Anne Frank Stichting actief in voetbalstadions

door: Leo Aquina | 23 mei 2024

“We zijn meer dan het museum”, zegt Joram Verhoeven van de Anne Frank Stichting. “We proberen bewustwording voor de gevaren van discriminatie en antisemitisme te creëren.” In de geest van oprichter Otto Frank, de vader van Anne, wil de stichting haar boodschap breed uitdragen en sinds 2014 gebeurt dat ook op het voetbalveld. Verhoeven: “Voetbal is de grootste sport van Nederland en het is ook een spiegel van de maatschappij.” De stichting organiseert fair play-workshops bij clubs en doet ook spreekkorenprojecten met supportersgroepen van betaald voetbalclubs. Bij Feyenoord en FC Utrecht was dat zeer succesvol. Ajax doet er vooralsnog niet aan mee.

De Anne Frank Stichting begon in 2014 met de eerste voetbalprojecten. Joram Verhoeven: “Een van onze eerste projecten was de fair play-workshop, een klassieke preventie-workshop die we zelf hebben opgezet. We hebben er destijds wel contact over gehad met de KNVB. Zij waren destijds ook al bezig met deze thematiek, maar mondjesmaat. Daar zijn ze de afgelopen jaren actiever in geworden.”

Luikje openen
Met de fair play-workshop richt de Anne Frank Stichting zich nadrukkelijk op voetballende jongeren van 12-15 jaar. Verhoeven: “We willen een luikje openen over discriminatie, racisme en homofobie door persoonlijk het gesprek aan te gaan. Voor jongeren van die leeftijd zijn dit vaak abstracte onderwerpen, dus we spelen een digitale game met verschillende scenario’s. Bijvoorbeeld dat iemand een corner moet nemen terwijl er vanuit het publiek iets racistisch wordt geroepen. Stel jij bent aanvoerder en je staat op de rand van de 'zestien' die corner op te wachten. Wat doe je dan? Er is geen goed of fout antwoord. Het gaat er vooral om dat de deelnemende jongeren erover nadenken. Het is ongelooflijk lastig om je erover uit te spreken of er tegenin te gaan, maar stil blijven is nog minder effectief.”

Vanzelfsprekend is er bij jeugdvoetbal ook een rol weggelegd voor trainers, coaches en ouders. “We verplichten de coach om mee te doen”, vertelt Verhoeven. “Maar de coach is tijdens de workshop niet degene die het woord voert. Het gaat om meeluisteren en meedenken. Uiteindelijk werken we ernaartoe dat er aan het eind van de workshop afspraken worden gemaakt. Ouders betrekken we niet bij de workshops, want dat leidt ertoe dat de ouders aan het woord zijn en niet de jongeren.”

Spreekkorenprojecten
Bij de fair play-projecten en het contact met de KNVB bleek dat profclubs de beste ingang voor de Anne Frank Stichting waren in de voetbalwereld. Verhoeven: “Profclubs hebben allemaal een maatschappelijke afdeling en daar doen zij prachtige projecten. We merkten via de fair play-workshops al snel dat er veel ruimte was voor bewustwording voor de gevaren van discriminatie en antisemitisme. Het was nog onontgonnen en het paste goed.” Naar aanleiding van het contact met de profclubs ontstond het idee om een spreekkorenproject op te zetten. “Ajax-supporters hebben ‘Joden’ als geuzennaam aangenomen en dat leidt al decennialang tot anti-Joodse spreekkoren, dat is niet alleen onsmakelijk en kwetsend maar zelfs strafbaar. Feyenoord was de eerste club die daar iets tegen wilde doen.”

In 2019 kreeg de samenwerking met profclubs een extra zetje. Ironisch genoeg kwam dat door een triest incident waarbij Ahmad Mendes Moreira van Excelsior in het stadion racistisch werd bejegend door de aanhang van FC Den Bosch. “De voetbalwereld stond op zijn kop”, zegt Verhoeven. “De rijksoverheid en de KNVB kwamen met het aanvalsplan ‘Ons Voetbal Is Van Iedereen. Wij zijn ook betrokken bij het netwerk daaromheen. Net als de commissie Mijnals geven wij gevraagd en ongevraagd advies op dit gebied.”

