5 vragen aan Jan de Jong, algemeen directeur van de NOS

1. Toen bekend werd dat het Amerikaanse tv-netwerk Fox van mediamagnaat Rupert Murdoch aandeelhouder wordt van Eredivisie Media & Marketing noemde je dat een ‘mediarevolutie’. Kun je uitleggen waarom? Wat zijn de gevolgen voor voetbalminnend en televisiekijkend op langere termijn?
“De revolutie zat niet in het feit dat hij 51 procent van de aandelen kocht. De revolutie zit erin dat Murdoch met Fox voor het eerst naar een relatief klein land gaat en een deal sluit voor een lange termijn. Zijn beweegredenen zijn daarbij niet offensief, maar defensief. Murdoch ziet dat er nog veel grotere partijen komen, zoals Apple TV, Google, Youtube, Netflex. Dat worden echt mondiale spelers. Die richten zich nu heel erg op de platforms, het hebben van een distributiemiddel. Maar uiteindelijk gaan zij zich ook op de content richten en dat is de revolutie. Terwijl lokale spelers in medialand het vroeger onderling uitvochten, wordt het nu een mondiale wedstrijd met nieuwe spelers die pas net op de markt zijn. Van grote-mensen-monopolie wordt het grote-mensen-risk. Wie bezit de content en verovert de wereld? Dat is de werkelijke inzet. Om risico te spreiden gaat Murdoch ook naar een land als Nederland. Als hij overal de content heeft, wordt het moeilijker om overgenomen te worden. En als hij wordt overgenomen, krijgt hij er ongelooflijk veel geld voor.”

“Contracten voor de uitzendrechten voor bijvoorbeeld de Champions League worden straks misschien ook mondiaal verkocht en dan wordt het lokaal aangeboden. Dan kun je kiezen met welk commentaar je het wilt, vanuit welk perspectief, en of je HD wenst of niet, noem maar op. Ik denk dat dat de toekomst is. Een zegen voor de kijker? Het lijkt vanzelfsprekend dat je daardoor meer keus krijgt, maar je zult er ook veel meer voor moeten betalen. Of dat een zegen is? Murdoch garandeert tachtig miljoen euro aan de Eredivisie. Dat is meer dan het dubbele van wat de Eredivisie nu ophaalt en nu heeft de Eredivisie nog een honderd procent aandeel. Die tachtig miljoen van Murdoch krijgen ze voor een aandeel van 37 procent. Dan weet ik wel dat er iemand ergens moet gaan betalen. Het is de bezweringsformule van Murdoch die je ook in andere landen ziet. Meer abonnees voor betaaltelevisie krijg je door exclusieve content. Dus Murdoch koopt meer rechten en zorgt dat er minder zichtbaar wordt op het openbare net.”

2. Naast de ontwikkelingen rond de Eredivisiedeal van Murdoch bestaan er op dit moment bij NOC*NSF plannen om met een aantal andere partijen (Infostrada Sports Group, NOC*NSF, enkele sportbonden en Prosport) een sportzender te beginnen. Is dat voor jullie als NOS een concurrent?
“Nee, dat is iets heel anders. Zij willen een internetkanaal, dat vooral de kleinere sporten en evenementen moet brengen die wij als NOS niet doen. Dat is geen concurrentie maar eerder een aanvulling. Wij hebben er ook met hen over gesproken en we vinden het een mooi plan. Het mooie van nieuwe media is dat de afhankelijkheidsrelatie heel anders is geworden. Om het aan te bieden zijn partijen niet meer afhankelijk van de NOS. Wij bieden wel een podium voor het grote publiek en daar hebben partijen ons wel voor nodig. Maar er is een aantal niches - kleine sporten waar wel markt voor is - die wij niet kunnen doen en die je prima kunt bedienen via internet. Dan heb je het over kleine evenementen die ook niet de interesse zullen hebben van wereldspelers als Google of Youtube. Murdoch zal er ook niet wakker van liggen.”

