door: Marc Hoeben | 10 november 2016

Deelname aan de Paralympische Spelen in Rio de Janeiro was mooi, nee, het was prachtig. Maar al voor die tijd wist rolstoelbasketballer Paul Toes dat het tevens zijn afscheid bij het Nederlandse team zou worden. Tegenwoordig is hij in te huren via Sports Speakers, voor een verhaal met humor en zelfspot, over doorzettingsvermogen, wilskracht en het overwinnen van tegenslagen. En daarnaast geeft hij vooral rolstoelbasketbalclinics.

Paul Toes is druk. Normaal zit hij ‘nokkie’ vol met het geven van rolstoelbasketbalclinics, maar vandaag is hij op een andere manier druk. Hij helpt zijn schoonmoeder met verhuizen. “Maar geen probleem, joh. Ik kan echt wel praten, hoor. Mijn rol is toch maar beperkt.”

Klap met de scooter
De 30-jarige Harderwijker laat een gulle lach horen. En dag niet gelachen, is een dag niet geleefd. Dat zou zijn levensmotto kunnen zijn, ondanks die rampzalige gebeurtenis van dertien jaar geleden. “Ik was bijna achttien en zat bij een maatje op de scooter, om wat te gaan halen bij de McDonald’s op strand Horst bij het Veluwemeer. Nou, toen kwam er dus een meneer aangereden die waarschijnlijk wat zat te eten en helemaal niks heeft gezien. Hij klapte vol op de scooter.”

Het linkerbeen van Toes werd vol geraakt. “Pas veel later is duidelijk geworden wat fysiek precies de gevolgen van die klap waren. Dat heeft jaren geduurd. Vanaf een stukje onder mijn knie heb ik geen gevoel meer in het onderbeen. Ik kan er nog wel een beetje op lopen en steunen, maar het ziet er ook gek uit. Ze hebben een spier uit mijn rug gehaald en daarmee een gat opgevuld. Mijn been is heel dik, het heeft een enorm litteken en het linkerbeen is ook korter dan het rechter. Bij de revalidatie hebben we gekeken of ik weer zou kunnen lopen. Ik kan nu kleine stukjes lopen, met ondersteuning van een orthopedische schoen die me helpt bij het afwikkelen van mijn voet.”

Liever lekker thuis
Van een rolstoel wilde hij aanvankelijk niks weten. “Man, ik verzette me er tegen. Dat wilde ik echt niet. Zo zit ik wel een beetje in elkaar. Ik lag eerst in het UMC Utrecht, ik had naar revalidatiecentrum De Hoogstraat daar in de stad kunnen gaan. Maar dat wilde ik niet. Dan had ik intern gemoeten, terwijl ik het al moeilijk zat vond en gewoon lekker thuis wilde zijn.”

Met een fysiotherapeut begon hij aan zijn revalidatie, uit nieuwsgierigheid ging hij in 2005 een keer een kijkje nemen bij rolstoelbasketbalclub DeVeDo in Ermelo. “Dat staat voor De Veluwse Doordouwers. Mooie naam, hè. Ik deed altijd in Ermelo bij DVS’33 aan voetbal en bij Dindoa aan korfbal. Maar dat ging door dat ongeluk dus niet meer. Ik miste dat toch, ik had geen uitlaatklep en ging op zoek naar iets anders. Zo kwam ik die eerste keer bij DeVeDo. Ik dacht nog: zal ik het wel doen? Mijn plan was om alleen te gaan kijken. Ha, toen zeiden ze dat kijken verboden was. Ik moest meteen meedoen."

"Nou, dat heb ik geweten. Het leken wel Formule 1-wagens, zo behendig waren ze. Ik lag er snel af, had blaren en spierpijn. Ze vroegen of ik de volgende keer weer zou komen. Ik twijfelde, maar ik ben toch gegaan. Ik heb mijn handen afgeplakt met tape en was eigenlijk vanaf dat moment verkocht. Ik kwam snel tot de ontdekking dat ik het leuk kon gaan vinden. Het was niet gek om daar in een rolstoel te sporten en ik heb er wel geleerd dat ik af en toe beter mijn mond kon houden. Je hebt onder rolstoelers mensen met dwarslaesies, met protheses, met veel grotere problemen. Ik kan nog heel veel met mijn leven.”

