Belangrijke levensgebeurtenissen beïnvloeden sportparticipatie

door: Bas Kammenga | 1 september 2022

Onlangs promoveerde Jasper van Houten, docent-onderzoeker bij Academie Sport en Bewegen van de Hogeschool Arnhem en Nijmegen, aan de Radboud University met zijn proefschrift getiteld 'Game changers. The impact of major life events on sport participation'. Daarin onderzocht hij de gevolgen van belangrijke levensgebeurtenissen op de sportparticipatie. Hij vertelt over de aanleiding, de onderzoeken die hij deed en de aanbevelingen die daaruit voortvloeiden.

Jasper van Houten studeerde sportmanagement en daarna sociologie. “Maar waar het me maar even lukte, heb ik altijd de link met sport proberen te behouden”, licht hij toe. “In Nijmegen werden in de sociologie een aantal hoofdthema’s aangedragen, waarvan ongelijkheid in de samenleving een belangrijke was. Die ongelijkheid komt ook naar voren in sportparticipatie. En in de sport wordt vaak gekeken naar de verschillen tussen mensen, zoals op basis van leeftijd.”

Levensloop
De zogenaamde ‘skihelling’ die daarbij vaak wordt getekend om de afname in participatie op basis van leeftijd aan te geven, geeft volgens Van Houten echter een vertekend beeld. “Het zegt weinig over de sportparticipatie gedurende de levensloop van mensen. Een thema als ‘een leven lang sporten’ wordt vaak genoemd. De ongelijkheid binnen de levensloop van individuen zie ik als een belangrijkere factor dan de leeftijd en leeftijdsverschillen zelf. Als we passend sportaanbod willen creëren, kunnen we veel beter kijken naar de levensfase waarin mensen zich bevinden dan naar dat simpele getal van de leeftijd.”

Van Houten ging op zoek naar breuklijnen aan de hand van bepaalde levensgebeurtenissen en deed uiteindelijk vier onderzoeken om tot wetenschappelijk onderbouwde conclusies te komen. “Toen ik met mensen uit mijn omgeving over het onderwerp in gesprek kwam, had iedereen er direct een beeld bij en zijn eigen verhaal. Erg leuk, maar vervolgens is het nog een heel ander verhaal om het wetenschappelijk te onderzoeken en conclusies te trekken. Dat was dus mijn uitdaging.”

Promotietraject
Zeven jaar geleden begon Van Houten als buitenpromovendus, ondersteund met een beurs van de HAN. “Mijn eerste aanzet was een masterthesis waarin ik heb onderzocht of er muziek in zat. In Nederland was er nog weinig onderzoek naar gedaan vanuit een levensloop- of levensfaseperspectief. Er viel dus nog een wereld te winnen. In het eerste en tweede onderzoek ben ik gaan kijken naar de onderwerpen 'starten met een sport' en 'stoppen met een sport'. De rigoureuze beslissingen, dus kort gezegd.”

“Naast de gebeurtenissen zoals beginnen met werken, op jezelf gaan wonen, samenwonen/trouwen en ouderschap heb ik ook nog gekeken naar het moment dat kinderen uit huis gingen bij ouders en ook naar pensionering. In de latere onderzoeken heb ik me vooral gefocust op de transitie naar volwassenheid. Van gaan studeren, studie afronden tot het vader of moeder worden.”

Vier onderzoeken
Uit de eerste twee onderzoeken bleek ten eerste dat beginnen met werken, zelfstandig gaan wonen, samenwonen of trouwen en vader of moeder worden de kans om te stoppen vergroot. Bovendien wordt de kans om te starten met een sport kleiner wanneer men vader of moeder wordt. Tot slot wordt niet alleen de kans om te stoppen maar ook de kans om te starten groter wanneer iemand begint met werken of op zichzelf gaat wonen. “Dit lijken dus overstapmomenten en daarom ben ik verder gaan kijken naar meer genuanceerde veranderingen in sportgedrag. Het aantal sporten, de sportfrequentie en de sportsetting kwamen op die manier aan bod in het derde onderzoek.”

De eerste drie onderzoeken waren kwantitatief, het laatste kwalitatief. “De verbanden waren na de eerste onderzoeken wel duidelijk. Maar ik was vervolgens erg benieuwd naar de verklarende mechanismen achter de verbanden. Daarom ben ik een narratief onderzoek gaan doen. Ik heb 46 personen gesproken over hun ervaringen met belangrijke levensgebeurtenissen in relatie tot hun sportgedrag en veranderingen hierin, alsook redenen achter de keuzes die daarbij gemaakt werden.”