3. Als NOS hebben jullie de samenvattingsrechten nog voor het komende seizoen (2012/’13) en voor het seizoen daarop. Wat gebeurt er daarna?
“Daarbij is de Eredivisie als eerste aan zet. Zij zijn de verkopende partij dus zij bepalen het tempo. Ze liepen er na Versatel/Tele2 tegenaan dat er eigenlijk geen marktpartijen geïnteresseerd waren in betaaltelevisie met voetbal en toen zijn ze min of meer gedwongen om het zelf te doen. Vervolgens hebben ze Eredivisielive uit de grond gestampt en dat hebben ze in razend tempo tot een succes gemaakt. Datzelfde kun je nu verwachten met de samenvattingen. Het bedrag dat daar nu voor wordt betaald is veel lager dan een paar jaar geleden door Talpa werd neergelegd. Commerciële zenders als RTL en SBS kunnen het makkelijk kopen, maar ze willen het niet. Die zenders hebben veel aantrekkelijker alternatieven en hun maximale prijs voor die samenvattingsrechten komt niet in de buurt bij wat de Eredivisie ervoor wil hebben. De NOS bekijkt dat vanuit een ander perspectief. Voor ons is het uitzenden van sport een doel op zich en geen middel. Maar wij worden als publieke omroep natuurlijk ook geconfronteerd met forse bezuinigingen.”

“De Eredivisie gaat net als bij de live wedstrijden ook bij samenvattingen kijken of ze er op een andere manier meer geld mee kunnen ophalen. Dat is hun goed recht, daarvoor is de Eredivisie CV in het leven geroepen. Wellicht gebeurt dat via Fox met een open net of op wat voor manier dan ook. Als NOS zullen wij bieden wat we maatschappelijk verantwoord vinden en daarbij hebben we een plafond. Is er iemand die veel meer wil betalen, dan wensen wij die partij succes. We hebben het vijftig jaar lang met liefde en plezier gedaan, maar er zijn grenzen aan ons budget. Wat die grenzen zijn, kan ik niet zeggen. Daarmee geef ik onderhandelingsruimte weg. Het is uiteindelijk wat de gek ervoor geeft en dat is op dit moment veel minder dan zes jaar geleden. Voor ons moet het bedrag in een gezonde verhouding staan tot de bedragen die we uitgeven voor andere rechten, zoals bijvoorbeeld de Champions League of andere evenementen. Dat betekent overigens niet dat we nu niets anders doen dan afwachten wat de Eredivisie CV van plan is. Wij kijken gewoon vooruit en zij moeten het ook wel echt met ons willen doen, anders gaan wij op zoek naar alternatieven. Ik zou in deze functie geen knip voor de neus waard zijn als ik de NOS niet zou voorbereiden op een toekomst zonder voetbal.”

“Als we de samenvattingen kopen, dan houden we vast aan zondagavond 19.00 uur. Een verschuiving naar bijvoorbeeld 22.00u is geen optie. We willen het voetbal beschikbaar houden voor een jonger publiek en op andere tijdstippen zou het bovendien de concurrentie aanmoeten met andere succesvolle programma’s, want de zondagavond is een belangrijke televisieavond geworden. Als je Studio Sport tegenover die andere programma’s zet, kijken er minder mensen en daarmee neemt de waarde af. Bovendien levert het ook minder instroomeffect op voor programma’s eromheen zoals het Achtuur Journaal.”

4. Onlangs werd er op Sport Knowhow XL discussie gevoerd over de stelling: ‘De publieke omroep zou zich moeten bezinnen over de legitimatie van het uitzenden van wielerwedstrijden vanwege de vele dopinggevallen.’ Hoe kijk jij daar tegenaan?
“Ik begrijp die hele discussie wel. Onze benadering van het wielrennen is journalistiek gezien natuurlijk ook een andere dan pakweg vijf of tien jaar terug. We kijken er anders naar en geven op een andere manier commentaar. Ook het avondprogramma van Mart Smeets staat wat verder weg van de heroïek van het wielrennen en stelt vaker de vraag: ‘waar kijken we nu eigenlijk naar?’ Maar op het moment dat deze zaken zich in het wielrennen allemaal voordoen, vind ik dat je juist van de publieke omroep mag verwachten dat ze daar heel kritisch naar kijken. Het is onze taak om er journalistiek verslag van te doen. Dat is één argument en dan is er natuurlijk ook nog sprake van een ander fenomeen. Op het moment dat het publiek massaal afstand neemt van het wielrennen, moeten wij ons beleid ook heroverwegen. Maar dat is niet het geval, integendeel. De Tour de France wordt breder bekeken dan voorheen. Dus het publiek heeft er kennelijk nog geen genoeg van.”

