"De plek van sport in de samenleving staat op een tweesprong"

door: Leo Aquina | 13 februari 2025

Topsport Gelderland neemt na zestien jaar afscheid van directeur Gudo Kramer. ‘Als grondlegger en directeur was hij jarenlang het gezicht van de organisatie’, schrijft de organisatie op haar website. Zelf is Kramer iets bescheidener over zijn rol, maar hij blikt met trots terug op de afgelopen periode, waarin Topsport Gelderland uitgroeide tot een toonaangevend centrum voor talentontwikkeling. Kramer verruilt zijn rol bij Topsport Gelderland voor een nieuwe functie aan de Hogeschool Arnhem en Nijmegen (HAN). Daarin blijft hij een onvermoeid pleitbezorger voor de belangrijke plek die sport inneemt in onze samenleving. Sport staat volgens hem op dat gebied op een tweesprong.

De reden van Gudo Kramers vertrek bij Topsport Gelderland is tweeledig, zo legt hij zelf uit: “Er kwam een mooie kans voorbij om een rol te gaan spelen binnen het nieuwe lectoraat ‘Sport, Bewegen en Samenleving’. Die rol pas mij goed. Mede omdat ik al een tijd last heb van long covid is het fijn om een smaller takenpakket te hebben en niet meer de eindverantwoordelijkheid te hoeven dragen voor iets dat ik toch een beetje beschouw als mijn kindje.”

Hoewel hij het beschouwt als zijn kindje, ziet Kramer zichzelf niet als initiatiefnemer van Topsport Gelderland. “Het initiatief kwam van Tjeerd de Jong, destijds directeur van het Instituut voor Sport- en Bewegingsstudies aan de HAN. Zij vonden het interessant om toegang te krijgen toe een netwerk van topsporters en vanuit NOC*NSF was bij hen het verzoek terecht gekomen om partner te worden in het Olympisch Steunpunt. Dat werd gefinancierd door het ministerie en de provincie, maar de provincie stopte ermee en de Gelderse Sportfederatie zag geen mogelijkheid het alleen open te houden.” Met NOC*NSF als partner ging Kramer vanuit de HAN aan de slag. “Toen bleek al snel dat we met twee parttime medewerkers geen groot verschil konden maken”, zegt hij. “Toen hebben we besloten de Stichting Topsport Gelderland op te richten.”

Van topsport naar talentontwikkeling
Wat waren de initiële doelstellingen van Topsport Gelderland? “In het begin was het behoorlijk topsportgericht,” vertelt Kramer. “Maar met de oprichting van de CTO’s (nationale Centra voor Topsport en Onderwijs) was er steeds minder behoefte aan het faciliteren van topsporters. Aan de andere kant werden de impact op regionaal niveau en de behoefte aan verbinding op lokaal niveau steeds groter. Daarmee kwam de nadruk steeds meer te liggen op talentherkenning en talentontwikkeling.”

Topsport Gelderland werd een toonaangevende organisatie op het gebied van talentontwikkeling in Nederland en ontwikkelde onder meer het Gelders Model. Kramer: “Het Gelders Model is inmiddels doorvertaald tot ‘Sportief Groot Worden in Gelderland’ en wordt als datagedreven aanpak in een groot deel van Gelderland toegepast om evidence based de juiste dingen te doen in het ontwikkelen van motorische vaardigheid van kinderen en jongeren. Het vormt de basis voor de aanpak in de vier grote Gelderse gemeenten en in De Achterhoek. Als ik terugkijk is de visie op talentontwikkeling in topsport de afgelopen zestien jaar behoorlijk veranderd. In het begin draaide het om harde prestaties van topsporters als het op de financiering aankwam en uiteindelijk zijn we meer toegegroeid naar een lijn waarin we breder kijken en de ontwikkelbehoefte van de sporter centraal zetten, om vervolgens te kijken welke sporters op mogelijk topniveau presteren.”

