Mastersport, <em>sports beyond age, life without limits!</em>

door: Michiel Wienese & Huub Stammes

Wij, twee nogal sportieve masters, waren op zoek naar meer kennis over hoe mastersport gezien wordt binnen sportbonden en in alle facetten wordt aangeboden aan de 30-100-jarigen sporters die ons land rijk zijn. Echter daar was weinig bekend over in Nederland. Het werd de afgelopen maanden een interessante zoektocht.

De masters zijn een wezenlijke groep sporters die vaak jarenlang hun sport beoefenen bij clubs en aan wedstrijden deelnemen, vaak ook internationaal. In het buitenland is de mastersport erg hard aan het groeien. EK’s, WK’s en Mastergames kennen hoge aantallen deelnemers. De IMGA (International Master Games Association, zie www.imga.ch) is de overkoepelende internationale organisatie die de Mastergames vergeeft aan een regio of stad net zoals bij de Olympische Spelen gebeurt. Tevens vergeeft IMGA ook de continentale mastergames die frequenter gehouden worden zodat er altijd iets is om naar toe te trainen voor die ‘once in a lifetime experience’.

De IMGA is erkend door het IOC en door de aangesloten internationale sportbonden. De eerste World Master Games (WMG) werd in Toronto (Canada) in 1985 georganiseerd. Nadien werden de World Master Games vooral in Australië/NW Zeeland, Noord-Amerika en Scandinavië georganiseerd. Bij de laatste WMG in Auckland (Nieuw-Zeeland) waren er 28.000 deelnemers afkomstig van alle continenten en vertegenwoordigden zij meer dan honderd landen. Inmiddels is er ook een Winter World Master Games. De vierde editie zal in Lombardije (Italië) van 12-21 januari 2024 worden gehouden en er staan zowaar meer Nederlandse sporters aan de start als in welke wintereditie dan ook van de echte Olympische Spelen. Allemaal op eigen titel, op eigen financiële draagkracht en zonder een officieel afgevaardigde Chef de Mission.

De komende World Master Games (vergelijkbaar met de Zomerspelen), zijn in Taipei (Taiwan) in 2025 en in Kansai (Japan) in 2027. Bij de laatstgehouden WMG werd er een omzet van ca. 50 miljoen euro gerealiseerd. Zo vinden er buiten de radar van de media in Nederland al heel wat mega-evenementen voor 30+ sporters plaats waar dus weinig Nederlanders nota van kunnen nemen. Men wordt tot nu toe op de hoogte hiervan gebracht door het informele circuit dat bestaat tussen sporters.

Kwantitatief
De internationale IMGA-norm is dat iemand een mastersporter is vanaf 30 jaar en vervolgens in 5-jaarscategorieen wordt ingedeeld. De bonden houden zich hier grotendeels aan.

In totaal zijn er 2.293.100 inwoners van Nederland van 30 jaar en ouder lid van een sportbond. Dit is 54% van het totaal aantal leden van de sportbonden (4.265.700). Interessant is ook dat 50’ers het merendeel van de sporters vertegenwoordigen.

Enquête
Om meer te weten te komen over de positie van mastersport in Nederland hebben we vijftien sportbonden benaderd en legden we deze zo’n zestig vragen voor. Daarop reageerden negen sportbonden. We krijgen hierdoor een inzage in de huidige situatie over het beleid en uitvoering op het gebied van mastersport van deze sportbonden in Nederland. De uitkomsten beschrijven we hieronder.

De contributie-inkomsten van de bonden worden meestal voor meer dan de helft opgebracht door de masters, alleen zie je dat niet terug in de bondsactiviteiten voor de masters. Het specifieke aanbod dat is georganiseerd door de sportbonden (welke wij enquêteerden) voor de master-sporter is nationaal gezien marginaal.

De masters kunnen dezelfde disciplines beoefenen als de senioren. Soms zijn er wat aanpassingen zoals bijvoorbeeld in atletiek waarbij de kogel voor het kogelstoten lichter is naarmate de leeftijd stijgt. In het roeien roeit men geen 2.000 maar 1.000 meter. En bij het schaatsen wordt een kleine vierkamp gereden in plaats van een grote.

Er worden bij geen enkele bond ledenwervingsprogramma’s of specifieke programma’s georganiseerd gericht op masters. De focus van bonden, zeker bij het in beeld brengen, ligt op de jeugd en jongeren en later op de topsport. Daarna stopt het. Dit is opmerkelijk in een tijd waarbij ontgroening en vergrijzing toeneemt en het Rijk naarstig op zoek is naar oplossingen om zorgkosten op langere termijn binnen de juiste proporties te houden. Sommige clubs spelen hier al wel op in. De 'grey ocean' ligt open, maar geen bond die dit ziet of ernaar handelt.

