Grootschalig onderzoek naar kruisbandletsel voetballende vrouwen

door: Bas Kammenga | 3 oktober 2024

Een onderzoek naar de beweegpatronen van zo’n driehonderd vrouwelijke voetballers moet de komende twee jaar meer kennis opleveren over de risicoprofielen bij het oplopen van letsel aan de voorste kruisband (VKB). Het is een veelvoorkomende blessure bij vrouwen en meiden, weten we sinds de toenemende populariteit van het vrouwenvoetbal. Onder de noemer PLAYSAFE wordt dit praktijkgerichte onderzoek vormgegeven in nauwe verbinding met het onderwijs. Projectmanager is Nils Jongerius van de Hogeschool van Amsterdam (HvA).

Nils Jongerius werkt als hoofddocent Fysiotherapie aan de HvA. Hij is opgeleid als bewegingswetenschapper en is gepromoveerd in de biomechanica. "Aan de HvA ben ik de programmacoördinator van master Performance, Sport & Health waarmee we een brug slaan tussen de sportfysiotherapeut en de trainer/coach. We leiden professionals op die innovatie en wetenschap op waarde kunnen schatten en weten te vertalen naar de beroepspraktijk.” Sinds 1 september dit jaar is Jongerius ook toegetreden tot de directie van het Amsterdam Institute of Sport Science (AISS), een netwerkorganisatie van de Vrije Universiteit, Amsterdam UMC, Inholland en HvA die sterke banden heeft met de praktijk.

Urgentie
“De maatschappelijke urgentie van het toenemende aantal VKB-blessures in het vrouwenvoetbal was voor ons reden om onderzoek hiernaar te willen opstarten”, licht Jongerius toe. “Dit toenemende aantal letsels is grotendeels ingegeven door de stijgende populariteit van het meidenvoetbal. Op zich is een toenemende sportparticipatie iets dat we alleen maar toejuichen, omdat we dat in verband brengen met een gezondheidswinst. Maar in dit geval gaat het meer bewegen sterk gepaard met meer blessureleed, waardoor de netto gezondheidswinst beperkt wordt en mogelijk zelfs negatief uitslaat.”

Meiden die op hun zestiende moeten worden geopereerd aan de voorste kruisband lopen grote kans om dertig jaar later nieuwe gezondheidsproblemen te krijgen. “Deze vrouwen hebben een vergrote kans op knie-artrose. Daarmee is de beweegwinst op de korte termijn dus ook een gezondheidsrisico op de lange termijn.”

Analyse zonder plakkers
Het goed monitoren van beweegpatronen tijdens reguliere trainingsactiviteiten is een lang gekoesterde wens van het werkveld, waar pas sinds kort goede technologie voor op de markt is gekomen. In het verleden moesten deelnemers zo'n zeventig tot tachtig markers over het hele lichaam aanbrengen waar ze al gauw een halfuur mee bezig waren. “En dan kon het meten pas beginnen. Een andere methode was een speciaal pak met zogeheten IMU’s (inertial measurement units) om in te trainen, maar dat wordt wel als beperkend ervaren. Sinds drie à vier jaar is er software op de markt die op basis van videodata punten op het lichaam kan herkennen en beweegpatronen in beeld kan brengen.”

Deze techniek zet het beeld via machine learning om naar een 3D-model van het menselijk skelet en vormt de basis van het onderzoek dat de komende twee jaar verricht zal worden bij een populatie van zo’n driehonderd voetbalsters. “De beschikbare literatuur over letsel aan de voorste kruisband heeft vele invalshoeken. Daarbij gaat het bijvoorbeeld om de anatomische stand van de knieën ten opzichte van het bekken en hoe dit samen met de geleverde inspanning leidt tot de belasting op structuren in de knie. Maar ook de belastbaarheid van de speelster - ingegeven door een combinatie van voeding, mentale gesteldheid en hormoonhuishouding - is van groot belang. Deze combinatie van belasting en belastbaarheid kan zijn weerslag hebben op het beweegpatroon, en is onderhevig aan veranderingen gedurende het seizoen.”

Risicoprofielen
Daarmee is het een ‘multifactorieel’ probleem en dus is het lastig om één risicofactor te isoleren voor het letsel aan de voorste kruisband. “In de praktijk is er bij sporters wel gescreend op losse factoren, maar dat is onvoldoende effectief gebleken. Dus verleggen we de aandacht van de losse factoren naar een risicoprofiel en zullen we speelsters een heel seizoen blijven monitoren. Hiermee kunnen we veranderingen in het beweegpatroon herkennen, die als indicator voor een veranderde risico op blessureleed kunnen dienen.”

