5 vragen aan Jaap de Groot, hoofdredacteur sport van De Telegraaf

De winterzon is fel en werpt een helder licht door de glazen kooi die de entree van De Telegraaf aan de Basisweg in Amsterdam vormt. Het is maandagochtend en Jaap de Groot (62) is na een korte nacht klaarwakker. Want natuurlijk gaat het gesprek over sport, zijn levenselixer, en alles wat daarbij komt kijken. De Groot zag bij zijn eerste WK voetbal in 1978 Rob Rensenbrink in de verloren finale tegen Argentinië in de laatste minuut op de paal schieten. Nog negen WK’s en tien EK’s voetbal zouden er volgen, evenals vier Olympische Zomerspelen en vier Winterspelen. Hij is sinds 1975 in dienst bij De Telegraaf en sinds 2006 hoofdredacteur sport, heeft in zijn vak alles gezien en alles meegemaakt en weet wat de kracht van het woord kan zijn. Het zorgde voor een mooie vertrouwensband en geestelijke connectie met de inmiddels overleden voetballegende Johan Cruijff. Als prominent lid van de Nederlandse Sportraad heeft hij daarnaast inmiddels een groeiende interesse in hoe sport als maatschappelijk fenomeen een zo goed mogelijke borging kan krijgen in het overheidsbeleid. 

door: Marc Hoeben | 27 maart 2018

1. Weinigen lopen in het vak van sportjournalist zo lang mee als jij. Krijg je daar nooit genoeg van? En hoe heb je de sport en jouw vak in de loop der jaren zien veranderen? 
“Ik ben altijd bezig de verveling een stap voor te blijven, zo zie ik het. Ik kijk goed om me heen, ik probeer voortdurend mijn horizon te verbreden. En de basis voor dit werk, en de lol daarin, ligt in je nieuwgierigheid, in het je willen verdiepen in nieuwe ontwikkelingen. Kijk, het is ook zo: ik heb drie hobby’s. Dat zijn sport, muziek en geschiedenis. Het voordeel van sport is dat het zich sinds de jaren tachtig van de vorige eeuw in verschillende richtingen ontwikkeld heeft, zoals de armen van een octopus. Echt, die tentakels blijven maar groeien en omvatten inmiddels zo verschrikkelijk veel." 

"Dat was heel anders toen ik begon. Dan stond ik met een blocnootje bij de uitgang van de kleedkamer om een quote van een speler of een trainer op te schrijven. In die tijd begonnen we net te ontdekken dat we de verhalen konden verlevendigen met uitspraken. Daarna kwam er in de sportjournalistiek nog een hele ontwikkeling waarbij de meningen en opinies belangrijk werden. Je zou kunnen zeggen dat dat nog steeds zo is."

“In het begin van de jaren negentig ben ik geïnspireerd geraakt door Silvio Berlusconi, de latere premier van Italië en in die tijd eigenaar van de beroemde club AC Milan en een enorm mediabedrijf. Ik kreeg het verzoek of ik een televisiedocumentaire met hem kon maken voor de serie ‘de tycoons.’ Het lukte de mensen van het productiebedrijf niet om bij hem in de buurt te komen, maar dat lukte mij wel, dankzij de contacten met jongens als Ruud Gullit en Marco van Basten die op dat moment bij AC Milan speelden. Ik ben toen een week met Berlusconi opgetrokken en heb heel veel met hem gediscussieerd." 

"Dat ging onder andere over de zakelijke mogelijkheden die de sport te bieden had en hoe hij dat voor zich zag. Nou, voor Berlusconi was voetbal echt een soort locomotief voor zijn mediabedrijf. Hij had het over dingen als portretrechten, hij zag het mondiale aspect. In Nederland speelde dat op dat moment allemaal nog niet. Voetbal en politiek waren bijvoorbeeld echt twee gescheiden werelden. Berlusconi zag hoe dit ging veranderen en zijn ideeën hebben bij mij wel de ogen geopend. Grappig, beelden uit die documentaire komen soms nog voorbij. Ze zijn eigenlijk nog steeds superactueel. 

“Ik werd op een gegeven moment gevraagd om een column voor de krant te schrijven. Daar moest ik toch echt even over nadenken. Ik zag mezelf niet zo snel als columnist, vond mezelf geen Carmiggelt of wat voor auteur dan ook. Ik worstelde er een beetje mee. Maar ik kwam terug van die week met Berlusconi en toen werd het me duidelijk: ik kon in een column ook vooruitdenken, anticiperen op zaken die zouden gaan komen. Ik wilde ontwikkelingen gaan schetsen en het zo spannend maken. Zo ben ik het dus gaan doen en ik ben blij dat ik die kans heb gekregen." 