Sportminded: waar een wil is, is een weg?
Achteraf in de analyse bleek dat de mate waarin en wijze waarop sporten wordt beïnvloed door levensgebeurtenissen vaak afhangt van hoe ‘sportminded’ mensen zijn. “De wil die mensen hebben is bepalend. Vaak geldt ‘waar een wil is, is een weg’. Als mensen al van kinds af aan sporten en gemotiveerd zijn, zoeken ze een manier om te blijven sporten. Sommige ‘minder sportieve’ mensen verschuilen zich snel achter een levensgebeurtenis als reden om niet (meer) te sporten.”

Er waren ook verhalen waaruit bleek dat waar een ‘weg’ geboden wordt, een ‘wil’ kan ontstaan. “Bijvoorbeeld mensen wiens wil om te sporten voortkwam uit een situatie waarin ze een gemakkelijke, toegankelijke manier aangeboden kregen om te sporten, via ‘sportieve aanjagers en ankers’. Dit waren veelal naasten, maar ook (sport)professionals, die op het juiste moment het juiste aanbod wisten voor te schotelen. En zodoende ervoeren hoe fijn en goed sporten kan zijn.”

Vervolgonderzoek
Hieruit blijkt weer eens de noodzaak om mensen zo vroeg mogelijk in hun leven de waarde van sport te laten inzien. “Waar ik me voornamelijk heb gericht op de overgang naar volwassenheid, lijkt het me nu waardevol dat onderzoek volgt naar de eerste levensfasen, de jeugd en adolescentie. Daarbij kun je wat betreft belangrijke levensgebeurtenissen denken aan schooltransities, beginnen met zwemles en misschien de geboorte van een broertje of zusje, verhuizen of een echtscheiding.”

Ook levensgebeurtenissen op latere leeftijd verdienen een vervolgonderzoek. “Op die manier kan beter onderbouwd sportbeleid worden ontwikkeld. Ook belangrijk is vervolgonderzoek naar de ses (sociaal economische status) van mensen, en de mate waarin dit het effect van belangrijke levensgebeurtenissen op sportparticipatie modereert. Het is bijvoorbeeld goed voor te stellen dat het effect van beginnen met een fysieke baan anders is dan beginnen met een kantoorbaan.”

Praktische zaken en aanbevelingen
Van Houten stelde in zijn proefschrift ook een advies op dat feitelijk is gericht aan alle lagen van de sportwereld en door mensen in de praktijk maar ook door beleidsmakers kan worden toegepast. “Op nationaal niveau - het sectoroverleg Sport - zou het over levensfasen kunnen gaan. Maar ook bij VWS, dat meer professionals wil inzetten en via sportkoepels microbudgetten aan kleine sportaanbieders toe wil kennen. Uiteindelijk hoop ik dat de inzichten uit mijn onderzoeken ons land weer iets sportvriendelijker kunnen maken.”

Op lokaal niveau is het ook relevant om inzicht te krijgen in de levensloop van potentiële sporters. “Voor sport- en preventieakkoorden is het bijvoorbeeld van belang. Gelukkig gebeurt het ook al, bij sommige gemeenten en sportbedrijven. Een buurtsportcoach kan hiermee prima aan de slag. Het sporten bij een vereniging kan in sommige fasen minder voor de hand liggen en dan kan de buurtsportcoach mensen wijzen op andere vormen van sporten en bewegen of de vereniging helpen een beter passend aanbod te ontwikkelen.”

De promovendus heeft al veel gesprekken gehad of gepland met diverse belangstellenden. “Ik hoop dat het zoveel mogelijk wordt opgepakt, op diverse niveaus. Zo kan iedereen nadenken over het ontwikkelen van meer flexibelere contributie- en lidmaatschapsvormen. Ook valt er nog een wereld te winnen met het vinden van manieren om nieuwe aan levensgebeurtenis gerelateerde rollen en verantwoordelijkheden gemakkelijk te combineren met sporten. Het faciliteren van zulke ‘slimme combinaties’ kan bijvoorbeeld door - soms al met een eenvoudige ingreep – de sportomgeving werk/studie- en familievriendelijk maken en de werk-/studieomgeving juist sportvriendelijk te maken.”

Voor meer informatie: Game changers. The impact of major life events on sport participation