Duitse inspiratie
Bij de invulling van de spreekkorenprojecten bij profclubs, liet de Anne Frank Stichting zich inspireren door Duitse voorbeelden. Verhoeven: “In Duitsland was het al lang heel normaal om supportersspreekkoren aan te pakken. Een club als Borussia Dortmund weet goed wat je moet doen als je het gedrag van supporters wil veranderen. Het gaat erom dat je projecten samen met supporters uitvoert. Zij maakten bijvoorbeeld veel educatieve reizen, bijvoorbeeld naar voormalige concentratiekampen. Ze volgen het verhaal van Dortmund, van de stad. In Rotterdam hebben we dat ook gedaan met een dagtour door de stad langs belangrijke locaties uit de Tweede Wereldoorlog en ook door te laten zien dat er joodse supporters van Feyenoord zijn die door de spreekkoren diep worden gekwetst en voetbalwedstrijden daarom niet meer bijwonen.”

Ook bij FC Utrecht, een andere aartsrivaal van Ajax, werkte de Anne Frank Stichting mee aan een spreekkorenproject. Ook hier was de belangrijkste les om met de supporters in gesprek te gaan en hen niet op voorhand te veroordelen. “De meeste supporters roepen dingen uit clubliefde en uit rivaliteit met de andere club. Dat heeft vaak geen racistische bedoeling, maar ze realiseren zich niet hoe kwetsend het kan zijn,” aldus Verhoeven.

Hoewel het succes moeilijk te meten is, zijn alle betrokkenen in Utrecht enthousiast. Een joodse supporter die niet meer naar het stadion kwam, keerde zelfs terug naar de Galgenwaard. Algemeen directeur Thijs van Es van FC Utrecht besluit de documentaire als volgt: 'Het is belangrijk dat we beseffen dat straffen en wegduwen niet de route voorwaarts is. We hebben in Nederland veel te maken met elkaar aanspreken, ongenoegen uiten en handhaven, waardoor we niet meer in staat zijn om de verbinding te maken met de ander. Ik zou graag zien dat het omgedraaid wordt op nationaal niveau, zoals wij dat proberen op lokaal niveau. Zorg ervoor dat je elkaar begrijpt en bouw bruggen.'

Ajax heeft zich nog niet gemeld voor een spreekkorenproject, waarom niet? Verhoeven: “Het korte antwoord is dat Ajax er niets mee wil. Ajax-prominenten zijn het er niet over eens in hoeverre de geuzennaam onwenselijk is. De club verschuilt zich erachter dat het roepen van superjoden, in tegenstelling tot de uitgelokte antisemitische reactie, niet strafbaar is.”

Maatschappelijke onrust
De afgelopen maanden is er veel maatschappelijke onrust rond het thema antisemitisme vanwege het oplaaiende conflict in het Midden-Oosten. Heeft de Anne Frank Stichting daar last van bij de voetbalprojecten? Verhoeven: “Wat daar gebeurt heeft zeker invloed op wat hier gebeurt. Antisemitisme en ook islamofobie nemen toe en dat zie je iedere keer bij oplaaiende conflicten in het Midden-Oosten. Bij de spreekkorenprojecten speelt dat eigenlijk nauwelijks een rol, omdat die spreekkoren vaak los staan van anti-Joods sentiment. Onder voetbalsupporters is het aantal antisemitische denkbeelden niet anders dan in de rest van de Nederlandse samenleving. Zij hebben het niet over Israël en Gaza, maar over Ajax. In de fairplay-workshops kan de discussie wel eens terugkomen, daar moet je niet voor weglopen. We willen dat deelnemers zien en ervaren wat discriminatie betekent en hen laten nadenken over hun eigen houding en keuzes. Het doel is dat zij samenwerken aan respect, sportiviteit en inclusie. Het gaat erom dat je iedereen de ruimte biedt voor een eigen zienswijze.”

Voor meer informatie: Voetbalprojecten | Tegengaan van antisemitisme en racisme in het voetbal