Ranglijsten afschaffen, wat ben je dan nog aan het doen?

door: Leo Aquina | 12 maart 2020

"Als kinderen niet kunnen zwemmen, kun je een groot hek om alle zwembaden heen zetten, maar je kunt kinderen natuurlijk ook leren zwemmen," zegt Bart Heuvingh, auteur van 'Talent van Morgen – Groeimindset als basis voor talentontwikkeling’ en topsportbegeleider van de jeugd bij AZ. Sport Knowhow XL sprak met Heuvingh en Hanno van der Loo (hoofdredacteur van SPORTgericht) over het afschaffen van ranglijsten in het jeugdvoetbal van 10-12 jaar, zoals directeur amateurvoetbal van de KNVB Jan Dirk van der Zee onlangs voorstelde. "Winnen wordt te belangrijk gemaakt," zegt Van der Loo. Maar het afschaffen van de ranglijsten is volgens Van der Loo en Heuvingh niet de oplossing. "Wincultuur en leercultuur hoeven niet haaks op elkaar te staan", stelt Heuvingh.

Winnen en verliezen is inherent aan voetbal. "Het is de spelbedoeling om meer doelpunten te maken dan de tegenstander", aldus Van der Loo. "Als je dat fundamentele beginsel opheft, wat ben je dan nog aan het doen?" Toch begrijpt Van der Loo waar de gedachte bij de KNVB vandaan komt om minder gewicht aan winnen en verliezen te hangen. "Als je eenmaal op het veld staat, moet je een wedstrijd willen winnen. Maar wil je dat ten koste van alles, of wil je dat met behoud van alle andere doelen die je met jeugdsport hebt? Als je rekening houdt met het ontwikkelingsperspectief van kinderen, betekent dat bijvoorbeeld dat een speler de ene keer rechtsbuiten staat, de volgende keer linkshalf en de keer daarop in het doel. Daarmee win je misschien minder wedstrijden, maar de kinderen ontwikkelen zich beter."

Winnen, ontwikkelen en pedagogisch handelen
Heuvingh sluit zich daarbij aan. In zijn boek 'Talent van Morgen – Groeimindset als basis voor talentontwikkeling’ maakt hij onderscheid tussen een winklimaat, een ontwikkelklimaat en pedagogisch handelen (zie afbeelding, klik erop voor een vergroting). Alle drie zijn volgens Heuvingh belangrijk als het gaat om de ontwikkeling van jeugdvoetballers. 

"Stel wij doen een sprintwedstrijdje op de training", geeft hij een voorbeeld. "Veel jongens bij ons in de jeugdopleiding zijn competitief ingesteld, dus als Pietje wint is hij daar trots op en dat mag ook. Dat is winstcultuur. Maar Jantje, die laatste was, krijgt ook aandacht. Hij was de langzaamste en we gaan samen met hem kijken wat hij kan doen om sneller te worden. Als we drie weken later datzelfde sprintwedstrijdje houden, is Pietje misschien nog altijd sneller dan Jantje, maar Jantje is veel harder vooruit gegaan en daar krijgt hij de complimenten voor. Dat zet Pietje ook weer aan het denken. Dat is ontwikkelcultuur. Wincultuur en ontwikkelcultuur worden vaak als twee uiteindes van hetzelfde continuüm neergezet, maar ze hoeven helemaal niet haaks op elkaar te staan. Ook wetenschappelijk is aangetoond dat beide naast elkaar aanwezig kunnen zijn bij sporters. Er wordt dan gesproken over een hoge ego-oriëntatie en een hoge taak-oriëntatie. Cristiano Ronaldo en Sven Kramer zijn twee topsporters die volgens mij beide oriëntaties hebben." 

Binnen die winst- en ontwikkelcultuur is het pedagogisch handelen van de trainers essentieel. Een gegeven waar volgens Heuvingh in de trainersopleidingen ten onrechte veel te weinig aandacht wordt besteed. "Het is niet erg dat Pietje en Jantje van elkaar willen winnen in dat sprintwedstrijdje. Maar op het moment dat ze elkaar onderuit halen om hun doel te bereiken, ga je natuurlijk wel met ze praten. Dan zeg je niet dat ze niet mogen winnen, maar je laat wel weten binnen welke grenzen het spel zich afspeelt."

Ouders
In zijn column schrijft Van der Zee: 'Net als bij de vorige veranderingen in het pupillenvoetbal, zullen er ook nu weer ouders en vrijwilligers zijn die het liefst alles bij het oude willen houden en vinden dat het voetbalplezier van hun pupil wordt afgenomen door het niet meer bijhouden van ranglijsten (…) Natuurlijk willen kinderen winnen, maar de strijd om het kampioenschap leeft toch vooral onder vaders en moeders.' Heuvingh onderkent het probleem, maar heeft een andere oplossing: 

"Natuurlijk zijn sommige ouders soms te veel met de stand bezig, maar ik kan de clubs die ouderbijeenkomsten organiseren op de vingers van één hand tellen. Betrek die ouders erbij en neem ze mee bij de ontwikkeling van de kinderen. Stel ook die ouders de vraag: hoe gaan jullie eigenlijk om met het succes of falen van je kind?"

Symboolpolitiek
Heuvingh ziet het afschaffen van de ranglijsten als symboolpolitiek. Ter illustratie citeert hij uit een column van Roos Schlikker in Het Parool: 'Wie z’n kroost alles in de wereld gunt, gunt ze ook hun teleurstelling.' Heuvingh: "Niet de ranglijst is het probleem, maar de manier waarop we ermee omgaan." 

Voor meer informatie: column van KNVB-directeur Jan Dirk van der Zee