Hoe train je het brein van een sporter?

door: Emma Meertens | 11 mei 2023

Zo’n zes jaar terug startte Timo Kleinhesselink met zijn bedrijf Sportbrein. Met behulp van wetenschappelijke inzichten helpt hij sporters met het trainen van hun brein waardoor zij tot betere prestaties komen.

In het laatste jaar van de opleiding Sport, Gezondheid en Management aan de Hogeschool van Arnhem en Nijmegen (HAN) werd het zaadje voor Sportbrein geplant bij Timo Kleinhesselink. Al van jongs af aan is hij geïnteresseerd in topsport en alles wat daarbij komt kijken. Gedurende de opleiding kwamen daar de aspecten 'brein' en 'cognitie' bij. “Mijn moeder heeft een orthopedagogiekpraktijk waarin ze kijkt wat er in het brein van kinderen gebeurt. Ze helpt bijvoorbeeld kinderen met concentratieproblemen. De kennis die zij op dit gebied heeft, deelt ze graag met mij. Ik werd daar steeds enthousiaster over en ben mij er in gaan verdiepen.”

Het werkgeheugen van profvoetballers
De interesse van Kleinhesselink zat hem vooral in de tool die zijn moeder gebruikt: Cogmed. Met dit softwareprogramma versterk je je werkgeheugen, concentratie en aandacht. “Ik las in een onderzoek dat profvoetballers een beter werkgeheugen hebben dan niet-profvoetballers. Naar aanleiding daarvan heb ik contact opgenomen met Cogmed met de vraag of zij al een studie hadden gedaan naar voetballers en hun software.” Toevallig was op dat moment prof. dr Rudolf Ponds - klinisch neurpsycholoog - in Maastricht bezig met deze thematiek. “Ik solliciteerde bij hem en mocht meewerken aan het onderzoek, alles viel op zijn plek.” In het onderzoek werd gekeken naar wat het trainen van het werkgeheugen opleverde bij profvoetballers. “Een groep van profvoetballers gingen vijf weken lang, vijf dagen per week, 45 minuten aan de slag met Cogmed. Vervolgens keken we wat het opleverde op het voetbalveld.”

Kort nadat hij dit afstudeeronderzoek afrondde, startte Timo Kleinhesselink met Sportbrein. In eerste instantie schreef hij alleen blogs waarin hij wetenschap toepasbaar maakte voor de praktijk. “Ik ben het niet begonnen vanuit een commercieel oogpunt. Maar op een gegeven moment kwamen er steeds meer projecten op mijn pad. Inmiddels voorzie ik sportorganisaties en sporters van consult en advies. Mijn doelgroep is heel breed; allerlei sporten komen voorbij, van topniveau tot amateurniveau.”

Eerste impuls uitschakelen
In het begin lag de focus voornamelijk op het voetbal, de sport waarin Kleinhesselink zelf groot in is geworden. “Zo heb ik bijvoorbeeld een jaar lang voetballers bij Excelsior Rotterdam getraind. Dat deed ik aan de hand van SmartGoals, een trainingssysteem waarin gebruikt wordt gemaakt van goals die kunnen oplichten. Daarmee kun je de inhibitie van voetballers trainen. Inhibitie heeft te maken met het uitstellen van keuzes. Je ziet bijvoorbeeld een smartgoal oranje kleuren, maar tegelijkertijd ziet een speler de blauwe kleur op een app. Je moet dan niet naar het oranje poortje, maar naar het blauwe poortje. Je leert daarmee de eerste impuls vanuit je brein uit te schakelen.”

