Nu ook 10 grondvormen van bewegen in het water

door: Bas Kammenga | 25 mei 2023

Het Athletic Skills Model (ASM) heeft zich het afgelopen decennium flink ontwikkeld in de gymzaal en op de pleintjes, maar heeft nu ook aandacht voor het zwembad. In Leeuwarden wordt een eerste PLAYCE Pool ontwikkeld waar aandacht zal zijn voor alle tien grondvormen van bewegen. Jorick Hendriksen van het ASM belicht de ontwikkelingen in en rond het water: “Het is een nieuw terrein waarop we ons met ASM begeven. Er zijn twee concrete aanleidingen voor.”

Jorick Hendriksen heeft zelf een ruime achtergrond in het zwemmen en gaf sinds zijn dertiende al zwemlessen. “Dat heb ik jarenlang gedaan, ook bij commerciële aanbieders”, blikt hij terug op zijn eigen historie in en rond het water. “Ook heb ik trainingen gegeven bij diverse verenigingen en ben ik zwemdocent geweest op de ALO in Amsterdam. Zo ben ik al een flinke tijd betrokken bij het zwemmen, zowel de lessen als ook in het wedstrijdzwemmen. Nadat ik mijn ALO-diploma had gehaald gaf ik rond 2012 overdag gymles aan kinderen waarbij ik me richtte op de motorische ontwikkeling en ’s avonds was ik met kinderen uit diezelfde wijken bezig om ze sterker en leniger te maken. Die twee werelden konden meer van elkaar leren, dacht ik doen. ”

Gaan en lopen
Dat was voor Hendriksen de aanleiding om meer de verbinding te zoeken naar gymlessen voor het zwemmen. “En juist in die periode kwam ook het Athletic Skills Model uit. Dat had veel meer handvatten en aanknopingspunten om tot een gestructureerd programma te komen.” In het ASM wordt ‘gaan en lopen’ onderscheiden als één van de onderdelen van de ‘Schijf van 10’. “Dat gaat over alle vormen van verplaatsen. Rennen, lopen, kruipen zijn het meest gangbaar. Deze skill gaat ook op voor het verplaatsen op de fiets of op ski’s, maar dus ook met handen en voeten door het medium water.

Enkele decennia geleden kregen alle kinderen in Nederland nog collectief schoolzwemmen aangeboden, maar die praktijk is er anno 2023 niet meer. “We hebben nu verplicht twee keer een uur bewegingsonderwijs per week. Terwijl de gymzalen overvol zijn, staan de zwembaden overdag leeg. Het is een gemiste kans om geen gebruik te maken van al dat zwemwater om iets toe te voegen aan het curriculum van het bewegingsonderwijs. Er zijn altijd issues rondom vervoer en veiligheid, maar op de inhoud zou het absoluut een grote toegevoegde waarde kunnen zijn.”

Onderzoek
Jarno Hilhorst, manager van het Kenniscentrum Zwemmen bij het Nationaal Platform Zwembaden|NRZ heeft in 2017 een onderzoek gedaan naar de tijd die kinderen erover doen om hun diploma te halen. 'Voorheen lukte het kinderen om dat in gemiddeld 42 uur te doen met een uitloop naar 48 uur. De recente cijfers wijzen uit dat het 51 uur duurt voordat iemand zijn diploma haalt. Bij verschillende zwemlesaanbieders komt dat dus zo’n 10 uur hoger uit dan voorheen.'

Het is de eerste aanleiding voor ASM om zich naar het water te begeven. “Tijdens mijn studie sport- en beweeginnovatie heb ik een klein onderzoek gedaan naar de relatie tussen deze toename van uren en de toename van beweegarmoede. Bij een groep van 30 kinderen die hun zwemdiploma A hebben behaald, heb ik een motorische test afgenomen. Daar heb ik gezien dat kinderen die motorisch vaardiger waren, ook sneller hun diploma haalden. Maar dat was ‘achteraf’ kijken.”

VU Amsterdam
Dat was aanleiding om een soortgelijk onderzoek op te starten in samenwerking met VU Amsterdam, maar kinderen nu tijdens het gehele traject te monitoren. “Dat is waarmee student bewegingswetenschappen Wytze Bernards onder leiding van prof. dr. Geert Savelsbergh aan de slag gaat. De factor leeftijd wordt daarbij bekeken, maar ook de correlatie met de motorische vaardigheid. Er wordt gekeken of het motorische niveau een voorspellende waarde vormt.” Dat kan leiden tot een advies om eerder of later te starten. “Ook andere interventies zijn mogelijk, omdat het aanleren van zwemmen verder te kunnen verbeteren en vergemakkelijken.”

Een tweede aanleiding voor de duik in het water door ASM is het zwembad zelf. “Het concept is in de afgelopen decennia niet echt veranderd. Je kunt er goed baantjes zwemmen en een partijtje waterpolo spelen. Maar het landschap van de sport, gezondheidszorg en het bewegingsonderwijs is dusdanig veranderd, dat het model van een standaard zwembad eigenlijk niet meer voldoet aan de huidige tijd.”

Primeur in Leeuwarden
Er wordt nu ook gewerkt aan een zwembad waarin de tien grondvormen van bewegen meer tot uiting kunnen komen. Leeuwarden gaat onder regie van BV Sport in Zwembad de Blauwe Golf als eerste gemeente in Nederland een PLAYCE Pool ontwerpen. “Ze hebben daar een wedstrijdbad en twee kleinere baden met andere dieptes. De wedstrijdsporten moeten uiteraard gewoon beoefend kunnen worden. De eisen van het zwemdiploma bevatten vijf van de tien grondvormen van bewegen: Gaan & lopen, Balanceren & vallen, Klimmen & klauteren, Springen & landen en Rollen, duikelen & draaien.” Met het nieuwe ontwerp kan er meer variatie aan de zwemles worden toegevoegd.

“Daarbij kun je denken aan verschillende manieren om in en uit het water gaan en er zijn nog vijf andere grondvormen van bewegen: Bewegen op muziek, Zwaaien & slingeren, Trappen, schieten & mikken, Gooien, vangen, slaan & mikken en Stoeien & vechten. Die helpen kinderen om beter te kunnen bewegen en sneller de zwemvaardigheid onder de knie te kunnen krijgen.”

Zwemles
De leeftijd om met zwemles te beginnen, is eigenlijk vaak arbitrair. “Er zijn veel meer factoren van belang - van cognitief tot fysiek en motorisch - die bepalen of je mee kunt in het programma van de zwemles. Kinderen gaan op 4-jarige leeftijd naar school omdat het merendeel van de kinderen in dat stramien mee kunnen. Maar het heel vroeg specialiseren in sporten is eigenlijk niet meer gangbaar en dat willen we met zijn allen niet. Toch is het in de zwemles nog altijd de dagelijkse praktijk.”

“Hoe vaak hoor je niet zeggen, eerst je zwemles hebben dan mag je op een sport. Als het niet lekker loopt, dan wordt er bovendien nóg meer les aangeboden. Maar die voorwaardelijkheid is een extra psychologische drempel. En het fijne technische gevoel in het water ontwikkelt zich pas richting hun achtste jaar. Dan zijn veel kinderen alweer uit het water. Het is echt niet erg om vroeg bij een sport betrokken te raken, maar het zou goed zijn voor iedereen om te richten op het veelzijdig bewegen. Zwemmen zou een integraal onderdeel moeten zijn van de motorische ontwikkeling.”

Voor meer informatie: Schijf van 10