Laagdrempelige beweeggroep houdt ouderen gemotiveerd en fit

door: Marc Hoeben | 15 februari 2018

Dat bewegen ook voor mensen tot op hoge leeftijd positieve effecten heeft, tsja, dat horen we zo langzamerhand wel te weten, vindt arts-onderzoeker Paul van de Vijver. Voor zijn promotieonderzoek aan de Leyden Academy on Vitality and Ageing wilde hij juist een stap verder gaan. Want hoe zorg je er nou toch voor dat oudere mensen zo veel mogelijk in beweging komen en dit ook echt tot in lengte van dagen blijven doen?

Van de Vijver (25) zit in de ‘hoek’ van de preventieve geneeskunde. Enerzijds via het LUMC en de afdeling Public Health en Eerstelijns Gezondheidszorg aldaar en anderzijds via het door professor Westendorp opgerichte onderzoeksinstituut Leyden Academy. “Ik ben in juli afgestudeerd”, zo vertelt hij. “En nu heb ik nog ongeveer 3,5 jaar te gaan voor mijn promotieonderzoek.”

We leven steeds langer
Met dat onderzoek haakt Van de Vijver in op de demografische en sociale ontwikkelingen. “We zijn al lang aan het vergrijzen. Dat is enerzijds positief, zou je kunnen zeggen, want we leven langer. In de laatste honderdzestig jaar is de levensverwachting gemiddeld met veertig jaar gestegen. Eigenlijk krijgen we er elke week een gratis weekeinde bij.”

De gemiddelde eindleeftijd voor de Nederlandse vrouw ligt op 83 jaar, die van de man op bijna tachtig. “De stijgende levensverwachting is in die afgelopen periode zo goed als lineair geweest. Een man die nu geboren wordt, heeft geen levensverwachting van tachtig meer, maar van honderd jaar. Van de jaren die we erbij krijgen, zijn er een paar zonder gebreken. We leven echter ook een paar jaar langer in minder goede gezondheid, bijvoorbeeld met suikerziekte, overgewicht of hart- en vaatziekten.”

Gezonde levensstijl
Veel Nederlandsers hebben een ongezonde levensstijl. Van de 55-plussers haalt vijfenzeventig procent de lichte beweegnorm van vijf keer per week een half uur bewegen. Daarentegen voldoet vijftig procent niet aan de - iets strengere - fitnorm: daarvoor moet je minstens drie keer per week zwaar intensief bewegen. Er valt echter veel te winnen met een gezonde levensstijl. Hoger opgeleiden leven dankzij hun gezondere gewoonten gemiddeld tien jaar langer dan laag opgeleiden, terwijl ze dezelfde dokters hebben.”

In zijn onderzoek richt Van de Vijver zich op het ‘onwijs grote’ belang van bewegen. “We hebben 1,2 miljoen mensen met diabetes en ruim de helft van de Nederlanders heeft overgewicht. Die aantallen liggen even hoog als in de Verenigde Staten, alleen zijn daar de dikkerds nog wat dikker. We kennen allemaal de positieve effecten van bewegen, we weten alleen niet hoe we mensen goed en lang aan het bewegen krijgen. Ze gaan naar de fysiotherapeut als ze wat hebben, doen oefeningen en enkele maanden later zitten ze weer op de bank.”

Free Wheel Vitality Club
Via via kwam Van de Vijver op het spoor van een groep 65-plussers in de Achterhoek, in het dorp Ulft, die samen de Free Wheel Vitality Club vormen. “Mijn co-promotor David van Bodegom hield een lezing, een soort peptalk, en werd door iemand uit die groep geïnformeerd dat ze daar al jaren bezig waren. Die persoon was Herman Wielens. De bewoners van Ulft sporten vijf dagen per week, voor het symbolische bedrag van één euro per week. Iedereen weet het, iedereen sluit aan, het is er gewoon, je hebt geen reden om niet mee te doen. Je beweegt in een groep, je ziet elkaar vaak, het is leuk en de leiding komt uit de groep zelf. Het is ze daar echt gelukt om mensen duurzaam in beweging te brengen.”

Van de Vijver keek in de ‘keuken’ in Ulft mee en onderzocht hoe lang mensen mee bleven doen en of ze fitter werden. “Elk jaar bleef negentig procent van de deelnemers lid. Zij konden na een jaar in zes minuten gemiddeld 21 meter verder lopen, terwijl hun inactieve leeftijdsgenoten ieder jaar gemiddeld juist drie tot zeven meter minder ver kunnen lopen.”

Een ‘gouden formule’
Hij noemt het een ‘gouden formule’. “Mijn interesse ligt hier op het gebied van peer-coaching, en de effecten daarvan. Deze groep wordt geleid door vrijwilligers uit de doelgroep zelf, er zijn bijna geen kosten aan verbonden, de mensen worden meteen in de groep opgenomen en hebben gesprekken met leeftijdsgenoten. Voor mij is het nu de vraag of je dat kunt kopiëren en overal kunt doen. Gewoon, in elke wijk, met ouderen die zich kunnen aansluiten. Zo ver is het nog lang niet. Maar waarom zou het in de toekomst niet kunnen?”

Een voorbeeld dat hij in dit verband graag noemt is Cuba, waar achthonderdduizend ouderen in twaalfduizend groepen drie keer per week aan het bewegen zijn gegaan. “Goed, Cuba is een communistische dictatuur, het land moest door het embargo van de Verenigde Staten ook wel meer investeren in preventie. Maar je ziet wel dat dit een van de redenen is waarom de levensverwachting in Cuba net zo hoog ligt als in de Verenigde Staten, terwijl de armoede er veel groter is.”

Een beetje Ulft in Leiden
Met collega’s heeft Van de Vijver nu Ulft een beetje naar Leiden gebracht. “In augustus zijn we begonnen. We hebben nu drie groepen - van in totaal zo’n honderd ouderen - die vijf keer per week tussen negen en tien uur ’s ochtends kunnen sporten. Dat kost één euro per week en ze hoeven zich niet aan- of af te melden. De coaches komen uit de groep zelf en af en toe spring ik bij. Het belangrijkste is dat de mensen in beweging komen en de gedachte loslaten dat het onder medische begeleiding zou moeten. Goed, na een breuk van je heup kom je natuurlijk eerst in een revalidatietraject terecht. Maar daarna zou dat niet meer nodig hoeven zijn.”

Van de Vijver meet voor het onderzoek elke drie maanden verschillende zaken. “We doen een looptest van zes minuten, we vragen naar de kwaliteit van leven en het aantal bezoeken aan de huisarts en we meten het vetpercentage en het gewicht van de deelnemers. Het is nu nog te vroeg om conclusies te kunnen trekken. Maar in de looptest zien we zeker vooruitgang. Ik moet voorzichtig zijn, maar ik zie toch al wel ongeveer vijftien meter progressie in drie maanden, terwijl het op die leeftijd normaal is dat je tot zeven meter achteruit gaat.”

Samen bewegen motiveert
Over drie maanden wil Van de Vijver met een wetenschappelijke publicatie komen, vervolgens trekt hij 2,5 jaar uit om te kijken hoe verschillende zaken uit het onderzoek het beste in de praktijk kunnen worden geïmplementeerd. “Hier zit echt wel een les in”, zegt hij. “Bijvoorbeeld voor sportscholen. Het blijkt dat er een stimulerende werking uitgaat van het verbinden. Als mensen met hun partner naar de sportschool gaan, is de kans veel groter dat ze niet snel afhaken.”

Voor meer informatie: 'Samen leuker en langer leven', het doel van de FreeWheel Vitality Club uit Ulft