'Niemand aan de zijlijn', Tom van 't Hek over kansenongelijkheid in de sport

Uit de cijfers blijkt dat mensen met een hoge SEP (Sociaal Economische Positie) meer sporten en bewegen. In hoeverre komt dat door ongelijke kansen en in hoeverre is dat ook wellicht gewoon een kwestie van keuzes?
"Daarmee raak je meteen de kern: sport en bewegen worden vaak gezien als een individuele keuze, maar er zitten simpelweg verschillen tussen postcodegebieden en het zou toch wel heel raar zijn als alle mensen die er individueel voor kiezen om niet te gaan sporten toevallig in hetzelfde postcodegebied zijn gaan wonen. Er zijn allerlei onderliggende oorzaken als het gaat om wel of niet bewegen. Natuurlijk is er een individuele component, maar het draait om de kans die mensen krijgen om te bewegen en te sporten. De omgeving is bepalend, iemand moet wel toegang hebben en daarvan constateren we dat er structureel ongelijkheid is. Er blijken veel grotere drempels te bestaan. Als mensen bijvoorbeeld in armoede leven of andere grote zorgen hebben, heeft sport niet de eerste prioriteit."

Zou je sport kunnen beschouwen als een kanarie in de kolenmijn, de plek waar je als eerste ziet dat die kansenongelijkheid in de samenleving ernstige gevolgen heeft? 
"Die vergelijking gaat denk ik wat ver, maar de kansenongelijkheid in bewegen en sport staat niet op zichzelf. Er is in veel verschillende domeinen kansenongelijkheid en dat is onderling verbonden. Daarom is ons pleidooi om de problematiek breder aan te pakken. Tot nu toe keken we altijd naar de verschillende afgebakende beleidsterreinen. Wat is er in bewegen en sport nodig om de kansenongelijkheid aan te pakken? Aan een andere tafel werd gepraat wat er nodig is om de kansenongelijkheid in de zorg aan te pakken. En aan weer een andere tafel wordt gepraat over onderwijs. Dat gebeurt allemaal met de beste bedoelingen, maar we moeten constateren dat het niet heeft geleid tot de gewenste resultaten. Daarom pleiten we voor meer verbinding."

Heb je voorbeelden van dergelijke verkokering?
"Je hebt bijvoorbeeld een sportpas voor jeugdige sporters. Dat is helemaal geen slecht initiatief vanuit de gedachte dat je iedereen met zo'n pasje toegang geeft tot bewegen en sporten. Alleen in de praktijk blijkt dat zo'n pasje lang niet altijd direct leidt tot toegang naar bewegen en sporten. Er zijn nog heel veel andere drempels."

"Je ziet dat dergelijke pilots over het algemeen aanbodgericht zijn. Het komt vaak uit de koker van mensen uit de sector. Als je aan de mensen in de wijken zelf gaat vragen wat zij willen, waarom en hoe, dan blijkt dat die mensen vanuit heel andere vertrekpunten misschien wel tot bewegen en sporten komen."

"Wij gaan als NLsportraad veel het land in en dan kom je ook voorbeelden tegen die wel werken. Dat gebeurt bijna altijd vanuit die verbinding. Twee maanden geleden waren we in Emmen waar we zagen hoe vanuit het sociaal domein in een buurthuis mensen bij elkaar werden gebracht. Op een gegeven moment kwam daar het idee om ook eens samen te gaan wandelen. Daar ligt de verbinding, dat is wat je moet stimuleren, de ontmoeting."

In het persbericht over 'Niemand aan de Zijlijn' lezen we "De rijksoverheid moet duidelijke kaders stellen en zorgen voor stabiele financiering, maar zou daarbinnen meer ruimte en vertrouwen moeten geven aan de lokale uitvoering. Zo zou de rijksoverheid de gemeenten én hun lokale, maatschappelijke partners in staat moeten stellen om in te spelen op de specifieke situatie van inwoners." Hoe ziet dat er concreet uit?
"Het probleem is eigenlijk dat we vaak pas iets gaan financieren als er een probleem is. Dan gaan we een project opzetten en kijken of we daarmee problemen kunnen oplossen. Maar structurele problemen vragen om een investering aan de voorkant. Als de Rijksoverheid een sportwet aanneemt, heeft sport en bewegen een gelijke positie ten aanzien van andere domeinen. Dat zou een belangrijke stap zijn."