“Maar het belangrijkste in deze discussie vind ik eigenlijk dat het wielrennen en zeker de Tour de France er alles aan doet om die sport schoner te maken. Ik zou wel eens willen zien of andere sporten veel schoner zijn als er op precies dezelfde manier wordt gecontroleerd als bij het wielrennen. Ik durf mijn hand niet in het vuur te steken voor die andere sporten. De beslissing van de Duitse televisie om geen wielrennen meer uit te zenden, heb ik destijds al buitenproportioneel genoemd. Waar het bij de ARD en de ZDF fout ging, was dat ze naast televisiezender ook sponsor waren van de Telekom-ploeg. Dat is een vermenging die wij nooit hebben gehad. Wij zijn wel degene die het uitzendt en degene die het kritisch duidt, maar we zijn geen deelnemer als sponsor. Natuurlijk heeft het wielrennen een levensgroot probleem, dat bagatelliseer ik niet. Maar wij geven het wielrennen voorlopig het voordeel van de twijfel.”

5. Tot slot: hoe zal het medialandschap er over pak weg tien jaar uitzien? Bestaat de NOS dan nog? En liggen de rechten van het uitzenden van de Olympische Spelen en andere grote sportevenementen dan nog bij de NOS? Werk jij zelf dan nog bij de NOS?
“Of de publieke omroep nog bestaat weet ik niet, maar de NOS bestaat zeker nog. Er zal altijd behoefte zijn aan een onafhankelijke nieuwsvoorziening die wordt gefinancierd vanuit publieke middelen. Dat is het wezenskenmerk van een goed functionerende democratie en dat kun je niet alleen aan de markt overlaten. De journalistiek staat in Nederland onder druk. Bij de publieke omroep door bezuinigingen en bij de commerciëlen omdat er door de marktwerking en de dalende advertentie-inkomsten steeds minder kranten overblijven. Maar je hebt publieke en commerciële journalistiek nodig. Vijftien jaar geleden twijfelden mensen ook al aan ons voortbestaan, maar de NOS heeft in al die jaren laten zien enorm strijdlustig en veerkrachtig te zijn.”

“En bij die NOS past een breed sportaanbod. De Olympische Spelen horen daarin. Dat is geen commercieel evenement maar een maatschappelijk evenement. We hebben de rechten al voor de Spelen van 2014 en 2016, net als de rechten voor het WK voetbal in 2018 het EK in 2020 en het WK in 2022. Deze evenementen zijn zo belangrijk voor de Nederlandse identiteit omdat het mensen verbindt. Natuurlijk kost dat geld, maar het uitzenden van films en drama kost ook geld. De hele NOS kost een Nederlands gezin 1,47 euro per maand. Als wij het niet meer doen, krijgt de burger dat bedrag echt niet terug van de belastingen, maar hij is wel duurder uit als hij hetzelfde wil zien. Met de NOS in zijn huidige omvang krijgt Nederland op het gebied van nieuws, sport en evenementen op radio, televisie, teletekst en internet een geweldig mooi aanbod voor weinig geld.”

“Wat mijzelf betreft: als ik mijn hele leven bij de NOS zou doorbrengen, weet ik zeker dat ik heel tevreden terug kan kijken als ik oud ben. Dat noem ik wel een het Ferguson-model. Sir Alex Ferguson is ook al tientallen jaren coach van Manchester United. Zoiets zou ik graag willen. Maar de vraag is of dat het beste is voor de organisatie, of ze mij willen behouden en of ik mijn eigen houdbaarheidsdatum kan en wil bepalen.”