"Misschien was dat nu anders geweest. Veel mediabedrijven en ook journalisten zijn bezig met overleven. Het vak is onder druk komen te staan, er vallen mensen af. Naast de mondialisering van de sport is de digitalisering de grootste verandering die ik in al die jaren heb zien voltrekken. Het betekent dat het geen gemakkelijke tijd is, maar ik vind het tegelijk heel interessant. Vanaf 2006 zijn de digitale media en papieren media bij ons volledig geïntegreerd. Het gaat om print, online en video en driekwart van de journalisten bij ons heeft dat allemaal in zijn DNA. Wat dat betreft zou je kunnen zeggen dat we op de toekomst zijn voorbereid. Maar ondertussen is de rol van de papieren krant nog steeds niet uitgespeeld en zijn we enorm zoekende tussen twee werelden.” 

2. Je was de ghostwriter van de columns van Johan Cruijff in De Telegraaf, je hebt met ‘Mijn verhaal’ zijn biografie geschreven; je had een duidelijke vertrouwensband met de op 24 maart 2016 overleden voetballegende. Hoe vind je dat nu met zijn erfenis wordt omgegaan? 
“In zijn biografie komt dat heel nadrukkelijk naar voren: Johan had als eerste begrepen dat een belangrijk deel van de verantwoordelijkheid van een sporter ook buiten het veld ligt. Niet voor niets heeft hij voor zijn nalatenschap gezorgd via zijn Foundation, zijn University en door het oog hebben voor de zwakkeren in de samenleving. Nog steeds komen daardoor voortdurend mensen in aanraking met Johan Cruijff en zijn gedachtengoed. Toen hij nog leefde, was dat nog sterker door zijn columns. Iedereen las die stukken. Ik vond het wel het duidelijkste bewijs dat columns autoriteit kunnen hebben." 

“Als het om het voetbal van nu en de erfenis van Johan gaat, dan denk ik aan Pep Guardiola en de manier waarop hij Manchester City laat voetballen. Of dan denk ik aan Barcelona, aan hoe de jeugdopleiding daar al heel lang is verzorgd en geïntegreerd. En, ja, ik denk dan ook wel aan Ajax, al is het duidelijk dat die club altijd maar zoekende is." 

"Ajax gaat ten onder aan de egocultuur, aan de politiek en aan al die verschillende partijen binnen de club. Door dat alles moeten er coalities worden gevormd. En met coalities heb je altijd weer oppositie. Het blijft een Grieks drama en dat vond Johan ook altijd zo moeilijk. Bij Ajax staat er altijd wel iemand achter een boom te gniffelen. 

Terwijl het voor Cruijff allemaal zo simpel was. Hij wilde het voetbal centraal stellen, de voetballers moesten binnen de club de toon zetten en daarbij door specialisten worden ondersteund. Op de een of andere manier lukt dat maar niet. Doodzonde. Neem zo’n trainer als Marcel Keizer, een jongen van de club. Wat met hem is gebeurd, staat volkomen haaks op wat Cruijff zou hebben gewild. Ze hebben hem laten vallen. Terwijl je in zo’n situatie juist moet zorgen dat iemand veilig naar de overkant komt. Nu is Keizer afgeserveerd.” 

3. Je was bij de Winterspelen en daar groeide een kwestie rond de coach van schaatser Jorrit Bergsma - Jillert Anema - uit tot een heuse affaire. Hij had het als coach van de Franse ploeg vier jaar eerder bij de Spelen in Sotsji met de Nederlandse staf bij de achtervolging op een akkoordje willen gooien. Anema kreeg destijds alleen een waarschuwing via een briefje en dat lekte nu in Pyeongchang naar buiten. Jij hebt je daarover opgewonden? 
“Dat heb ik zeker. Sporters komen op de Spelen om optimaal te presteren en zich daarop te focussen. Het is de taak van sportkoepel NOC*NSF om dat zo optimaal mogelijk te faciliteren. Die beslissing uit 2014 heeft voor heel veel discussie gezorgd, het is uiteindelijk niet goed afgehandeld. Sporters moeten zich geen zorgen hoeven maken, maar nu werden ze vooral rond de tien kilometer van de mannen achtervolgd door deze kwestie. Sven Kramer is ermee geconfronteerd en Anema moest toch nadenken hoe hij het bij zijn sporter weg kon houden." 