Fulltime rolstoelbasketbal
Toes pikte het rolstoelbasketbal snel op. “Ik had de mazzel dat ik die ervaring had uit het korfbal. In grote lijnen lijkt het er wel op. Je gooit en vangt een bal en gooit de bal door het mandje. Rolstoelbasketbal is bovendien een redelijk klein wereldje. Je hebt veel clubs, maar het draait vooral om de breedtesport. Ik werd al snel gevraagd voor Jong Oranje, ook al was ik al iets te oud. Eind 2007 begon de nationale selectie onder bondscoach Gertjan van der Linden aan een fulltime programma, om de ploeg voor te bereiden op de Spelen van Rio de Janeiro. Hij ging de verenigingen af om een groep te vormen waarmee hij dagelijks kon trainen. Ik zag dat als een enorme kans en ik ben speciaal daarvoor verhuisd naar Arnhem. Ik ben er echt vol voor gegaan en heb toen ook mijn opleiding van sport en management aan het Johan Cruyff Institute for Sportstudies daar gehaald.”

Oranje zette een traject voor liefst acht jaar in. Toes vond dat prima te overzien, zegt hij nu. “Tussendoor kwamen nog de Spelen van Londen. Maar daarvoor kwalificeerden we ons niet. We waren er nog niet helemaal klaar voor. Dat was nu, voor Rio, wel anders. We zijn uiteindelijk in Brazilië zevende geworden. Een prima resultaat, volgens mij het maximaal haalbare, ook al was de doelstelling van de bondscoaches en NOC*NSF eigenlijk een plek bij de eerste vijf.”

Afscheid nationale ploeg
De Paralympische Spelen vormden de afsluiting van zijn periode bij de nationale ploeg. Maar eigenlijk was het ook al een toegift. “Ik was al een keer gestopt. In 2014 raakten we onze A-status kwijt en kregen we geen toelage meer van NOC*NSF. Nou, dan moet je het dus maar zelf fiksen, terwijl het wel de bedoeling was dat we een fulltime programma zouden draaien.”

In die periode ook begon hij al met het geven van rolstoelbasketbalclinics, waaraan hij sinds de Spelen van Rio een serieuze broodwinning heeft. “Ik zag de andere jongens van Oranje soms weken niet. Ik begon me af te vragen waarvoor ik het nog deed. Ik zat in een negatieve spiraal en vond dat ik ermee moest stoppen.”

Toch mee naar Rio...
Maar Oranje werd bij het EK van 2015 vierde en plaatste zich daarmee voor Rio. “Ik dacht: shit, had ik nu toch maar doorgebikkeld. En ik dacht ook: misschien is dit wel goed geweest voor het team.” Terwijl Toes zijn gedachtes de vrije loop liet, ging de telefoon. “Hing Gertjan van der Linden aan de lijn. Uit het niks. Hij zei dat ik nog steeds mee kon naar Rio, als ik maar weer fulltime ging trainen. Nou, dat was even schrikken. Ik had net alles geregeld. Maar mijn vrouw zei: dit moet je doen. Ik heb alles afgezegd en ben weer fulltime gaan trainen.”

Hij moest nog afwachten of hij bij de definitieve selectie zat. In juni kwam wat dat betreft het verlossende bericht. “Mijn hele familie is meegegaan naar Rio. Dat was echt fantastisch, een megabeleving, een droom. Maar ik ben daardoor niet gaan twijfelen of ik nog door moest gaan. Ik ben nu dertig jaar en wil nog zo veel andere dingen doen.”

Hij wordt inmiddels opgeslokt door het geven van rolstoelbasketbalclinics. “Ik leef ervan. Echt niet normaal hoe goed dat gaat. Ik heb na Rio de Janeiro een week vakantie gehad. Sinds die tijd zit ik helemaal vol met clinics, helemaal tot de kerst zelfs. Via Google had ik gezocht naar scholen in het middelbaar onderwijs. Ik heb ze gewoon een simpel mailtje gestuurd over mijn clinics en op een gegeven moment leek het wel of mijn mailbox was ontploft. Van tevoren had ik nooit gedacht dat het zo goed zou gaan lopen.”

Scholen en bedrijven
De clinics zijn voor scholen en bedrijven. Bij bedrijven gaat het vaak om groepen van 15 tot 50 personen en een sessie van anderhalf tot twee uur, voor 35 euro per persoon. Bij scholen rekent Toes 450 euro voor een ochtend. “En dan komen er drie of vier klassen langs. We doen eerst een warming-up, daarna gaan ze zelf ervaren hoe het is om met die rolstoel om te gaan. Later komt de bal erbij en uiteindelijk spelen we natuurlijk ook een potje rolstoelbasketbal.”

Daarnaast vertelt hij zijn verhaal als hij wordt ingehuurd via Sports Speakers. “Ik sta er dan als inspiratiespreker. Wat ik de mensen wil meegeven: soms gebeurt er iets en dat heb je dan niet in de hand. Maar je moet er toch wat van maken en proberen naar een oplossing te zoeken. Kansen krijg je niet zomaar. Daar moet je echt wat voor doen. En komt er een kans, dan moet je die echt aangrijpen.”

Voor meer informatie: huur Paul Toes in via Sports Speakers of kijk op zijn eigen site PaulToes.nl