Prof. dr Erik Scherder op de barricades tegen pandemie

door: Leo Aquina | 12 mei 2022

“Onbegrijpelijk”, zegt Eric Scherder over het gebrek aan aandacht voor sport en bewegen in politiek Den Haag. De hoogleraar klinische neuropsychologie VU Amsterdam strijdt al jaren tegen het fenomeen bewegingsarmoede, dat in een serie artikelen in het toonaangevende medische tijdschrift The Lancet in 2012 al werd omschreven als een pandemie. De NLsportraad, waar Scherder lid van is, schreef de ministers Kuipers en Helder en staatssecretaris Van Ooijen van VWS in april een brief met de dringende oproep om sport en bewegen te zien als gezondheidsbescherming. 

“Als je kijkt wat er in het regeerakkoord staat en wat minister Kuipers in zijn brief aan de Tweede Kamer schreef over sport en bewegen dan is de urgentie bij het kabinet nog altijd niet duidelijk”, aldus Scherder. “Minister Helder werd in een radio-interview gevraagd of zij sport essentieel wilde verklaren en het antwoord was 'nee'. Dat vind ik echt onbegrijpelijk. Al met al waren er genoeg redenen om als NLsportraad een open brief te schrijven aan de minister. We hebben net een pandemie achter de rug, waarbij de overheid allerlei preventieve maatregelen kon nemen uit het oogpunt van gezondheidsbescherming. Mondkapjes en anderhalve meter kon allemaal wel, maar als het gaat om gezondheidsbeschermende maatregelen tegen bewegingsarmoede gebeurt er niets. En die pandemie is nog volop gaande."

Op de barricades
Ondanks zijn jarenlange strijd en de dovenmansoren in Den Haag, voelt Scherder zich geen roepende in de woestijn. “Ik heb eerder de indruk dat het ons versterkt in het gevoel van urgentie om door te pakken. We moeten meer de barricades op. We zijn meer en meer gemotiveerd om mensen wakker te schudden.”

Bij zichzelf merkt Scherder dat hij steeds scherper wordt in het aanspreken van politici. “Ik was voor de gemeenteraadsverkiezingen op een bijeenkomst met sportaanbieders en politici. Het was verbijsterend. We zitten met een van de grootste gezondheidsvraagstukken van onze tijd en daar zaten ze elkaar vliegen af te vangen over een sportveldje links of rechts. Ik heb toen aan iemand van de VVD gevraagd: ‘Heeft u die twee schamele regeltjes over sport in het regeerakkoord gezien? Heeft u al een brief geschreven naar uw partijgenoten in Den Haag om aan de bel te trekken? Nee? Ik zal u zeggen waarom niet: u vindt het niet urgent'.”

In de open brief aan de ministers benadrukt de NLsportraad niet alleen de urgentie, maar de raad vraagt ook om concrete en ingrijpende actie: ‘Bij de aanpak van inactiviteit wordt volgens de NLsportraad nu nog te vaak en uitsluitend gebruikgemaakt van termen en maatregelen in de sfeer van gezondheidsbevordering. De pandemie van bewegingsarmoede is intussen echter zo ernstig, dat de raad ervoor pleit om te spreken over gezondheidsbescherming en de maatregelen die hierbij passen.’ 

Bescherming in plaats van bevordering
Het essentieel verklaren van sport in de Wet publieke gezondheid moet de overheid verplichten tot het nemen van gezondheidsbeschermende maatregelen ten aanzien van bewegingsarmoede en vooral ook tot het faciliteren van sport en bewegen voor iedereen. De in de afgelopen jaren gesloten sport- en preventieakkoorden voldoen in dat opzicht niet. Scherder: “De afgelopen maanden is wel naar voren gekomen dat die akkoorden niet genoeg hebben gebracht, want Nederland zit nog altijd op hetzelfde niveau als het gaat om obesitas als in de jaren daarvoor. Het bewegen conform de beweegrichtlijnen is in twintig jaar gestegen van 47 % naar 52%. Maar het causale verband tussen interventies, zoals akkoorden, kan niet worden gelegd. Dat schiet niet heel erg hard op.”

Scherder spreekt overigens niet alleen de overheid aan: “We hebben in februari met diverse stakeholders een rondetafelgesprek gehad over beweegarmoede in de Tweede Kamer. Daar zaten ook mensen uit de commerciële sportbranche bij. Die spraken daar alleen over hun financiële problemen vanwege corona het afgelopen jaar. Dat begrijp ik best, maar als je wil dat het gaat om gezondheidsbescherming, moet je niet het gevoel hebben dat het alleen gaat om geld verdienen. Commerciële sportscholen leveren ook een maatschappelijke bijdrage .”

Bewegen als normaal onderdeel van de dag
Volgens Scherder moeten we af van het idee dat alle maatregelen per definitie geld kosten: “Onderbreek het zitten, letterlijk. Je kunt op scholen bijvoorbeeld propageren om ieder half uur dat de kinderen zitten, minstens drie minuten te bewegen. Daarmee verminder je het risico op hart- en vaatziekten en het kost niets. In Amsterdam is hier een pilot mee gedaan. Onlangs ben ik bij basisschool De Globe in Osdorp op bezoek geweest. Die kinderen groeien op met bewegen als normaal onderdeel van de dag. Ik roep de minister van Onderwijs op om daarmee aan de slag te gaan.”

Dat aan de slag gaan, moet breder dan met sport en bewegen alleen. Scherder: “Het is eigenlijk om te huilen dat we tegenwoordig spreken over een rijke schooldag als kinderen hebben bewogen en iets aan tekenen of muziek hebben gedaan. Dat was vroeger een normale schooldag. Alles draait tegenwoordig om rekenen en taal. terwijl bewegen en cultuur onderdeel zouden moeten zijn van het curriculum. Hersenverbindingen worden juist gestimuleerd door bewegen en door muziek. Alle verrijking is uit het rooster gehaald en dat zie je nu ook terug in de resultaten bij rekenen en taal.”

Perverse prikkel
Tot besluit van ons interview wil Scherder zelf nog graag een toevoeging doen. “Als je aan het eind van je leven komt… Ik ben zeventig en stel ik ontwikkel dementie. Dan is er geen geld om mij in beweging te houden. Dat geld komt er pas op het moment dat ik in bed kom te liggen. Ik heb dat indertijd wel eens aan minister Van Rijn voorgelegd. Hoe pervers is die prikkel? En dat is gedurende de hele levensloop het geval. Er gaat ongeveer 80 miljard naar curatieve zorg en 1 miljard naar preventie. Dat is toch te bedroevend voor woorden.”

Toch blijft Scherder een onverbeterlijk optimist als het gaat om de weerklank die de sportraad in Den Haag ondervindt. “We hebben als NLsportraad onze eerste ontmoetingen met minister Conny Helder gehad. Zij staat wel open om verder na te denken over de sportwet en dat is positief. Het is nog vrijblijvend, maar de sportwet zou een enorme stap zijn die de toegankelijkheid van sport en bewegen voor iedereen vergroot.”

Voor meer informatie: NLsportraad: bescherm beweging als eerste levensbehoefte