Het bekende LTAD-model (Long Term Athlete Development) wordt eigenlijk alleen gehanteerd voor talentontwikkeling t/m (prof)topsporter. Er zijn bij sportbonden geen programma’s gericht op masters. En kunnen we het model in Nederland beter vooralsnog 'Short Term Athlete Developmodel-model' noemen. Laten we werken naar van Short naar Long en beseffen dat ze met elkaar verband houden, zeker vanuit de gedachte dat goed voorbeeld doet volgen, wat bewezen beter werkt dan 'jong geleerd is oud gedaan'.

Er worden NK Masters georganiseerd, maar niet bij alle bonden. Regionale wedstrijden of kampioenschappen voor masters zijn er nauwelijks en nationaal blijft het beperkt tot NK’s en hier en daar een verdwaalde wedstrijd specifiek voor de masters, waar overigens zelden een volledige livestream van komt en deze toernooien dus ‘off the radar’ plaatsvinden en inspireren van andere mastersporters hiermee zeer lastig wordt.

De promotie van wedstrijden gaat meestal via de digitale wedstrijdkalender van de bond, daarna is het aan de organisator om er bekendheid aan te geven.

EK, WK masters en World Master Games
De bonden zijn meestal wel op de hoogte van eigen EK en WK Masters. Van de World Master Games, de Winter World Master Games en de IMGA zijn de meesten niet op de hoogte. Dat de IMGA erkend is door het IOC wist niemand die wij spraken of enquêteerden. NOC*NSF is aangesloten bij IMGA via het IOC. Op de website van NOC*NSF is daarvan niets terug te vinden en ook bij NOC*NSF moesten wij alle betrokkenen informeren. In alle gevallen werd dit naast ongeloof juist ook met veel enthousiasme ontvangen. Het besef dat wij mee kunnen liften op iets dat internationaal al veel verder is, werkt bemoedigend hierin.

Nederland heeft naast vele olympische kampioenen ook vele MasterGames kampioenen en wereldrecordhouders. Iets om op trots te zijn, maar op dit moment helaas nog nagenoeg nul waardering kan rekenen vanuit de bonden.

Bij bijna alle bonden moeten de sporters zelf inschrijven voor EK en WK’s. Alleen de Atletiekunie vaardigt een chef d’équipe af bij EK en WK Masters Atletiek. Soms is nationale kleding verplicht gesteld door de internationale bond, dan loopt het bestelproces en betaling ervan meestal via de nationale bond. Let wel, alle masters moeten het zelf betalen terwijl zij hun land en hun bond vertegenwoordigen net als de junioren, neo’s en senioren. Er zijn geen budgetten hiervoor gereserveerd. De masters moeten noodgedwongen hun internationale ambities geheel zelf betalen. En aan erkenning ontbreekt het geheel, ondanks de vele titels en ereplaatsen die worden behaald die nagenoeg onzichtbaar blijven omdat er op de bondsite zelden melding van wordt gemaakt. Dit terwijl het niveau vergelijkbaar hoog is als bij de elitetopsport gezien de leeftijden. Ook worden er nauwelijks verhalen over de masters geschreven op de mogelijke mediakanalen van de bonden, en zijn er geen livestreams van bijvoorbeeld Nationale Masterkampioenschappen.

Ook geven bonden aan vooralsnog geen initiatief te nemen om masters te professionaliseren voor wat betreft centraal aanspreekpunt, persvoorlichting en resultatenverwerking bij internationale kampioenschappen. Voor trainers en coaching moeten masters het vaak doen met welwillende onbetaalde vrijwilligers, die welwillendheid ten spijt, vaak niet gediplomeerd zijn conform de kwaliteitseisen die de bond stelt aan de trainers die voor jeugd en senioren ingezet worden.

Bestuurlijk
In geen enkel bestuur is er een specifieke portefeuillehouder voor mastersport. Vaak is het ook geen onderdeel van een portefeuille. Soms is het een aandachtsgebied binnen een commissie. Op het bondsbureau van de bond is het vaak een taak van de afdeling wedstrijdsport of sportparticipatie maar heeft deze afdeling marginaal tot geen budget vanuit een jaarplan toegewezen gekregen voor dit duidelijk aanzienlijke takenpakket voor een zo grote doelgroep. Het budget voor masters vergeleken met dat voor de topsport is relatief marginaal. Een enkele keer wordt aangegeven dat er een KPI https://nl.wikipedia.org/wiki/Kritieke_prestatie-indicator over mastersport in het jaarplan staat.