"Vervolgens zeggen we: vertrouw op lokale mensen. De uitvoering kan op verschillende plekken heel anders zijn. Geef daar de ruimte voor. Maar je moet wel investeren. Dit kabinet spreekt uit dat ze streven naar de gezondste generatie ooit. Daar zijn we heel erg blij mee, maar daar hangt ook een prijskaartje aan. Ik hamer er nog maar eens op: we steken 130 miljard in de zorg en 480 miljoen in sport en bewegen. Je moet aan de voorkant durven investeren en dan kun je enorm veel besparen. Bewegen en Sport wordt vaak uitgedrukt in kosten, maar je moet daar ook tegenover stellen wat het oplevert."

Als het om lokale initiatieven gaat, vinden jullie dat lokale sleutelfiguren vertrouwen moeten krijgen. Wie zijn die lokale sleutelfiguren? 
"Dan kom je in de haarvaten van de samenleving, zoals dat zo mooi heet. Mensen die lokaal weten wat er speelt, weten beter dan wie ook wat zou kunnen helpen om drempels weg te halen en problemen op te lossen. Dat kunnen buurtsportcoaches zijn, professionals, maar het kunnen ook vrijwilligers zijn. We zijn onlangs op bezoek geweest bij voetbalclub Zeelandia in Middelburg. Wat daar gebeurt is echt fenomenaal. Daar is een professionele verenigingsmanager bij betrokken, maar ook een zorgondernemer die in zijn eentje het hele G-voetbal daar heeft opgezet. Hij kent iedereen, wist exact wat er speelde, kent ook de doelgroep en weet vervoer te organiseren. Dat soort mensen moet je als gemeente en vereniging de ruimte geven. We kunnen prachtige structuren opzetten, maar het draait allemaal om de mensen."

We kennen al heel lang buurtsportcoaches in Nederland. Er bestaat dus al een regeling om die verbindingen lokaal te leggen. Werkt dat dan niet goed? 
"We moeten eerlijk zijn: er ligt ook een grote taak voor de sport- en beweegsector zelf om veel meer met elkaar te durven samenwerken en dat geldt juist op lokaal niveau."

De afgelopen jaren hadden we de sportakkoorden om lokaal verbindingen te leggen, maar het sportakkoord houdt op te bestaan. Waren die sportakkoorden een goed vehikel om ook kansenongelijkheid in de sport aan te pakken, en hoe moet het nu verder zonder deze regeling? 
"Het sportakkoord heeft een aantal hele goede dingen opgeleverd en we hopen dat de goede dingen die daaruit zijn voortgekomen blijven bestaan, maar het belangrijkste is je uitgangspunt. Zeg je: ik bied iets aan en ik kijk wel wie er komt. Of zeg je: ik ga de buurt in om te vragen waar we kunnen helpen, zodat we het kunnen organiseren in de buurt. Of je dat nou in een sportakkoord doet of vanuit een regeling voor buurtsportcoaches, het gaat om de gedachte dat je vertrekt vanuit de personen voor wie het nodig is."

