NOC*NSF laat mentale gezondheid topsporters onderzoeken

door: Leo Aquina | 15 oktober 2015

“Het taboe verdwijnt langzamerhand”, zegt Vincent Gouttebarge. De onderzoeker aan het Academisch Medisch Centrum (AMC) doet samen met collega Gino Kerkhoffs al enkele jaren onderzoek naar de relatie tussen de fysieke en de mentale gezondheid van topsporters tijdens en na hun carrière. Uit een onderzoek onder ongeveer 850 profvoetballers gaf een derde aan te kampen met psychische klachten van verschillende aard, zoals angstdepressies en slapeloosheid. Dat is meer dan de doorsnee beroepsbevolking in Nederland. Komend jaar doet Gouttebarge voor NOC*NSF onderzoek bij Nederlandse topsporters. Waterpoloster Mieke Cabout en schaatser Stefan Groothuis - beiden Olympische kampioen - zijn ambassadeurs van dit onderzoek en hebben recentelijk een oproep aan collega's gedaan om mee te doen.

Gouttebarge deed in 2013 als chief medical officer van de wereldvakbond voor profvoetballers FIFPro voor het eerst onderzoek naar de mentale gezondheid van voetbalprofs. “Dat was een pilotstudie in zes landen waaronder Nederland”, aldus de onderzoeker. “Uiteindelijk heeft dat geleid tot een veel groter onderzoek in het profvoetbal en weer later tot allerlei onderzoeken in andere takken van sport zoals rugby, ijshockey en cricket.”

Het onderzoeksprogramma houdt niet op bij de landsgrenzen. Gouttebarge heeft een internationale onderzoeksgroep om zich heen verzameld (België, Frankrijk, Zweden) en werkt vooral samen met de universiteit van Kaapstad in Zuid-Afrika.

Eigen ervaring
De belangstelling van Gouttebarge voor de fysieke en mentale gezondheid van topsporters komt voort uit zijn eigen achtergrond als profvoetballer bij onder meer AJ Auxerre, FC Volendam en FC Omniworld. Tijdens zijn loopbaan had de Fransman te kampen met verschillende ernstige knieblessures.

“Ik put niet uit mijn eigen ervaring als individu want ik kijk naar grote groepen, dus puur vanuit de wetenschap. Maar natuurlijk was ik door die blessures ook teneergeslagen en wilde ik stoppen met voetballen. Maar ik heb ernaast altijd gestudeerd en ik zag het voetbal altijd al meer als een goedbetaalde hobby. Ik pleit er ook altijd voor dat voetballers en andere topsporters naast hun sport kijken naar hun ambities op de langere termijn. Wat wil je doen als je straks 30 à 35 jaar bent en je stopt met topsport?”

In kaart brengen
Zelf is Gouttebarge na zijn voetballoopbaan gepromoveerd aan de medische faculteit in Amsterdam. “En toen wilde ik toch weer wat dichter op die professionele sport zitten, dus toen heb ik een terrein gezocht binnen die professionele sport waar nog weinig wetenschappelijke kennis over was en dat was de link tussen fysieke en mentale gezondheid.”

Vanuit FIFPro bewaakt Gouttebarge de fysieke en mentale gezondheid van profvoetballers, zowel tijdens als na hun carrière en daaruit kwamen zijn centrale onderzoeksvragen voort: “De eerste stap is om te kijken hoe groot het probleem is, of het relevant is en zo ja welke factoren een rol spelen bij het ontstaan. Als je die factoren eenmaal hebt geïdentificeerd, kun je proberen ze te tackelen.”

Uit de diverse onderzoeken bleek dat het probleem er inderdaad was. “Tussen de 15 en de 35 procent van de profsporters kampt met psychische klachten”, vertelt Gouttebarge. Hoe verhoudt zich dat tot de doorsnee beroepsbevolking? “Dat laat zich moeilijk vergelijken omdat andere onderzoeken vaak gebruik maken van andere instrumenten en dan ga je appels met peren vergelijken. Maar ik heb andere studies gevonden die soortgelijke instrumenten gebruiken en daaruit blijkt dat het percentage bij de doorsnee beroepsbevolking op ongeveer 15 à 30 ligt, dus bij profsporters is het iets hoger.”

De klachten waar Gouttebarge onderzoek naar deed waren stress, angsten, depressies en slaapproblemen. “Belangrijke vervolgvraag is dan: heeft die psychische gesteldheid invloed op de prestaties van de sporters en hun kwaliteit van leven? Daar proberen wij nu ook te onderzoeken.”

Taboe verdwenen
Hoewel het taboe op onderzoek naar psychische klachten in de topsport inmiddels verdwenen lijkt, onderkent Gouttebarge dat topsporters hun psychische problemen liever niet van de daken schreeuwen, vooral ook omdat zij daardoor op het sportveld kwetsbaar zouden worden voor mogelijke tegenstanders.

“Dat is inderdaad een dilemma. In Nederland hebben we echter goede sportartsen die dat ook zullen begrijpen en ik ben er zeker van dat sporters in Nederland wel met dergelijke klachten naar een sportarts durven te stappen.”

Gouttebarge hoopt dat de Nederlandse topsporters de oproep van Cabout en Groothuis serieus nemen, zodat hij een grote groep sporters krijgt om te onderzoeken. “Deelname is vanzelfsprekend vrijwillig. De looptijd van het onderzoek is één jaar. In dat jaar krijgen de sporters regelmatig vragenlijsten toegezonden. Aan de hand van de antwoorden proberen we te ontdekken welke factoren van belang zijn bij de mentale gezondheid. Dat is de eerste stap op weg naar een oplossing. Ondertussen werken we ook al aan een interventie om sporters te begeleiden, maar dat is eigenlijk de volgende stap.”

Voor meer informatie: Groothuis wil sportwereld beter laten omgaan met depressies (bron: nos.nl)