Terug naar de berg: mentaal overleven én groeien na een ski-crash

Onderzoek bij slachtoffers van ongevallen in de bergsport laat zien dat angst, stress, depressieve klachten en verminderde veerkracht veelvuldig voorkomen, soms zelfs maanden tot jaren na het ongeval (Salvotti et al., 2024). Bij knieblessures, zoals de veelvoorkomende gescheurde voorste kruisband (ACL), is angst voor een nieuwe blessure een belangrijke voorspeller voor terugkeer naar de piste (Cronström et al., 2023).

Veel skiërs geven aan hun lichaam na een crash niet meer volledig te vertrouwen. Kleine pijntjes worden geïnterpreteerd als alarmsignalen en ondermijnen het gevoel van controle. Juist dat gevoel is cruciaal in een sport waarin balans, anticipatie en snelle reflexen centraal staan.

Na een ongeval rapporteert 19% van de bergsporters PTSS-achtige symptomen (Salvotti et al., 2024), waaronder slaapproblemen, somatisatie en een verminderde levenskwaliteit. Dit onderstreept dat ski-crashes meer zijn dan ‘gewone' sportblessures: het zijn potentieel traumatische gebeurtenissen.

Blessures raken ook aan de sportidentiteit. Voor topsporters is sport een belangrijk onderdeel van wie zij zijn. Wanneer sporten tijdelijk of langdurig wegvalt, kan een gevoel van leegte of verlies ontstaan. McGinley et al. (2024) toonden aan dat bij jonge sporters met een ACL-blessure de sportidentiteit tijdens revalidatie vaak afneemt. Sporters bij wie die identiteit na een jaar weer toenam, bleken beter om te gaan met blessurestress en maakten meer trainingsuren.

Psychological readiness verwijst naar de mate waarin een sporter mentaal klaar is om terug te keren naar sport (Du et al., 2023; Podlog et al., 2023). Het omvat onder meer:

• vertrouwen in het functioneren van het lichaam
• motivatie om het eerdere prestatieniveau te evenaren
• realistische verwachtingen over hersteltijd
• angst voor een nieuwe blessure en de invloed daarvan op bewegingspatronen
• emotionele reacties zoals angst, frustratie en somberheid
• inschatting en management van actuele (wedstrijd)condities

Hoewel de definitie niet altijd eenduidig is (Podlog et al., 2024), tonen studies het belang duidelijk aan. Piussi et al. (2022) vonden dat sporters met veel motivatie en vertrouwen soms juist een verhoogd risico op herblessure hebben. Tegelijkertijd bleken jonge skiërs met lage scores op psychological readiness een grotere kans op herblesseren te hebben (McPherson et al., 2019).

Lage scores op zelfvertrouwen en psychological readiness hangen bovendien samen met minder fysieke activiteit tot wel acht jaar na een ACL-operatie (Stigert et al., 2023). Opmerkelijk is dat bij adolescenten de emotionele respons soms belangrijker blijkt voor terugkeer dan zelfvertrouwen of risico-inschatting (Johansson et al., 2015; Webster et al., 2022). 

Belangrijke faciliterende factoren zijn (Podlog & Ivarsson, 2025):

• sociale steun van coaches, teamgenoten en familie;
• vertrouwen in de betrokken hulpverleners;
• integratie van mentale en fysieke begeleiding;
• betrokken blijven bij de sport, ook tijdens revalidatie;
• emotioneel welzijn als basis voor positieve verwachtingen.

Psychological readiness neemt vaak toe in de eerste maanden na de blessure, stagneert vervolgens en stijgt opnieuw rond twee jaar na het letsel (Sell et al., 2024). Dit benadrukt het belang van langdurige mentale begeleiding.

Een bewezen effectieve aanpak is graded exposure: geleidelijke blootstelling aan sport-specifieke situaties (Du et al., 2022; Webster et al., 2018). Voor skiën kan dit betekenen:

1. visualisatie van skiën;
2. oefenen met skischoenen op vlak terrein;
3. glijden op een makkelijke piste;
4. korte, gecontroleerde bochten;
5. geleidelijke snelheidsopbouw;
6. pas later weer rode of zwarte pistes.