Hoewel de 'Grey Ocean' steeds groter wordt en het aantal jeugdigen steeds minder in aantallen, blijft de aandacht van sportbonden gefocust op de jeugd/jongeren die dromen na mogen jagen en profsporter kunnen worden, terwijl er grote kansen liggen bij de mastersport en hen nieuwe sportdromen voor te schotelen. In feite is IronMan (triathlon) met 220.000 starts wereldwijd in dit gat van nieuwe sportdromen voor masters gesprongen, evenals de Gran Fondo’s bij het wielrennen. Bij geen enkele bond is er een commercieel initiatief voor een propositie op masters gericht. Dit terwijl de grootheid van de doelgroep en bijvoorbeeld hun inkomen en opleidingen van de masters daar juist wel kansen voor bieden.

Conclusie
De lijn die we december 2023 moeten trekken is dat het helaas nog armoe troef is met het beleid voor de masters in Nederland. Hier en daar een klein lichtpuntje. Dit is jammer, want er zijn wel enorme kansen te benoemen en er dienen zich steeds weer kandidaatrolmodellen aan: Nederlandse winnaars van NK, WK en officieuze Olympische Spelen voor masters welke als inspirerend voorbeeld genomen kunnen worden voor hun leeftijdsgroepsgenoten. Als we het over inclusie hebben dan geldt dat zeker niet voor de belichting door sportbonden van de oudere wedstrijdsporter in Nederland die competitief is en zich ook internationaal wil manifesteren. Erkenning voor internationale topprestaties wordt door de bond nauwelijks gegeven aan hun eigen sporters.

Onze aandacht met de enquête en de nodige interviews (NOC*NSF, KNSB, KNWU, Watersportverbond, Judobond) openden gelukkig een paar ogen. Terwijl je ook kan denken dat de masters enorme voorbeelden zijn voor anderen in het wedstrijdcircuit. Dat is zeker niet anders dan van proftopsporters. Bij de KNSB wordt er sinds kort serieuzer nagedacht over masters en de kansen hiervoor. Dat gaat verder dan alleen wat faciliteren. Het gaat dan over een andere competitie-opzet, meer artikelen schrijven over masters, nationale kleding faciliteren, en vooral hoe de KNSB met haar clubs meer masters langdurig kan behouden voor de sport (retentie). Een ander voorbeeld is dat de Atletiekunie het NK Masters Indoor in Omnisport Apeldoorn volledig gaat livestreamen en met acties probeert de tribunes vol te krijgen.

Het wordt tijd dat beleidsmakers van sport(bonden) zich gaan afvragen hoe lang zij de masters nog kunnen negeren. De KNSB en Atletiekunie zijn gestart met een nieuwe inclusievere insteek waar masters een groot deel vanuit maken. Samen met meerdere bonden gaan we er een vervolg aan geven, omdat wij vinden dat de masters meer aandacht verdienen en dat kan zorgen voor langdurigere sportplezier, waardering, contributie-inkomsten, internationale vertegenwoordigingen en resultaat. Wij zijn er klaar voor. Wie volgt?

Kansen

• Het is een mooie opgave voor de Nederlandse Sportraad om een onderzoek naar de gewenste positie van de mastersporter te initiëren.
• Masters zijn geen sporters die nog zo nodig moeten, maar zo graag willen. Waardeer en faciliteer hen. Een leven lang sportdromen najagen is een deugd en geen zonde, maar dan moet dromen wel serieus genomen worden. Masters zien hun sport vaak als onderdeel van een leefstijl.
• Sporters omarm je leeftijd en je competitiedrang en blijf sporten bij de masters. Ook oud-topsporters.
• Er is wetenschappelijk onderzoek nodig naar de fysiologie van masters en aangepaste trainingsleer.
• Laat namens uw bond aan NOC*NSF weten dat u wilt veranderen en masters meer aandacht wilt geven; NOC*NSF geeft aan deze signalen eerst vanuit de bonden te willen ontvangen, alvorens zij en hun achterban verdere stappen kunnen zetten.
   
• Nederland kan zich kandidaat stellen voor 2031 als gastland voor de World Master Games. Daar doen ongeveer 25.000 - 30.000 sporters aan mee, met een omzet van minimaal € 50 miljoen+. Dit kan op bestaande sportaccommodaties. Dit zal een boost geven aan de nationale waardering en trots voor masters.
• Elke bond kan in Nederland een EK en WK Masters organiseren.
• Ministerie van VWS behoort in haar topsportevenementenprogramma te benoemen dat het organiseren van een EK en WK Masters maatschappelijk waarde heeft. De organisatie daarvan moet sowieso subsidiabel zijn.
• Waardeer de prestatie van de masters in de interne en externe communicatie van de bond.
• Maak meerjarenbeleid met KPI’s voor de mastersport binnen de bond want de masters zijn volwaardig onderdeel van de sportbond.