Waarom dat in de praktijk nuttig kan zijn licht Kleinhesselink verder toe. "Wanneer je op hoog niveau voetbalt, heb je weinig tijd en ruimte om beslissingen te nemen omdat de tegenstander snel anticipeert op je acties. Het is daarom essentieel dat je in staat bent om snel je bewegingen of beslissingen aan te passen als er onverwacht een tegenstander opduikt. Dit vermogen om je op het laatste moment aan te passen wordt motorische inhibitie genoemd. Inhibitievermogen is ook handig als je gefrustreerd raakt. Het houdt in dat je in staat bent om te remmen en bewust te reageren op opkomende gedachten of gebeurtenissen in de buitenwereld, zoals het horen van een geschreeuw vanaf de zijkant. Dit kan bijvoorbeeld voorkomen dat je een rode kaart krijgt door een agressieve actie naar de tegenstander."

In de voetbalwereld wordt steeds vaker ingezien hoe belangrijk je brein is en hoe je het kan trainen. “Bij AZ bijvoorbeeld scouten ze ook op het brein en doen de spelers aan breintraining. Zij zijn daarin al heel ver, maar niet elke sport is daar zo mee bezig. Veel trainers en coaches doen dingen omdat het goed voelt of omdat ze het altijd zo hebben gedaan.” En dat is een gemiste kans volgens Kleinhesselink: “Je brein is namelijk het startpunt van een beslissingsproces. Waarom doen mensen zoals ze doen? Dat vind ik ontzettend interessant.”

Gelukkig zien steeds meer organisaties dit in en weten ze Sportbrein goed te vinden. “Mij netwerk is continu blijven groeien en klanten komen 'via via' vaak bij mij aankloppen.” Overigens kan Kleinhesselink niet elke organisatie helpen. “Als het bijvoorbeeld te maken heeft met sportpsychologie dan verwijs ik mensen door naar mensen die daar expertise in hebben. Maar als ze graag aan de slag willen met betere trainingsmethodes, dan kan ik ze wel helpen.”

Stapje voor stapje aanleren
Zo heeft Kleinhesselink meegedacht met de app b-like. Op die app staan filmpjes van bijvoorbeeld profhockeyers die een trucje voordoen. Kinderen kunnen vervolgens zelf aan de slag met dat trucje en hiervan zelf weer een video uploaden. “De ontwikkelaars van de app vroegen mij: hoe kunnen we mensen dat soort zaken het beste aanleren? Vervolgens ga ik kijken welke onderdelen we kunnen integreren in de app om de gebruikers de oefeningen nog beter te laten uitvoeren. Het belangrijkst hierin: mensen moeten het stapje voor stapje aanleren. Pas als je alles hebt samengevoegd, kun je werken aan de snelheid.”

Maar de grootste focus van Kleinhesselink ligt momenteel op een eigen project: Mindform. Samen met twee software bedrijven bouwt hij een game waarmee je een growth mindset kan aanleren bij e-sporters. “Sporters hebben vaak de neiging om de schuld buiten zichzelf te zoeken; het ligt aan het veld, aan je teamgenoten of aan de scheidsrechter. Met die fixed mindset kom je alleen niet verder. Je hebt een growth mindset nodig: geloof jij erin dat succes haalbaar is, dat je kunt leren van je fouten en durf je dan ook kritisch naar jezelf te kijken?” Voor e-sporters is het aanleren van deze mindset een stuk lastiger omdat ze niet naar een sportclub gaan, maar thuis achter hun laptop zitten. Met Mindform kan dat wel. “Wat we doen: we laten ze op een leuke manier ontzettend veel falen. Een digitale coach geeft vervolgens elke keer context aan het falen: wat is falen en hoe kan je het de volgende keer beter doen?”

Het Mindform-project wordt momenteel gevalideerd door masterstudenten van de Rijksuniversiteit Groningen (Heymans Institute for Psychological Research) onder begeleiding van promovendus Barbara Huijgen. Het is voor Kleinhesselink een van de meest uitdagende projecten tot nu toe. Lachend: “Wat dat betreft is het ook een growth mindset voor mijzelf geweest. Maar het is ontzettend leuk om er mee bezig te zijn. Dit is echt mijn droomproject, hier ligt mijn focus op. We gaan kijken hoe het zich verder gaat ontvouwen.”

Voor meer informatie: sportbrein.com