Clémence Ross: “Actieve rol overheid bij (top)sport noodzakelijk”

‘Oude wijn in nieuwe zakken’, zo omschrijft Clémence Ross het rapport dat de Teldersstichting op 7 maart presenteerde over sport- en cultuurbeleid. Onder de titel ‘Manifestaties van de vrijheid des geestes’, constateert het wetenschappelijk bureau van de VVD onder meer dat ‘de overheid snijdt in het cultuurbeleid, terwijl zij op het gebied van de (top)sport haar traditioneel afzijdige houding heeft laten varen. “Onzin”, aldus Ross, directeur van het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen (NISB), en oud-staatssecretaris van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (2002-2007). “Sport is cultuur voorgegaan als het om bezuinigen gaat.” Ross noemt de aanbeveling van de Teldersstichting aan de overheid om zich afzijdig te houden van topsport ‘behoorlijk dom’.

De cultuursector maakt als het gaat om bezuinigingen volgens Ross op dit moment een inhaalslag ten opzichte van de sport. “Ik heb als staatssecretaris dertig procent moeten bezuinigen op sport, dat ging op dezelfde manier als nu met cultuur. De sport verloor destijds alle instellingssubsidies, waardoor de sport op organisatieniveau op zoek moest naar private partijen voor financiering. Doemdenkers voorspelden indertijd dat de hele sportsector daardoor om zou vallen, maar het tegendeel was waar. Er zijn interessante relaties ontstaan met andere partners dan alleen de rijksoverheid. Het cultuurbeleid moet daar nu zijn eigen weg in vinden.” De (top)sport heeft die weg in de afgelopen jaren goed weten te vinden, maar volgens Ross kan dat niet zonder de rijksoverheid. “De topsport bedruipt zich voor een groot gedeelte commercieel, maar dat is niet in alle sporten voor honderd procent mogelijk. Als je kijkt naar bijvoorbeeld roeiers, daar liggen geen gouden bergen op te wachten aan de eindstreep. Als je die sporten wil ontwikkelen met behulp van het bedrijfsleven, dan moet de overheid een steuntje in de rug geven.”

Het rapport van de Teldersstichting onderzoekt de legitimatiegronden voor het (top)sportbeleid van de overheid en komt tot de conclusie dat een van die legitimatiegronden stoelt op gezondheidsbeleid. “Volgens mij is dat niet waar”, aldus Ross. “Ik heb nog nooit een minister horen beweren dat er geld naar topsport moet omdat het goed is voor de volksgezondheid.” De Teldersstichting noemt daarnaast nog twee legitimatiegronden op basis waarvan de overheid in sport investeert en heeft ook daar haar vraagtekens bij. Het gaat om economische off-spin en het internationale aanzien van Nederland. Ross is op basis van die legitimatie echter juist een fel voorstander van overheidssteun. “Topsport heeft een intrinsieke waarde, op economisch gebied, als het gaat om innovatie. Kijk eens naar Topsport Community, de stichting van Pieter van den Hoogenband. Hij brengt topsport, bedrijfsleven en wetenschap bij elkaar. Topsport is een drijvende kracht achter innovatie en het bedrijfsleven kan enorm profiteren van de inzichten die topsporters tijdens hun carrière opdoen om beter te presteren. Daar komt nog bij dat topsport een visitekaartje is van Nederland in het buitenland. Daarom vind ik dat economische zaken moet investeren in topsport.”

Hoewel Ross geen directe relatie legt tussen gezondheidsbevordering en topsport is er wel een verband. “Je kunt als overheid bewegen en vitaliteit wel stimuleren en dat kun je onder meer doen door topsporters en topsportevenementen in te zetten bij campagnes.” De Teldersstichting betwijfelt of gezondheidsbevordering vanuit liberaal oogpunt eigenlijk wel een overheidstaak is. Ross - van huis uit CDA-politica - vindt in ieder geval van wel. “Het is echt slecht gesteld met de gezondheid van de Nederlandse bevolking. De jeugd beweegt ongezond weinig en dat is een gevaar voor de schoolprestaties. Maar ook bij volwassenen leidt te weinig bewegen tot maatschappelijke problemen. Het is slecht voor de arbeidsproductiviteit en het leidt tot steeds hogere kosten in de gezondheidszorg. Het is echt vijf voor twaalf. Waarom zou het geen taak voor de overheid zijn om daar iets aan te doen? We perken de vrijheid van burgers op allerlei gebieden in met een beroep op maatschappelijk belang. Neem de veiligheidsgordel in auto’s als voorbeeld, of een valhelm op de motor. Als de rijksoverheid zichzelf serieus neemt, zorgt ze ervoor dat de ziektekostenpremies in de toekomst niet de pan uitrijzen. Daar kan die overheid van alles aan doen, om te beginnen roepen dat het belangrijk is om te bewegen.”

In de optiek van de Teldersstichting moet sportbeleid primair een zaak zijn voor gemeenten, die de sportdeelname van burgers kunnen faciliteren. Ook dat is volgens Ross niets nieuws onder de zon. “Wat het rijk financieel aan sportbeleid doet, is marginaal in vergelijking met de lokale overheden. De gemeenten steken ruwweg een miljard euro in sportbeleid tegenover ongeveer 125 miljoen van de rijksoverheid. Voorbeelden zijn programma’s als Sport & Bewegen in de Buurt met de buurtsportcoaches (de vroegere combinatiefunctionaris, red.). Dat beleid bestaat dus al veel langer. Wat de Teldersstichting in het rapport bovendien vergeet te noemen, is de rol van de sportorganisaties, de bonden, de clubs. Mensen steken daar als vrijwilliger ontzettend veel tijd en energie in. De sport doet erg veel zelf. De rol van de overheid moet niet leidend zijn, maar ondersteuning is wel noodzakelijk.”

Dat laatste geldt ook voor NISB zelf. Het instituut houdt zich niet bezig met sportstimulering, maar met de mogelijkheden sport te gebruiken om andere maatschappelijke doelen te realiseren. “Wij gebruiken sport als middel voor bijvoorbeeld gezondheidsbevordering en leefbare wijken. Door de bezuinigingen is de focus bij NISB komen te liggen op de rol als kennisinstituut. Vroeger waren we veel bezig met ondersteuning en implementatie van projecten. Wij richten ons op het ontwikkelen van kennis over hoe je mensen actief en gezond houdt. Dat kan niet alleen met geld van commerciële partijen want die zijn vaak niet in de doelgroep geïnteresseerd. Daardoor moet NISB zich meer richten op andere partners en geldstromen, maar er is absoluut overheidsgeld nodig voor die publieke zaak.”