Naast de ontwikkeling naar een bredere benadering in de ontwikkeling van de individuele topsporter, ziet Kramer ook een veranderde kijk op de waarde van sport voor de samenleving in het algemeen. Kramer: “Als je vroeger in de beleidswereld kwam, was topsport bijna een vies woord. Het adagium was dat topsport zichzelf maar moest zien te bedruipen. Tegenwoordig wordt ook vanuit de beleidskant in andere termen gedacht: topsport inspireert, het is een motor in de ontwikkeling van jonge mensen. Topsport kan door middel van talentontwikkeling aangehaakt blijven en bijdragen aan de samenleving.”

Vanuit die maatschappelijke gedachte slaagde Kramer erin de provincie weer te betrekken bij Topsport Gelderland. “Via die lijn is het gelukt om veel organisaties aan ons te verbinden. Om kinderen in hun eigen omgeving kansen te bieden wil de provincie jeugdontwikkeling ondersteunen en we konden ons via de grote Gelderse gemeenten lokaal organiseren. Daardoor zijn er in de regio’s mensen bezig met bondsprogramma’s op het gebied van talentontwikkeling. We hebben vijf sportmanagers voor zeven regio’s en in verschillende gemeenten hebben we ook functionarissen die zich op lokaal niveau bezig houden met talentontwikkeling.”

Kramer kijkt trots en dankbaar terug op de ontwikkeling van Topsport Gelderland: “Trots dat we alle partners zo ver hebben gekregen om te investeren, trots op de dingen die we hebben ontwikkeld als team, op het gebied van begeleiding van sporters, op ‘Sportief Groot Worden in Gelderland’ en op de tientallen gemeenten in Gelderland die meedoen en zorgen dat kinderen zich motorisch ontwikkelen, van gymles tot topsport. En dankbaar ben ik voor de mensen met passie in de organisatie die er onderdeel van zijn en zijn geweest.”

Maatschappelijk belang van sport
In zijn nieuwe functie raakt Kramer het contact met die mensen niet kwijt: “Mijn rol binnen het lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving ligt op het gebied van de positionering, public affairs, communicatie en het inbrengen van ondernemerschap. Daarin zal ik ongetwijfeld samenwerken met Topsport Gelderland, want we werken al jaren samen. Mijn voornaamste ambitie is om het mooie toegepaste onderzoek dat de HAN doet nog beter zichtbaar te maken en om nieuwe kansen te herkennen en te benutten. Sport en bewegen heeft nog grote stappen te zetten richting de rest van de samenleving. Een van de associate lectoren, Willem de Boer, hield onlangs een lezing over brede welvaart. Opvallende genoeg wordt bij alle primaire factoren die bijdragen aan brede welvaart 'sport' niet genoemd, terwijl binnen elk van die factoren sport en bewegen wel een belangrijke, positieve rol kunnen spelen. Die rol is voor beleidsmakers echter minder zichtbaar. Daardoor staan sport en bewegen altijd achteraan in de rij. Sport verdient dus meer prioriteit als het in de politiek gaat om het verdelen van de middelen. Ik maak me daarom wel zorgen om de sportsector. Ik denk dat we teveel op onszelf gericht zijn, terwijl er grote mogelijkheden liggen.”

Kramer vergelijkt sport met de cultuursector en ziet een grote achterstand. “Als je acteur, kunstenaar of danser wilt worden, is daar een beroepsopleiding voor. Voor sporters is die er niet en zelfs niet voor begeleiders van sporters. Het besef dat we een fundamenteel anders georganiseerde sector zijn dan andere sectoren, mis ik nog wel eens. Binnen, maar ook buiten de sport. Overheden zouden anders naar sport moeten kijken dan naar andere sectoren, en sport moet meer durven vragen. We doen veel zelf met onze geweldige vrijwilligers, maar dat kan en moet echt nog veel beter en professioneler als we aan de grote maatschappelijke opgaven willen beantwoorden. Wat mij betreft staan we op een tweesprong: worden we een niche met competitieve idioten, of vinden we aansluiting bij de rest van de samenleving en laten we zien wat sport en bewegen bij kunnen dragen. Dat begint met bewezen kennis en dus onderzoek. Ik kijk ernaar uit om daar via het lectoraat Sport, Bewegen en Samenleving aan bij te dragen.”

Voor meer informatie: Gudo Kramer neemt na 16 jaar afscheid van Topsport Gelderland