Hoe stoppen we de ‘zit-epidemie’?

door: Emilie Maclaine Pont | 18 januari 2024

We hebben te lijden onder een 'zit-epidemie', waarschuwde hoogleraar orthopedische chirurgie Denise Eygendaal eind december jl. in Het Parool. Eygendaal, tevens hoofd van de afdeling Orthopedie en Sportgeneeskunde van het Erasmus MC, meent dat de oplossing voor het oprapen ligt. “Aan de hand van rolmodellen moet bewegen net zo gewoon worden als tandenpoetsen.”

In het ziekenhuis houden Denise Eygendaal en haar collega’s zich bezig met het verhelpen van aandoeningen aan het bewegingsstelsel. Van het behandelen van artrose tot het opereren bij botbreuken, gescheurde kniebanden en dwarslaesies. “In ons vakgebied draait het om mensen in beweging krijgen en houden. Het liefst preventief, maar wij richten ons op de gevallen waarin het al te laat is. Ook voor hen zie ik beweging als medicijn”, zegt Eygendaal.

Nederlanders zijn goed in zitten. Met gemiddeld zo’n negen uur per dag op een stoel of bank blinkt Nederland ook op Europees niveau uit. Eygendaal: “Slechts twaalf procent van onze buurlanders zit dagelijks meer dan acht-en-een-half uur. En dat terwijl zitten potentieel enorm schadelijke effecten heeft op de gezondheid. Denk aan meer risico op hart- en vaatziekten, artrose, diabetes, vallen door zwakkere spieren en meer letsel als dat gebeurt. Positief bekeken leidt meer bewegen tot sterkere botten, een betere spijsvertering, minder progressieve effecten van Alzheimer en Parkinson en ga zo maar door. Het is zelfs wetenschappelijk bewezen dat een baby van een tijdens de zwangerschap lichamelijk actieve moeder na acht weken een betere motoriek heeft dan baby’s wiens moeders weinig bewogen.”

Blauwe hesjes
Ondanks deze kennis is het daadwerkelijk in beweging krijgen en houden voor velen nog een uitdaging. Volgens Eygendaal zijn er rolmodellen nodig om het tij te keren. “Dat begint bij onszelf. Als afdeling stimuleren we sportmomenten gedurende de werkdag onder meer met een tafelvoetbal- en een tafeltenniscompetitie. Met de zogenaamde Elevate app meten we hoeveel trappen we iedere werkdag lopen. Ik loop er dagelijks zo’n dertig op en af door simpelweg een verdieping hoger of lager naar de wc te gaan en voor een werkoverleg de trap in plaats van de lift te nemen. Dat is niet alleen goed voor jezelf, maar ook voor het milieu.”

“Ook propageren we als ziekenhuis het fietsen naar werk”, vervolgt Eygendaal. “We hebben douchecabines, een plek om natte kleren uit te hangen, een veilige fietsenstalling en stimuleren het om samen naar werk te fietsen. Het liefst zie ik dat iedere fietsende medewerker van het Erasmus MC een blauw hesje draagt voor woon-werkverkeer. Daarmee laten we zien dat we als grootste ziekenhuis van Nederland het goede voorbeeld geven. Practice what you preach, daar begint het bij.”

Eygendaal is daarnaast van mening dat de lat lager gelegd mag worden als het gaat om de hoeveelheid en soort beweging. “Er is in 2019 een studie uitgevoerd onder deelnemers met een beetje overgewicht. Zij werden verdeeld in vier groepen. De een deed niks aan beweging, een volgende fietste dagelijks zeven-en-een-halve kilometer, de derde sportte daarnaast een paar keer per week op matig intensief niveau en de laatste groep ging flink aan de bak in de sportschool. De uitkomst was dat de tweede groep, de fietsers, al een enorme gezondheidswinst behaalde. De extra positieve effecten onder de derde en vierde groep waren gering. Je hoeft dus echt geen topsporter te worden om een betere gezondheid te krijgen. Met eenvoudigweg een aantal kilometer fietsen van en naar werk stijgt je levensverwachting al. En met achtduizend stappen ben je ook een heel eind.”

Overschatting
In de spreekkamer ziet Eygendaal regelmatig dat haar patiënten zichzelf overschatten. “Als ik vraag hoeveel ze zitten, dan is het antwoord vaak drie of vier uur. Doen ze vervolgens een tracker om, dan zien we dat ze in werkelijkheid minimaal het dubbel aantal uren niet in beweging zijn. Het feit dat we hen ernaar vragen, creëert al een zekere awareness onder de patiënten.”

“Maar er is meer nodig. De drempel tot bewegen moet laag zijn en aantrekkelijk om te doen. Dat geldt zeker voor 65-plussers. Door een gemeente georganiseerde wandelgroepen waar je geen dure outfits voor nodig hebt. Een gymzaal om de hoek waar je zo binnenloopt en onder begeleiding sport. Dat soort initiatieven ontstaan steeds meer en is in mijn optiek dé manier om bewegen net zo normaal te laten zijn als tandenpoetsen.”

Geen pessimisme
Natuurlijk hangt er ook een prijskaartje aan dit soort maatschappelijke stappen. Iets waar volgens Eygendaal een rol weggelegd is voor zorgverzekeraars. “In het Integraal Zorgakkoord, van september 2022, is bepaald dat de inzet op een gezonde leefstijl in januari 2025 een integraal onderdeel van de reguliere zorg moet zijn. Een ambitieus streven, waar geld voor nodig is. Dat moet niet alleen komen van de overheid, maar ook van zorgverzekeraars. Nu is dat nog maar beperkt het geval.”

Nog altijd is het nemen van de roltrap in een winkelcentrum eerder regel dan uitzondering. Toch is Eygendaal niet pessimistisch. “Er komt steeds meer aandacht voor minder zitten en meer bewegen. Vanuit het ministerie van VWS, gemeenten en boegbeelden als Erik Scherder. Topsporters en BN’ers laten ook steeds vaker zien en horen dat ze graag in beweging zijn. Natuurlijk is er nog een wereld te winnen, maar ik heb er ook alle vertrouwen in dat we op de goede weg zijn.”