In het rapport lezen we: 'Landelijke beleidsmakers in bewegen en sport streven inclusie na om kansenongelijkheid te verminderen'. Jullie schrijven: 'Hoe naar inclusie wordt gekeken, leidt niet tot inclusie van iedereen.' Wat bedoelen jullie daar precies mee? 
"Het idee is lang geweest dat iedere sportaanbieder voor iedereen toegankelijk moet zijn. Op zich een buitengewoon goed idee, maar in de praktijk kan het vaak helemaal niet. Neem bijvoorbeeld die voetbalclub in Zeeland, als je G-Voetbal wilt organiseren, moet je verder kijken. Er zijn misschien maar vier potentiële deelnemers in Middelburg en dan ook nog drie in Goes, dus dat aanbod kun je beter regionaal organiseren. Waar wij dus op mikken is dat er binnen redelijkheid voor iedereen toegang moet zijn tot bewegen en sport, maar dat wil niet zeggen dat iedere aanbieder ook per se aanbod moet hebben voor iedereen."

"Drempels wegnemen houdt bijvoorbeeld in dat je een specifiek aanbod organiseert in een zwembad voor vrouwen die om allerlei redenen niet op reguliere publieksuren willen zwemmen. En ik weet dat dit tot discussie leidt, omdat mensen zeggen dat je mensen op die manier afzondert van de samenleving, maar dat zeggen we toch ook niet van een golfclub waar de contributie 1000 euro is? Als mensen zich in bepaalde groepen willen verenigen om te bewegen, moet je het faciliteren. Vroeger hadden we protestantse en katholieke voetbalverenigingen. Dat was toch ook geen uitsluiting? Je moet er gewoon voor zorgen dat iedereen binnen redelijkheid toegang heeft tot sport."

Welke organisatie voert daar uiteindelijk de regie over?
"Mijn pleidooi zou zijn dat gemeenten daar regie op durven nemen. Als je bij gemeenten komt, zie je vaak dat wethouders verbaasd zijn over wat er allemaal al in de gemeente gebeurt. Dat is niet om die mensen een verwijt te maken, want ze hebben genoeg aan hun hoofd, maar juist binnen de gemeente kun je domeinoverstijgend verschil maken. Maar als je kansenongelijkheid wil aanpakken heb je het onderwijs nodig, het sociaal domein, de sportsector… je moet op zoek naar verbinding."

Wat is in dat opzicht de rol van NOC*NSF, die zichzelf graag ziet als koepelorganisatie van de Nederlandse sport? 
"Uiteraard is daar een rol voor weggelegd, maar ook bijvoorbeeld voor de POS en de MOS. Ons pleidooi daarin is niet nieuw: treed veel meer als sector naar buiten en daar wordt ook echt aan gewerkt. Er is sectoroverleg tussen al die partijen en ze kijken nu ook echt hoe ze met elkaar een stap verder kunnen komen."

Jullie pleiten ervoor kansenongelijkheid in de sport breder aan te pakken dan alleen binnen de sport zelf, maar de sportsector heeft zelf ook een verantwoordelijkheid. Hoe ziet die eruit? 
"De sport heeft zelf een grote verantwoordelijkheid en dat gaat over vragen als: wat doen wij om een groot deel van de mensen erbij te betrekken; hoe zorgen wij ervoor dat ons aanbod beter is afgestemd op mensen die er op dit moment niets in zien? Er gebeurt al heel veel en ik wil er dan ook absoluut niet over somberen, maar de sportsector zal zich nog meer open moeten stellen. Je moet ongelijk investeren om gelijke kansen te creëren. De eerlijkheid gebiedt gewoon te zeggen dat een groot deel van het geld dat nu naar de sport vloeit, terechtkomt bij mensen die het eigenlijk ook zelf wel zouden kunnen betalen. Dat betreft vooral accommodatiesubsidies. Daarmee zeg ik niet dat je al die subsidies maar moet afschaffen, maar je kunt er wel een vraag bij stellen. U krijgt subsidie, maar wat doet u? Hoeveel maatschappelijke activiteiten organiseert u? Wie bedient u met uw organisatie? En dan hoeft de club van mij die maatschappelijke activiteiten niet zelf te organiseren, want clubbestuurders hebben ook al heel veel op hun bord, maar je kunt wel samen met de gemeente en andere domeinen proberen de bezettingsgraad van de accommodatie omhoog te krijgen."