Het belang van visualisatie bij revalidatie

door: Marc Hoeben | 30 augustus 2018

Niet alleen de fysiologische, maar ook de psychologische kant hoort een rol te spelen bij herstel en revalidatie. Dat is het uitgangspunt van het congres op woensdag 3 oktober op de KNVB Campus in Zeist onder de noemer ‘Herstel 2.0: is sportpsychologie de volgende stap?’ en met als ondertitel ‘toepassingen in sport, gezondheidszorg en bedrijfsleven’.

Het congres is een initiatief van WOUW Performance Coaching, Arko Sports Media, YourHealthSport, KNVB Sportmedisch Centrum en KNVB Campus. Zij mikken op de komst van sporters, coaches, scheidsrechters, trainers, fysiotherapeuten, artsen, vitaliteitscoaches, HR-medewerkers en andere professionals in de gezondheidszorg.

Plafond bereikt
De dag zal met een plenaire sessie beginnen. Daarna kunnen de deelnemers kiezen tussen verschillende sessies over sport, gezondheidszorg en bedrijfsleven. Bij één daarvan draait het om het belang van visualisatie bij herstel en revalidatie. Deze wordt verzorgd door sportpsychologe Yara van Gendt van WOUW Performance Coaching, dat op de campus in Zeist gevestigd is. 

”Tot nu toe was het herstel altijd gericht op de fysiologische kant”, zegt Van Gendt. “Fysiotherapeuten deden bijvoorbeeld allerlei fysieke oefeningen, die mensen vaak ook nog thuis konden doen. Orthopeden zorgden met boutjes en moertjes dat mensen weer konden functioneren. We zien langzamerhand dat in die aanpak het plafond wel heeft bereikt, terwijl de psychologische kant bij herstel nog relatief onderbelicht en zeker van invloed is.”

Pilot
WOUW Performance Coaching heeft graag oog voor nieuwe ideeën en bevindt zich niet voor niets in het innovatiecentrum van de KNVB Campus, waar het samenwerkt met andere bedrijven. Van Gendt: “Bij één van de projecten draait het om de plek van visualisatie bij revalidatie. Dat is een project dat loopt bij de Brabantse zorgorganisaties Schakelring, De Riethorst Stromenland en Volckaert, die met z’n drieën behandelcentrum Brabant vormen.”

Mensen verblijven na een ingreep bij Schakelring om te revalideren met hun nieuwe heup of knie. “We wilden met hen kijken of we op een innovatieve manier het herstel konden bevorderen. Het Van Praag Instituut deed al veel onderzoek naar visualisatie in de gezondheidzorg. Zo is het idee voor een pilot ontstaan.”

De pilot was vorig jaar zomer, met een beperkte groep revalidanten. “We hebben verschillende oefeningen meteen in het revalidatieprotocol geïntegreerd en gaven voorafgaand aan de operatie al uitleg over hoe visualisatie werkt. Op die manier konden ze ook op de dag na de operatie de oefeningen al beluisteren op een MP3-speler.”

Drie typen oefeningen
Bij de visualisatie gaat het om drie typen oefeningen, vertelt Van Gendt. “De eerste is die van de geleide visualisatie-oefeningen. Dat zijn ontspanningsoefeningen die je meenemen naar een prettige omgeving. Je gaat bijvoorbeeld naar de plek van je vakantie en zet zo veel mogelijk zintuigen aan. Als je ontspant, komt het lichaam meer tot rust en dat is voor het herstel belangrijk. Je kunt makkelijker slapen en je ervaart een vermindering van de pijn.”

De tweede groep is motorische visualisatie-oefeningen. ”Die zijn gericht op de bewegingen die je met de fysiotherapeut doet. Je visualiseert bijvoorbeeld een actie van de heup of hoe je normaal moet lopen en dat doe je voorafgaand aan de fysiotherapie. Dan blijkt die sessie effectiever te zijn. Je kunt het ook na de fysiotherapie doen om op meer momenten actief bezig te zijn. Uit onderzoek is gebleken dat bij visualisatie dezelfde hersengebieden actief zijn als bij het fysiek uitvoeren van bewegingen.”

Bij de derde groep draait het om helende visualisatie. “Dan gaat het echt om het genezen van de wond, dat de bouwstoffen naar de juiste plekken gaan. Dat klinkt lastig, maar is niet heel moeilijk. Daarvoor hebben we een script dat mensen kunnen beluisteren.”

Minder angst
Na de pilot in Brabant werd, aldus Van Gendt, wetenschappelijk onderzoek naar het effect van de gebruikte visualisatie gestart. “Uit de eerste bevindingen blijkt al dat mensen minder pijn ervaren, minder medische zorg nodig hebben, makkelijker en beter slapen, en minder angst voor de fysiotherapie hebben. Het onderzoek wordt in het najaar afgerond, maar bij het congres komen verdere resultaten naar buiten.”

Visualisatie is wat Van Gendt betreft niet per se het ei van Columbus. Het zal vooral een plek moeten krijgen als aanvulling op de bestaande therapieën. “Het brein kan veel meer dan wij tot voor kort hebben gedacht. Iedereen kan visualiseren. Het is alleen niet in procenten uit te drukken in hoeverre het helpt bij herstel en revalidatie. Maar wij zouden graag zien dat bijvoorbeeld fysiotherapeuten het in elk revalidatieproces opnemen en daarmee willen we ze graag helpen. Het is natuurlijk altijd de vraag of zulke zorg dan weer extra kosten met zich meebrengt en of dat wel wordt vergoed. Misschien hoeft het ook niet als aparte handeling te worden geadministreerd. Het gaat in de eerste plaats om de beste zorg. En daar zou visualisatie zeker deel van kunnen uitmaken.”

Inschrijven voor het congres kan hier. Voor verdere informatie: Schakelring Revalidatie