Mentale simulatie helpt het brein bewegingen opnieuw als veilig te interpreteren. Onderzoek laat zien dat gevoel van beheersing, balans en techniek belangrijker is dan brute kracht (Gokeler et al., 2022).

Angst voor herblesseren is geen teken van zwakte, maar een normale reactie op trauma. Erkenning, bespreekbaarheid en sociale steun zijn essentieel (Salvotti et al., 2024). Instrumenten zoals de ACL-RSI-vragenlijst maken mentale barrières meetbaar (Webster et al., 2022).

Revalidatie kan leiden tot reflectie: wie ben ik los van mijn sport? Het ontwikkelen van meerdere identiteitsbronnen vergroot mentale veerkracht en verlaagt prestatiedruk (McGinley et al., 2024). In sommige gevallen leidt herstel zelfs tot posttraumatic growth: meer zelfbewustzijn, sterkere sociale relaties en hernieuwde waardering voor sport en leven (Tamminen & Neely, 2016).

Van crash naar comeback – Niek van der Velden
In de snowboardwereld geldt Niek van der Velden als het toonbeeld van mentale weerbaarheid. Na een zware beenbreuk in 2017 en een nieuwe crash in 2018, vlak voor de Olympische Spelen, leek zijn carrière meerdere keren op losse schroeven te staan. Toch keerde Van der Velden terug op het hoogste niveau. In interviews gaf hij later aan dat hij zich mentaal sterker voelde dan ooit: niet onkwetsbaar, maar beter in staat om met tegenslag om te gaan. Zijn prestaties in de jaren daarna bewijzen dat mentale groei een doorslaggevende factor kan zijn in sportieve wederopstanding.

Tien maanden later olympisch eremetaal – Mark McMorris
De crash van Mark McMorris in 2017 ging de sportwereld rond. Meerdere botbreuken, een ingeklapte long en inwendige verwondingen maakten zijn overleving onzeker. Minder dan een jaar later stond hij echter alweer aan de start van de Olympische Spelen van 2018, waar hij verrassend brons won. McMorris sprak later openlijk over angst, twijfel en de mentale strijd tijdens zijn revalidatie. Zijn verhaal laat zien dat terugkeer op topniveau niet alleen een kwestie is van fysieke genezing, maar ook van psychologische weerbaarheid.

Altijd weer terug – Lindsey Vonn
Lindsey Vonn belichaamt het idee van ‘vallen en opstaan’ in het alpineskiën. Na een zware crash tijdens een training voor de Olympische Spelen van 2006 verscheen ze twee dagen later alsnog aan de start. Ook in de jaren daarna werd haar loopbaan gekenmerkt door ernstige blessures en comebacks. In recente interviews benadrukte Vonn dat haar drijfveer niet alleen competitiedrang was, maar vooral liefde voor de sport. Die intrinsieke motivatie bleek cruciaal om telkens opnieuw de angst te overwinnen.

De lat opnieuw hoger – Mikaela Shiffrin
In november 2024 kwam Mikaela Shiffrin hard ten val tijdens een World Cup-wedstrijd. De blessure was ernstig en de mentale impact groot. Toch keerde ze binnen enkele maanden terug in het wereldbekercircuit, waar ze direct weer meedeed om de ereplaatsen. Shiffrin sprak openlijk over onzekerheid en het hervinden van vertrouwen in haar lichaam. Haar comeback illustreert hoe zelfs de meest succesvolle sporters mentale obstakels moeten overwinnen na een crash.

Een ski-crash is vaak een fysiek drama, maar het mentale traject bepaalt of en hoe een skiër terugkeert. Met geduld, sociale steun, realistische opbouw en geïntegreerde mentale en fysieke begeleiding is terugkeer mogelijk, vaak met een sterkere en bewustere ‘sporter 3.0’. De bergen wachten, maar de belangrijkste reis vindt plaats in het hoofd.

Ad Vos is sport- en prestatiepsycholoog, gespecialiseerd in voetbal en korfbal. Daarnaast heeft hij een ruime ervaring met het begeleiden van werknemers die na burn-out terugkeren op de werkvloer.