Op zoek naar… twee kanten van eenzelfde medaille

De god van de Tijd - Janus genoemd - wordt in de Romeinse mythologie afgebeeld als een hoofd met twee gezichten. Eenzelfde medaille met aan één kant een jong gezicht en aan de andere kant een oud gezicht. Janus was de god van het reizen: van het vertrek en de terugkeer; van de toekomst en het verleden die onlosmakelijk met elkaar verbonden zijn. De 'januskop' staat model voor de grootste intellectuele uitdaging waar menig sportbestuurder of manager vroeger of later mee te maken krijgt: de paradox.

We moeten vernieuwen (exploratie), maar ook geld verdienen met de bestaande sportbusiness (exploitatie). De professionalisering van de sportclub is onvermijdelijk, dit mag echter niet ten koste gaan van de passie en de zelforganisatie van de betrokken vrijwilligers. Een kwestie van en/en-denken dus. Investeringen op de langere termijn mogen bij betaald voetbal organisaties niet ten koste gaan van korte termijn resultaten. Ga er maar aan staan: hoe twee ogenschijnlijk tegengestelde elementen met elkaar verbinden en te combineren tot een creatieve en/en-oplossing? Van der Vorst en Roelofs hebben een poging gewaagd om de filosofie van de paradox op de kerntaak van managers los te laten. Een geslaagde poging?

Sturing en Ruimte: een nieuw managementconcept
Volgens de auteurs zijn er in ons land twee management benaderingen gangbaar die elkaar moeilijk kunnen vinden. Voorstanders van de ene benadering geloven heilig in doelmatigheid, efficiency en sturen op cijfers en feiten. Het zogenoemde scorebord-management. Daartegenover huldigen weer andere 'gelovigen' managementprincipes zoals ruimte geven aan individuele talentontwikkeling, het loslaten van iedere vorm van gerichte beïnvloeding en medewerkers de vrijheid en verantwoordelijkheid geven om zelf keuzes te maken. Het zogenoemde greenfield-management. Door de scorebord-benadering (Sturing) te combineren met de greenfield-filosofie (Ruimte) ontstaan er nieuwe en/en waarheden.

Er worden in dit boek twaalf van dit soort paradoxale waarheden uitgewerkt. Ik pik er één uit bij wijze van voorbeeld. Voor de inrichting van de organisatiestructuur hanteert men 'chaotische orde' als paradoxaal principe. Hoe kan het van bovenaf hiërarchisch regelen en controleren gepaard gaan met het van onderop kiezen en zelfsturen? De meta-oplossing ziet er in het kort als volgt uit: schrap de formele procedures en plannen en ruil ze in voor resultaatafspraken en een collectieve ambitie. Laat leidinggevenden zich beperken tot richting geven en degenen die  het werk verrichten in staat stellen de uitvoering van het werk zelf te organiseren. Geef bij gewenste verbeteringen ruimte aan de ongeschreven regels en de stille waarden die van kracht zijn op de werkvloer. Laat medewerkers meebepalen binnen welke genormeerde strategische kaders bewogen kan worden. Zorg ervoor dat de uitvoering van het werk op een organische wijze door de mensen zelf flexibel geregeld kan worden. Kortom, zorg voor een fuzzy organisatiestructuur waarbij de informele organisatiecultuur en de kracht en kwaliteiten van de mensen de boventoon voeren. Zo creëer je ‘alfabetische orde’. Voor de overige elf paradoxen worden soortgelijke oplossingen aan de hand gedaan.

De nieuwe Taylor(s)?
Aan het begin van de vorige eeuw had ingenieur Taylor een revolutionair antwoord op de vraag: ‘Hoe organiseer je organisaties?’ Hij maakt een onderscheid tussen ‘denken’ en ‘doen’. Het ‘doen’ werd opgesplitst in kleine, meetbare deeltaken. De productiviteit van de handarbeiders steeg als gevolg daarvan zienderogen. Met alle gevolgen van dien…
Anno 2010 staat de organisatie van het (kennis)werk c.q. het nieuwe werken hoog op de sociaal-economische agenda. Het wachten is op een 21e eeuwse Taylor. Voor de organisatie van het kenniswerk – waarbij eigentijdse kenniswerker zijn eigen werk creëert – is nog geen baanbrekend organisatieconcept bedacht. Van der Vorst en Roelofs hebben hiertoe een geslaagde eerste aanzet gegeven. De nieuwe Taylor(s) zijn ze bij lange na nog niet.

Aan de hand van de casus 'Waterschap De Dommel' wordt door hen een uitwerking gegeven van de wijze waarop het nieuwe? managementconcept in de praktijk toegepast kan worden. Het boek eindigt met een quickscan waarmee de STURING en RUIMTE perspectieven van een betreffende organisatie in kaart gebracht kunnen worden. Via de site van ProvenPartners is het mogelijk deze scan elektronisch in te vullen en een benchmark uit te voeren met andere organisaties.

Ik heb dat voor de aardigheid gedaan en mijn eigen voetbalcluppie als organisatie genomen.
Het resultaat was schitterend. Zou de sportvereniging van nu dan toch model staan voor het organisatieconcept van de sociaal innovatieve onderneming van morgen?

LEESTIPS
Vorst L. van der & Roelofs H. (2009) Sturing en ruimte | Een nieuw managementconcept gebaseerd op de filosofie van de paradox | Kluwer, Deventer ISBN 9789013066814

Adri Broeke verdedigt op donderdag 25 maart a.s. zijn proefschrift ‘Professioneel Sportmanagement Vernieuwen’ aan de Rijks Universiteit Groningen. Hij verdient(de) de kost als bollenpeller, bakkersknecht, gymleraar, beroepsopleider, consultant, lector en onderzoeker. Zijn favoriete boek is: ‘De A.F.C.’ers’ van J.B. Schuil.