Veel van de factoren zijn al best goed te meten en te monitoren. Denk aan de inzet van gps-sensoren om bij te houden hoeveel meters een speelster tijdens een training of wedstrijd aflegt, voedingsdagboeken om bij te houden wat een speelster eet en vragenlijsten om de mentale gesteldheid te monitoren. Maar juist hoe de knieën van de voetbalsters bewegen tijdens trainingen en gedurende een seizoen, is nog onvoldoende in kaart gebracht. “Dat is vooral nog in het laboratorium onderzocht. Ons onderzoek is in die zin de ‘missing link’ en misschien ook wel de sleutel naar de mogelijkheid om het aantal letsels terug te kunnen brengen. De nieuwe technologie geeft ons de mogelijkheid om beter te kijken naar het bewegen van de knie zelf en vandaaruit kunnen we risicoprofielen gaan opstellen en volgen.”

Het onderzoek zal gaan plaatsvinden bij zo’n twintig clubs die op hoog amateurniveau of (semi)professioneel voetballen en gaat een populatie van zo’n driehonderd speelsters omvatten. “Vanaf november werken we aan het meetprotocol en testen we met welke cameraopstellingen en welke oefenvormen we de speelsters het beste in beeld kunnen brengen. Gedurende de rest van het seizoen 2024/2025 werken we dit verder uit. Het moet zo goed mogelijk wedstrijdsituaties nabootsen, bijvoorbeeld door middel van kleine partijvormen.”

Partners en belanghebbenden
Vanaf september 2025 begint één voetbalseizoen lang de daadwerkelijke meting. “De KNVB is een belangrijke stakeholder en geïnteresseerde partij die expertise uit het werkveld inbrengt. Fysiotherapiepraktijk Utrecht-Oost vult de expertise vanuit de praktijkprofessionals aan. Het Amsterdam UMC en University Academy 92 uit Manchester zijn aangesloten vanwege de academische kennis. University Academy 92 levert daarnaast belangrijke expertise uit de Britse voetbalwereld over het monitoren van speelsters tijdens een seizoen en laat de potentie voor toekomstige (internationale) schaalvergroting zien. AISS brengt veel vakinhoudelijke kennis samen uit de metropoolregio Amsterdam en helpt mee om de uitkomsten van het PLAYSAFE-onderzoek goed te laten 'landen' bij praktijkprofessionals. Tot slot zijn cameraleverancier Trinoma en het softwarebedrijf Moveshelf MKB-partners met technische knowhow in het meten, verwerken, beheren en dashboarden van de data erbij betrokken.”

Het PLAYSAFE-onderzoeksproject is nauw verweven met de masteropleiding Performance, Sport & Health aan de Hva. “Docenten Alli Gokeler, Maarten Barendrecht en Annelies Vervoort zijn aangesloten, en fysiotherapeuten en trainer/coaches studerend aan de opleiding zien het onderzoek terugkomen als onderdeel van het lesprogramma. Diegenen met een specifieke interesse in dit gebied kunnen ook binnen dit onderzoek afstuderen.”

Deze continue uitwisseling van aspecten uit het lopende onderzoek met deze masterstudenten zorgt ervoor dat alle elementen grondig besproken worden. “De leeromgeving is niet langer een klaslokaal, maar een klankbord met praktijkprofessionals. Studenten worden daarmee echt onderdeel van het onderzoeksproject.”

Toekomst
PLAYSAFE heeft als doel om aan te tonen of het met deze nieuwe technologie mogelijk is om de beweegpatronen van speelsters op gewrichtsniveau te monitoren gedurende een heel seizoen. “We verwachten dat de uitkomsten van dit onderzoek ons verder richting geven in het opstellen van de risicoprofielen voor blessures aan de voorste kruisband in het vrouwenvoetbal. Maar de potentie van deze nieuwe methodiek is veel groter. Succes van dit onderzoek zal zich ook vertalen naar mogelijkheden om andere spier- of skeletblessures binnen een veel breder scala aan sporten onder de loep te nemen. Op die manier zetten we met PLAYSAFE de eerste stap om al het sportaanbod een stukje veiliger te maken. Zo zorgen we ervoor dat de gezondheidswinst van bewegen en sporten niet beperkt wordt door onnodig blessureleed.”

Voor meer informatie: PLAYSAFE wil knieblessures meidenvoetbal verminderen met AI