Een app gaat gepensioneerden helpen om gezond af te vallen

door: Emilie Maclaine Pont | 1 februari 2024

Wie ouder wordt, moet meer moeite doen om op een gezond gewicht te blijven. Tegelijkertijd vormt de overgang van een werkend levend naar het pensioen voor sommigen een reden om minder actief te zijn. Een bron voor obesitas, sarcopenie (verlies van spiermassa) of een combinatie daarvan: sarcopene obesitas. Een internationaal consortium werkt aan een app om deze negatieve ontwikkelingen een halt toe te roepen.

Josje Schoufour is projectleider van het eerste uur. Vanuit de Hogeschool van Amsterdam volgt en coördineert zij van A tot Z dit zogenaamde SO-NUTS-project dat een subsidie ontvangen heeft van JPI HDHL, welke weer funding ontvangt van onder andere ZonMw. Dit vond plaats onder het European Union’s Horizon 2020 research and innovation programma. Kort na de start van het SO-NUTS-project in april 2021 publiceerden we op Sport Knowhow XL al dit artikel. Bijna drie jaar verder, en met nog één onderzoeksjaar voor de boeg, is het tijd voor een update.

“Ons onderzoek draait om het krijgen van inzicht in wat er qua leefstijl gebeurt rond en na de pensioengerechtigde leeftijd, hoe je de gezondheid ondersteunt met voeding en bewegen en hoe technologie daarbij kan helpen. We richten ons op de vraag hoe we vetmassa verlies (obesitas) kunnen stimuleren terwijl spiermassa behouden wordt. Een tekort aan spiermassa en spierfunctie wordt saropenie genoemd. De combinatie van te veel vet, en te weinig spier is in ernstige vorm sarcopene obesitas. De interactie tussen veel vet en weinig spier maakt sarcopene obesitas een ernstige aandoening die negatieve effecten heeft op de gezondheid”, licht Schoufour toe.

Gezond eten is niet genoeg
De deelnemende landen en onderzoeksinstellingen focussen zich ieder op een werkpakket. Schoufour: “Eén daarvan gaat over de vraag wat sarcopene obesitas überhaupt is. Net na de start van ons onderzoek kwamen er nieuwe richtlijnen uit. Een andere bekijkt hoe voeding en beweging samenhangen met sarcopenie, obesitas en sarcopene obesitas en welke combinatie het best ingezet kan worden ter preventie en behandeling . Kortom: wat de impact is op spierkracht, vetvrije massa en vetmassa. Een derde werkpakket draait om gedragsverandering en wat er op dat vlak wel en niet werkt, specifiek bij mensen die met pensioen gaan. Andere werkpakketten betreffen het ontwikkelen van een applicatie en het toetsen daarvan onder zo’n honderd deelnemers uit verschillende Europese landen.”

Het onderzoek mondt uit in meerdere wetenschappelijke papers. Schoufour licht al een tipje van de sluier op. “Bekend is dat de inname van voldoende eiwitten belangrijk is voor het behouden en opbouwen van spieren. Maar voor een gezonde verhouding tussen vet en spieren lijkt ook de algehele kwaliteit van de voeding van belang. Een andere uitkomst gaat over gezond afvallen. Alleen maar aandacht geven aan wat je eet, is daarbij niet genoeg. Het gaat echt om een combinatie tussen beweging en krachttraining doen en je voeding aanpakken.”

Spieren prikkelen
Hoeveel krachttraining een senior zou moeten doen, is volgens Schoufour lastig te zeggen. “Idealiter train je op tachtig procent van je maximum, maar de vraag is of dat bij ouderen ook de beste tactiek is. Er is daar ook nog weinig onderzoek naar gedaan. Richtlijn is nu om minimaal twee keer per week met gewichten aan de slag te gaan. Dat hoeft dan niet tot je erbij neervalt; als het de spieren maar een beetje prikkelt. Bovendien geldt: bewegen is goed, meer bewegen nog beter.”

Een prototype van de app is inmiddels gelanceerd. Tussen januari en juli 2024 wordt dit prototype onder honderd potentiële gebruikers getest. Schoufour: “We hebben in eerdere fases al volop met de doelgroep gesproken. Daarbij ging het ook om zaken als de grootte van de knoppen, de kleuren en wat voor functies ze graag terugzien in de app. De feedback die we in dit stadium krijgen, verwerken we zoveel mogelijk. Dat is best een uitdaging, onder meer omdat de app in meerdere talen beschikbaar is. Ook hebben we niet alle wensen van de gebruikers kunnen inwilligen. Zo was er behoefte aan sociaal contact via de app. We hadden te weinig financiële middelen tot onze beschikking om dat te realiseren. Wellicht gebeurt dat in de toekomst alsnog.”

Symposium
Om meer bekendheid aan sarcopene obesitas te geven, organiseren het lectoraat Voeding & Beweging van de HvA, EFAD en de internationale partners van het SO-NUTS-project op 22 maart 2024 een symposium in Pakhuis de Zwijger (Amsterdam). Een dag waarin onder meer grote namen uit de wereld van sarcopene obesitas acte de présence geven, waaronder prof. dr. Alfonso Cruz-Jentoft: opsteller van de Europese sarcopenierichtlijn. “Het wordt een mix tussen een theorie en praktijk. We delen onze belangrijkste uitkomsten, maar gaan ook in op wat erbij komt kijken om technologie bij leefstijlinterventies in te zetten. De samenwerking aangaan tussen verschillende professionals komt ook aan bod. Het symposium is dan ook bedoeld voor diëtisten, fysiotherapeuten, oefentherapeuten en onderzoekers. Iedereen die direct of indirect met de doelgroep te maken krijgt dus.”

Uiteindelijk is het uiteraard de bedoeling dat de app ook in de praktijk wordt ingezet. Schoufour: “Als onderzoeksinstelling is dat lastig, maar we zijn wel actief met het vinden van geschikte partijen om de app te lanceren. We hopen dat dat lukt via een spin-off-bedrijf, verzekeringsmaatschappij en/of pensioenfonds. Wellicht valt de app te integreren in een bestaand platform, maar liever nog rollen we de app zelf uit. Daarvoor is een onderzoek naar de effectiviteit ervan nog wel nodig. Als het ons lukt om subsidie binnen te halen, pakken we dat bij de Hogeschool van Amsterdam op. Het zou dit onderzoek compleet maken.”

Voor meer informatie: SO-NUTS: voorkomen van sarcopenie, obesitas en sarcopene obesitas bij mensen die met pensioen gaan en over het symposium op 22 maart 2024