• Zorg voor bredere communicatie dan nu. Er is veel meer te vertellen dat kan inspireren. Wat een junior drijft om te dromen is inspirerend, wat een master drijft om nog steeds te blijven dromen, soms wel decennia lang, is even inspirerend.
• Zorg voor het opstellen en bijhouden van wedstrijdkalenders die specifiek gericht zijn op de masters en communiceer deze op de website.
• Zorg voor een additioneel budget voor de mastersport, wellicht is het zelfs eerlijk om voor topevenementen budgettoekenning vanuit het budget van topsport toe te kennen.
• Zorg ervoor dat de afdeling wedstrijdsport/sportparticipatie zich ook richt op de mastersport.
• Zorg voor een echte bestuurlijke inbedding voor de masters.

• Zorg voor een chef d’équipe bij internationale master kampioenschappen.
• Zorg voor fatsoenlijk kledingpakket voor de masters met dezelfde gelaagdheid (nationaal, regionaal) als de junioren/senioren. Zij zijn ook uw trots van uw bond en ons land.
• Vele masters hebben kinderen die dezelfde sport beoefenen en andersom ook.
• Zorg voor livestreams van de Nationale Kampioenschappen Masters.
• Zorg voor afvaardigingen naar de World Master Games.

• Voer bij elke sport dezelfde leeftijdscategorieën in: vanaf 30 jaar met dan elke vijf jaar een nieuwe categorie. Dit is in de internationale maat. Landelijke wedstrijden kunnen ook in tienjaarscategorieën worden gehouden bij mindere deelnames.
• Indien er een beperkt aantal inschrijvers is, bedenk dan dat de inschrijvers er geen nadeel van mogen ondervinden. Zij kunnen er niets aan doen dat er niet meer hebben ingeschreven maar waardeer hen om hun deelnemerschap en laat wegblijvers spijt hebben dat zij niet meededen. De eerste is winnaar van zijn/haar originele categorie. Haal eventuele beperkingen weg.
• Informeer de aangesloten clubs met verhalen over de masters en hun specifieke (inter)nationale wedstrijden. Help clubs met beleid voor masters.
• Bevraag de internationale bonden over hun mastersbeleid en wat de betekenis daarvan is voor de Nederlandse masters en informeer hen.
• Bedenk loyaliteitsformules voor wedstrijdlicentiehouders en waardeer hen hierbij voor de langdurige drive mee te doen en doelen te stellen.
   
• Herverdeel het budget van topsport ook richting de internationale mastersport.
• Er zijn prima sponsorproposities te maken voor de mastersport. Masters hebben in het algemeen meer te besteden dan senioren en junioren.
• Afdeling topsport kan met regelmaat trainingssessies organiseren voor de masters die zich internationaal (willen) manifesteren.
• Ontsluit specifieke kennis voor masters, met name leeftijdsgebonden kennis en deel dit met de masters.
• Bed in de opleidingsstructuur voor coaches/trainers welke specifieke kennis nodig is voor masters.
• Topsporters leren respect te tonen voor deze aanhoudende passie op latere leeftijd.

Michiel Wienese is ‘master' topschaatser en daarnaast ondernemer. Hij won in 2017 zilver tijdens het WK schaatsen op de sprint (M35-39), werd in 2018 allround wereldkampioen schaatsen (M35-39) en tijdens de Olympische Master in 2020 won hij met schaatsen (M40-44) goud op de 3.000 m, zilver op de 1.500 m en brons op zowel de 500 als 1.000 m. Verder heeft Wienese als ondernemer in opdracht van derden de schaatsteams Skate for You en 1nP opgericht. Michiel Wienese is cum laude afgestudeerd aan zowel de TU Delft als daarna aan de Erasmus Universiteit (in de economie) waar hij afstudeerde op de waardebepaling van logo's in de schaatssport t.o.v. commercials op tv en billboardcampagnes. Voor meer informatie zie zijn profiel op LinkedIn.

Huub Stammes is onder meer oud-directeur van de KNWU, KNSB, NWB en JBN. Tussendoor heeft hij in het bedrijfsleven gewerkt in de Retail, financiële dienstverlening, consultancy en andere sectoren, vaak als interim-manager. En hij was toezichthouder in o.a. de Raad van Toezicht bij het Longfonds en het CAI Amersfoort e.o.. Hij is sportief actief geweest als voetballer (pupillen), turnen (pupillen), tennis (junioren), atletiek (junioren), triathlon (internationaal, Europees kampioen), schaatsen (masters en 2x Elfstedentocht), wielrennen (amateurs en masters). Hij heeft meer dan 500.000 km sportend afgelegd en heeft bijna alle cols in de Alpen en Pyreneeën op de fiets bedwongen. Verder was hij bestuurlijk actief bij AV Hera (secretaris), de NTB (lid van de PR-commissie, hoofdbestuur (topsport) en ledenraad) en als voorzitter van WV Eemland.