Onderzoek naar Olympische Hoofdstructuur om stress te voorkomen

In opdracht van het ministerie van Infrastructuur & Milieu(I&M) onderzocht onderzoeksbureau DHV welke infrastructurele risico’s op stress - en dus op duur haastwerk - er zijn als Nederland zich zou kandideren voor de Spelen in 2028 en die in 2021 ook krijgt toegewezen. Het rapport is input geweest voor de keuze van Amsterdam als naamgevende stad voor eventuele Spelen in Nederland.

Voor de Stresstest Olympische Hoofdstructuur zette DHV alle extra maatregelen op een rijtje die genomen moeten worden om de Spelen in 2028 in Nederland mogelijk te maken. De onderzoekers identificeerden 27 projecten en locaties die vanwege de complexiteit ervan of de lange doorlooptijd (denk aan financiering regelen, doorlopen van planologische procedures en eventuele bodemsanering) stressgevoelig zijn.

Het belang van dit lijstje is volgens het ministerie van I&M dat als Nederland nu al rekening houdt met die potentiële stress en de tijd goed gebruikt, later stress voorkomen kan worden. “Slim plannen maakt het bijvoorbeeld mogelijk te voorkomen dat in een later stadium kostbare versnellingen nodig zijn, of dat maatregelen genomen moeten worden die op maatschappelijke weerstand kunnen stuiten”, aldus een woordvoerder van I&M. “Bovendien is het door vroegtijdig en slim plannen makkelijker om Olympische projecten te vervlechten met lopende of toekomstige initiatieven.”

Tijdig voorbereiden
Een belangrijke conclusie van de onderzoekers is dat het niet nodig is om al vóór de feitelijke gunning (medio 2021) een spa in de grond te steken. Zij adviseren wel om ruim voor die tijd te beginnen met voorbereidingen van specifieke olympische projecten, met name met de financiering en de planning. Bovendien zal het Rijk zich moeten buigen over mogelijke conflicten met bestaande bestemmingsplannen en zal het moeten onderzoeken in hoeverre de nieuwe Omgevingswet daarvoor oplossingen biedt. Door ruim op tijd deze stappen te zetten, voorkomt Nederland dat er onnodige kosten gemaakt moeten worden om alles op tijd klaar te krijgen en kan bij gunning een vliegende start gemaakt worden.

Onzekerheden
De stresstest brengt ook een aantal risico’s aan het licht die ondanks een tijdige start niet te voorkomen zijn. Een voorbeeld daarvan is de realisatie van het perscentrum dat onzekerheden kent ten aanzien van de benodigde capaciteit. Iedere vier jaar neemt het aantal olympische journalisten en nieuwsstations toe. Maar blijft dat zo, en hoe groot is de groei tegen 2028? Een andere aspect rond het perscentrum zijn de benodigde technische voorzieningen. Immers, de technologische ontwikkelen staan niet stil. Dat betekent dat rond 2028 ingrijpend andere technologie nodig kan zijn.

Een lastig probleem is - ongeacht de locatie van de Spelen - dat de Raad van State het niet in overeenstemming met goede ruimtelijke ordening acht als in bestemmingsplannen ruimten voor langere dan tien jaar worden ‘gereserveerd’. Dit risico speelt op een groot aantal van de locaties uit de Stresstest, met name bij de planning van de zogenaamde Big Five (het olympisch stadion, het zwembad, de basketbalhal, het olympisch dorp en het perscentrum).
Desondanks bepleit het rapport dat het niet gewenst is dat de komende jaren kapitaalsintensieve investeringen worden gedaan op beoogde olympische locaties. Die risico’s daarop zijn het grootst waar grond en gebouwen in eigendom van derden zijn.

Een risico dat ook lastig is in te schatten zijn mogelijke bezwaarschriften en uitspraken van de Raad van State tegen (deel)projecten. Het rapport schrijft daarover dat voorbeelden uit het recente verleden tonen dat er in dat soort gevallen vaak sprake is van onzorgvuldige planvoorbereiding. Dat alleen is al voldoende reden om al ver voor de gunning aan voorbereidingen te beginnen. Ook afkalvend draagvlak in de samenleving noemt DHV een mogelijk risico, dat door juridische procedures zelfs kan leiden tot langere doorlooptijden dan nu gepland zijn.

Prijsopdrijvend effect
Het rapport pleit voor tijdige voorbereiding, maar signaleert daarbij ook een risico: onvoorziene bezuinigingen bij Rijk, provincie of gemeente kunnen voor vertraging in de voorbereiding zorgen. Het gevolg daarvan zou kunnen zijn dat voorbereidende activiteiten naar achteren worden geschoven, met als gevolg dat kosten kunnen oplopen.

Nog verder vooruitdenkend, signaleert het rapport nog een risico. De stresstest plant benodigde activiteiten terug vanaf juli 2028. Het zou een begrijpelijke keuze zijn om investeringen zo laat mogelijk te doen, maar het probleem is dat dan veel projecten gelijktijdig in uitvoering komen. De druk die dat legt op de bouwsector zou een prijsopdrijvend effect kunnen hebben en gevolgen kunnen hebben voor de kwaliteit van het werk.

Hoewel de Stresstest input leverde voor de uiteindelijke beslissing voor Amsterdam als naamgevende stad, maakt het geen kwalitatieve afweging tussen de twee voorgestelde Amsterdamse locaties (IJ-spelen en Amstelspelen) en Rotterdam. Ook voor een financiële afweging biedt het rapport geen input, want kostenramingen maakten geen deel uit van het onderzoek. Wel doet het rapport de aanbeveling om tijdig een keuze te maken voor een naamgevende stad, aangezien dit de focus vergroot en het makkelijker maakt om reserveringen te maken.

Kamer geïnformeerd
Die laatste aanbeveling is wel meegenomen in het traject om te komen tot een keuze voor de naamgevende stad. De beslissing daarover is inmiddels gevallen. De verantwoordelijke minister heeft daarover de Tweede Kamer geïnformeerd middels een brief en rapport over het traject dat geleid heeft tot de keuze voor Amsterdam. In dat rapport wordt wel verwezen naar de stresstest.