Benoeming tot <em>research fellow</em> grote eer voor sportwetenschapper

door: Leo Aquina | 19 juni 2025

Annelies Knoppers werd eind mei in San Diego benoemd tot Research Fellow van de North American Society of Sport Management (NASSM), een erkenning voor wetenschappers die zich op een bijzondere manier onderscheiden in het sportmanagementonderzoek. In 2017 werd Knoppers ook al benoemd tot Research Fellow, toen van de North American Society for the Sociology of Sport (NASSS). Zo'n dubbele erkenning viel slechts weinig wetenschappers ten deel. De eisen voor beiden verschillen en zijn zeer hoog. ‘Het zegt heel veel over haar brede expertise, inhoudelijke kwaliteit en langdurige inzet voor het sportwetenschappelijke vakgebied’, schrijft collega-wetenschapper Froukje Smits op LinkedIn. Sport Knowhow XL sprak met de laureaat.

“Ik ben eigenlijk altijd bezig geweest om de onderliggende krachtenvelden of onderstromen zichtbaar te maken en dan vooral op het gebied van genderdiversiteit in de sport. Mijn eerste publicatie op dat gebied was in 1980”, vertelt Annelies Knoppers. Haar wetenschappelijke carrière begon in de Verenigde Staten, waar zij studeerde nadat zij als achtjarig meisje met haar ouders vanuit Nederland naar Canada was geëmigreerd. In de jaren negentig keerde Knoppers terug naar Nederland, waar zij als hoogleraar aan de slag ging bij het Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) aan de Universiteit van Utrecht.

Sportmanagement tegenover sportsociologie
“In Utrecht werkte ik in een andere context dan in de VS, waar ik mij vooral bezig had gehouden met de sociologische dimensies van leidinggeven in de sport, vooral op het gebied van genderdiversiteit en hoe sport machtsstructuren reproduceert. In Utrecht richtte ik mij meer op de institutionele praktijken die onderdeel zijn van sport als industrie.” Daarmee duidt Knoppers direct het verschil tussen de twee verschillende vakgebieden waarin zij met haar benoemingen als research fellow erkenning heeft gekregen:

“Sportmanagement richt zich op het versterken van de sportorganisaties en de mensen die daarin werken als vrijwilliger of betaalde kracht. Terwijl sportsociologie kijkt naar de krachtenvelden die daaronder zitten, de sporters en de context. Ik heb mij zowel beziggehouden met de managementkant als met de sociologische vragen: door welke discoursen of ideeën worden zij gestuurd? Waar komen die vandaan?”

Meer dan een leuke zondagmiddag op het veld
Als inmiddels emeritus hoogleraar loopt Knoppers al lang mee in het sportonderzoek. Hoe heeft zij het werkveld in de afgelopen veertig jaar zien veranderen? “De sportwetenschap is niet alleen volwassen geworden, er wordt tegenwoordig ook op een heel andere manier naar sport gekeken. Toen ik terugkwam in Nederland werd sport gezien als iets neutraals. Het was goed en gezond en dat was het. Eigenlijk werd er door wetenschappers weinig kritisch naar sport gekeken. Wel door journalisten als het om de prestaties op het veld ging, maar minder naar het fenomeen sport, de betekenissen die er aan werden gegeven, de dynamiek en de maatschappelijke impact daarvan. Tegenwoordig is er wel oog voor die verschillende lagen, hoe sport ideologisch wordt ingezet, de economische dimensie, hoe het gekoppeld wordt aan nationalisme en noem maar op. Sport wordt tegenwoordig door wetenschappers serieus genomen als maatschappelijk fenomeen en niet meer alleen als een leuk tijdverdrijf zondagmiddag op het veld.”

Ook op het gebied van gender zag Knoppers veel veranderen: “Een van mijn eerste onderzoeken in Nederland ging over vrouwen in de sport. Ik deed veel interviews met trainers en coaches. Er waren destijds voetbalcoaches die simpelweg zeiden dat het vrouwenlichaam niet geschikt was voor voetbal. Grappig genoeg werd in de VS in die tijd voetbal (soccer) voornamelijk gezien als een populaire vrouwensport. Mannen die voetbalden waren degenen die slecht waren in basketbal, American Football, ijshockey of honkbal. Die houding ten opzichte van vrouwenvoetbal in Nederland is veranderd. Je ziet dus wel een verschuiving ten aanzien van betekenissen die gegeven worden aan de deelname van vrouwen in de sport, ook als leidinggevenden, maar het gaat heel langzaam. Als je kijkt naar de leidende posities in sportorganisaties, dan zijn het over het algemeen nog wel mannen. IOC-voorzitter Kirsty Coventry is nog altijd een uitzondering.”

Genderongelijkheid
De vraag waar die genderongelijkheid vandaan komt, blijft Knoppers bezighouden. Hoewel met emeritaat, is zij nog altijd als gastonderzoeker verbonden aan de Universiteit van Utrecht en internationaal begeleidt zij jonge wetenschappers bij hun onderzoek.

“Ik heb heel lang gekeken naar de positie van vrouwen in sportorganisaties en waarom er relatief gezien zo weinig vrouwelijke managers zijn, maar ik heb mijn perspectief nu verlegd. Samen met een jonge Noorse wetenschapper doe ik nu onderzoek naar de mannen in leidinggevende posities in sport. Waarom willen zoveel mannen daar zo graag zitten en welke dynamiek zorgt ervoor dat het ook altijd maar weer mannen zijn die op die plekken terechtkomen? In de sport is daar nog geen onderzoek naar gedaan, maar wel in andere sectoren waar lichamelijkheid een grote rol speelt, zoals de bouwsector en defensie. Uit die onderzoeken blijkt dat het vooral gaat om mannen die een bepaalde vorm van mannelijkheid uitstralen. Er zijn dus ook mannen die buiten de boot vallen. Ik wil onderzoeken hoe het nou precies zit met die dynamiek in het aanstellen van mannen in leidinggevende posities. Misschien heeft sportdeelname daar mee te maken. Je ziet dat vanaf jonge leeftijd meisjes vooral sporten met meisjes en jongens met jongens. Mannen zijn opgegroeid om in de sport beslissingen te nemen samen met andere mannen. Ze zijn in de sport helemaal niet gewend samen te werken met vrouwen. Misschien speelt dat ook een rol.”

Voorzichtig in Amerika
Congresbezoek is belangrijk voor de ontwikkeling van wetenschappers. Op dit moment ligt zulk bezoek aan de VS gevoelig in de wetenschappelijke wereld. Heeft zij daar zelf al hinder van ondervonden? Knoppers: “Wat je merkt is dat sommige wetenschappers niet meer naar de VS durven reizen en andersom dat wetenschappers die wonen in de VS maar geen Amerikaans paspoort hebben, het land niet uit durven uit angst niet meer terug te kunnen. Er was een sportsociologiecongres gepland in Seattle, maar een deel daarvan zal nu in Vancouver worden gehouden omdat Canadese wetenschappers niet het risico wilden lopen de grens over te gaan.

Knoppers maakt zich zorgen, maar laat zich er bij haar wetenschappelijke werk niet door uit het veld slaan: “Als ze mij vragen wat voor onderzoek ik doe, dan zeg ik dat ik onderzoek doe naar mannen in de sport. Dat is geen enkel probleem.”

Voor meer informatie: Dr. Annelies Knoppers (informatie op de site van Universiteit Utrecht)