"Mensen als technisch directeur Maurits Hendriks en voorzitter Gerard Dielessen zijn daarvoor verantwoordelijk. Ze hadden het vier jaar eerder kunnen afhandelen, dat hebben ze niet gedaan. Het bizarre is ook wel dat iemand als Hendriks bij de Zomerspelen van 2016 in Rio de Janeiro al een dikke onvoldoende scoorde in de affaire met turner Yuri van Gelder en in de ogen van vele coaches. In het hele proces daarna is hem de hand boven het hoofd gehouden. Hij is technisch directeur geworden, heeft eigenlijk promotie gemaakt en Jeroen Bijl is voor hem geofferd en kwam onder hem te vallen. Inmiddels zorgt dit voor een sneeuwbaleffect. In de top van TeamNL dreigt een leegloop, de helft van de prestatiemanagers is vertrokken of vertrekt." 

“Al deze zaken staan ook niet alleen. Bij sportkoepel NOC*NSF krijg je zo langzamerhand het gevoel dat ze een tweede ministerie van VWS willen worden. Ze trekken alles naar zich toe. Terwijl ze simpelweg de Nederlandse atleten moeten faciliteren en dat gewoon goed moeten doen. Maar ze maken zich druk over het vermarkten van de naam van TeamNL, via een campagne die een miljoen euro heeft gekost. Ondertussen hebben vrijwel alle sponsors zich teruggetrokken, klagen steeds meer bonden en blijkt TeamNL tussen 2015 en 2017 een tekort van meer dan twee miljoen euro te hebben. Die financiële gaten moeten weer via de reserves worden gedicht.”

4. Was het door het signaleren van zulke zaken ook de hoogste tijd voor jou om in de Nederlandse Sportraad te stappen, met als doel de Nederlandse regering te adviseren? 
“De Nederlandse Sportraad bestaat sinds mei 2016. Ik werd destijds gebeld door toenmalig minister Edith Schippers, die was getriggerd door mijn columns. Ik vertelde haar dat het Australische model mij wat leek en het grappige was dat haar toenmalige adviseur Mariken Leurs een tijdlang in Australië had gezeten en dat model met een adviesorgaan richting overheid goed kende. 

Het is toen meteen opgepakt en met mensen als Johan Cruijff, Guus Hiddink, Annemarie Jorritsma, Robert Eenhoorn en Richard Krajicek zijn we een soort van denktank gaan vormen. We zaten echt met de poten op tafel, zo kwamen we met het idee voor de Sportraad. Toen werd ik daar dus zelf voor gevraagd. Ik dacht: 'dit gaat hem niet worden'. Als journalist moet je toch onafhankelijk zijn. Maar er gebeurde iets geks. Ik toetste het bij verschillende mensen. Ze vonden eigenlijk allemaal dat ik het niet moest doen. Nou, dan zit ik dus wel raar in elkaar. Ik heb juist daarom besloten dat ik het wel moest doen.” 

5. Wat willen jullie realiseren met de Nederlandse Sportraad? 
“We hebben nu net weer over het nog te vormen Sportakkoord advies gegeven aan de regering. Het belangrijkste punt is dat Nederland in de volle breedte van de sport kan profiteren. Daarvoor is het enorm belangrijk dat er een goede samenwerking komt tussen de verschillende ministeries. Dat is er vaak namelijk toch niet. Neem bijvoorbeeld de EK atletiek in Amsterdam. Prachtig evenement. Het mooie was dat er een maand later een persconferentie was over hoe het was verlopen. Daar gaf wethouder Eric van der Burg aan dat er drie ton aan subsidie over was en dat hij dat terug zou geven. Dan denk je: dat komt ten goede aan de sport. Nou, mooi niet. Het ging naar het ministerie van Financiën." 

“Ik moet eerlijk zeggen: ik heb een tijd moeten wennen aan de Haagse mores. Het loopt via verschillende schijven, het gaat misschien minder snel dan je zou willen. Maar ik heb wel het idee dat het ook echt wat oplevert. We hebben nu vijf maanden deze regering en in het regeerakkoord staan dingen die wij vanuit de Sportraad hebben aangedragen. Dat is echt een eerste stap. We gaan nu met het Sportakkoord duidelijke adviezen geven en ik heb het gevoel dat er wat mee wordt gedaan. Zo schat ik minister Bruno Bruins ook wel in.”