De coach als rolmodel: ‘Je geeft sporters altijd meer mee dan je denkt’

Het tweejaarlijkse congres is inmiddels toe aan de derde editie. De eerste twee keer stonden respectievelijk de overdracht van life skills vanuit de sport naar het dagelijks leven en de balans tussen presteren onder druk en persoonlijk welzijn van coaches centraal. Voor Urbanus, die twintig jaar bij Topsport Amsterdam werkte en tegenwoordig lesgeeft aan de Hogeschool van Amsterdam (HvA), heeft het congres bovendien iets van een reünie.

“Voor mij persoonlijk is het bijzonder omdat er weer een heleboel mensen uit mijn netwerk van toen en nu bij elkaar komen, maar ook voor veel bezoekers is het een ontmoetingsplek met oude bekenden. Een gemeenschappelijke deler is de affiniteit met talentontwikkeling en het welzijn van jongeren. Iedereen die ik tijdens die congressen spreek, is daar enorm mee begaan.”

Die betrokkenheid is volgens Urbanus een belangrijke constante. Het congres vormt vanzelfsprekend geen objectieve dwarsdoorsnede van de sportwereld, maar juist de mensen die zich aanmelden, hebben vaak een duidelijke interesse in de ontwikkeling van jonge sporters. Dit jaar wordt die ontwikkeling bekeken vanuit het perspectief van rolmodellen.

Urbanus opent het congres met zijn eigen visie op de coach als rolmodel. Daarna volgt lector Jan-Willem van der Roest van de HvA, die vanuit wetenschappelijk onderzoek ingaat op de betekenis en effectiviteit van rolmodellen in de sport. De derde spreker komt uit de voetbalpraktijk en vertelt hoe binnen HERA United, de eerste professionele vrouwenvoetbalorganisatie van Nederland, met rolmodellen wordt gewerkt.

Daarmee ontstaat volgens Urbanus een interessante combinatie. “Die sprekers kunnen natuurlijk heel interessante dingen zeggen, maar je moet het vervolgens ook in de praktijk toetsen. Daarom hebben we bewust coaches en sporters bij het programma betrokken. In een Q&A gaan basketbalcoach Molly McDowall, onder meer coach van talenten van TeamNL 3x3, en voormalig rolstoelbasketballer Mustafa Jebari met het publiek in gesprek. Coaches, vertegenwoordigers van bonden, docenten, experts en studenten zijn welkom.”

De keuze voor het thema kwam mede voort uit project Blue Shift, waar Van der Roest zich de afgelopen jaren volop mee bezighield. Blue Shift is een onderdeel van ZonMw-project Mooi in Beweging. Blue Shift bestaat ook weer uit verschillende deelonderzoeken. Een daarvan ging over rolmodellen. Tegelijkertijd was Urbanus zelf al langer bezig met de betekenis van coaching, onder meer vanuit zijn werk in coachopleidingen en rond de vraag hoe je een veilig en goed opleidings- en prestatieklimaat creëert. Zo was het thema voor het congres op 9 oktober snel beklonken.

Urbanus kan het onderwerp bovendien vanuit zijn eigen ervaring benaderen. De voormalig tophonkballer coachte kinderen vanaf de O8 tot en met seniorenniveau, werkte in de honkbalhoofdklasse en was coach van het Nederlands team dat naar de Olympische Spelen ging. De verantwoordelijkheid die daarbij hoort, voelde hij sterk. “Ik gaf die sporters expliciet en impliciet heel veel mee. Ik voelde me daar enorm verantwoordelijk voor. Ik was goed in de verbinding met sporters. Het moeilijkste vond ik de professionele afstand. Als coach moet je bijvoorbeeld opstellingen maken en dus ook spelers op de bank zetten. Dat zijn momenten waarop je merkt dat een goede relatie met sporters niet betekent dat je alle beslissingen vanuit die relatie kunt nemen.”

Ook zijn eigen rolmodellen kwamen uit de sport. Zo noemt hij Greg Maddux, de Amerikaanse werper die ondanks zijn geringe lengte een zeer succesvolle loopbaan had. Daarnaast haalde Urbanus een les uit een boek van basketbalcoach Phil Jackson: luister zonder oordeel. “Dat is zo’n korte zin, maar er zit zoveel waarheid in voor een coach. Er wordt heel snel geoordeeld, maar wie weet zitten er andere dingen achter het gedrag van iemand. Als coach moet je proberen daar eerst achter te komen.”

Juist die verbinding tussen praktijk en onderzoek vormt een belangrijke reden waarom Urbanus het congres samen met Project Blue Shift organiseert. “Topsport Amsterdam, de HvA en HERA United werken al samen; studenten Sport, Management en Ondernemen lopen bijvoorbeeld stage bij HERA. Daarnaast proberen Topsport Amsterdam en Blue Shift wetenschappelijke kennis beter te verbinden aan vraagstukken uit de sportpraktijk. Wij werken dus graag vanuit de praktijk, maar je moet bepaalde zaken ook wetenschappelijk kunnen onderbouwen en kunnen staven waarom je bepaalde dingen doet, bijvoorbeeld als coach. Dat geldt voor pedagogiek en periodisering, maar ook voor de wetmatigheden waardoor het leren van jonge mensen verantwoorder gaat en voor fysieke belasting.”

Volgens Urbanus kunnen onderwijsinstellingen daarbij een belangrijke rol spelen. “Sportbonden hebben geregeld praktische vraagstukken, maar niet altijd de capaciteit om die zelf te onderzoeken." Een voorbeeld uit zijn eigen honkbalwereld is de belasting van jonge pitchers. Waar vroeger een twaalfjarige in een wedstrijd veel ballen mocht gooien, zijn inmiddels maxima gesteld vanuit wetenschappelijke kennis over belasting en blessures. Urbanus kijkt vooral uit naar de interactie tijdens het congres. “Ik ben benieuwd naar de verbinding tussen de verschillende presentaties en naar de interactie met het publiek. Ik verwacht dat het, met sportminnende aanwezigen, goed losgaat.”