Op zoek naar… sport als levenskunst

Ver voor onze jaartelling waren de Griekse filosofen al meesters in de kunst van het goede leven. Niet geleid door de waan van de dag of commerciële doeleinden werkten ze aan een eigen, authentieke levensstijl. Gebaseerd op verinnerlijkte idealen en een positieve vrijheidsopvatting. Gericht op het verwerven van persoonlijke groei en praktische wijsheid van je leven 'een mooi kunstwerk' maken. Met respect voor de medemens en de natuur. Op zoek naar een persoonlijk antwoord op de basale vraag waartoe we eigenlijk (samen)leven. Wordt het na de afgelopen periode van vervlakking, zelfverrijking en hufterigheid niet weer eens tijd om met sport(en) de kunst van het goede leven een beetje dichterbij te brengen?

Na een bijna noodlottig auto ongeluk besloot de filosoof Marc van den Bossche behalve de geest ook het lichaam niet langer te verwaarlozen. In navolging van de oude Grieken voegde hij de daad bij het woord en 'herontdekte' zo'n tien jaar geleden de racefiets. Hoewel in eerste instantie als revalidatie bedoeld groeide zijn nieuwe liefhebberij al spoedig uit tot een mateloze inspanningsverslaving. Als oud-sportjournalist schreef hij regelmatig verrukt over de geestverruimende werking van de urenlange trainingen die hij het liefst in alle eenzaamheid volbracht. Het aldus opgewekte runners high effect smaakte naar meer. 'Genoten mens, genoten dat ik heb. Seks is het niet, maar het lijkt er verdorie toch goed op', aldus de fanatieke duursporter van den Bossche. Tot hij op 15 mei 2006 in volle vaart van zijn koersfiets mieterde. Met acht ribbreuken en een gecompliceerde sleutelbeenfractuur kreeg hij van zijn behandelend arts te horen dat sporten voortaan 'iets voor u is om naar te kijken'.

Intussen had de bedachtzame filosoof in de bezeten sporter niet zitten slapen. Integendeel. Meer en meer verwonderde hij zich over de toenemende resultaatgerichtheid en rationalistische wijze waarop mensen met sport omgingen. Hij stelt vast dat zowel de beroeps- als de amateursport zo langzamerhand vergeven zijn van de technologische snufjes, tijdstabellen, hartslagmeters en wetenschappelijk afgemeten trainingsschema's. Van gewoon op je gevoel koersen is nog nauwelijks sprake. Net als kunst of vriendschap kun je sport als bron van zingeving beter niet in termen van efficiëntie of kosten- batenanalyses trachten te objectiveren. Bedrijf sport liever op een zoekende, zelfsturende manier. Trainen en sporten doe je omwille van de zelfoverwinning. Sport naar hartelust, geniet er met volle teugen van maar pas op en hou maat: das Leib will immer mehr!

Sport als levenskunst
De uitleg over de betekenis van sport als levenskunst is verpakt in uiteenlopende bespiegelingen. De samenhang daartussen is lastig te doorgronden. Het vraagt zeker van de niet-filosofisch geschoolde sportliefhebber een iets 'langere adem'. De lezer wordt van hot naar her gestuurd: van het Zen-boedisme naar de Tarahumara-indianen uit Mexico; van de Engelse bioloog Darwin naar de Franse socioloog Foucault en van 'intieme' verhalen uit het privéleven naar abstracte citaten uit (meta) wetenschappelijke beschouwingen. Al deze waardevolle 'pareltjes' rijgt de auteur als een denkende pragmaticus' aaneen tot een eigen referentiekader waarmee hij zijn omgang met sport en lichamelijkheid op een authentieke wijze benadert. 'Sportactiviteiten zijn voor mij een voortdurende dialoog met mezelf, met hoe ik ben en wat ik daarvan nog zou kunnen maken' (p. 151).

Volgens de eens gedeprimeerde en pillenslikkende aan de Vrije Universiteit van Brussel werkzame filosoof brengt regelmatig intensief sporten een positieve grondstemming met zich mee. Een duurzaam goed gevoel dat op termijn al je andere werkzaamheden en activiteiten gaat dragen. 'Zintuigen staan meer op scherp, creativiteit lukt beter, sociaal en intellectueel ben je alerter' (p. 94).

Na zijn spectaculaire fietsongeluk ging Van den Bossche om de lusteloosheid te verdrijven dit keer aan powerwalking doen. Nog geen vijf maanden nadien voltooide hij - zij het met veel pijn en moeite - een heuse marathon. Weliswaar niet in een opzienbare tijd. Maar toch. En bovendien gaat het daar in de verste verten niet om. Waar is het dan wel om te doen in een levenskundige benadering van sport?

Voorbij het tijdperk van de dikke-ik
De huidige tijd kenmerkt zich door gejaagdheid, prestatiedrang, overconsumptie en gebrek aan respect voor het natuurlijke milieu waarvan onze lichamelijkheid eveneens onderdeel uitmaakt. De dikke- ik figuur is er heer en meester. Deze eigentijdse figuur staat voor onmatigheid en je ten koste van anderen dik maken. Hij/zij heeft een dikke huid voor de minderbedeelden in onze wereld. Door het streven naar eigen roem en succes is de ijdele dikke ik verwikkeld in een voortdurende concurrentie- en prestigeslag. Ook in de hedendaagse sportcultuur woekert het narcisme en het enge nationalisme welig . Hoog tijd dus voor een nieuw ‘Keerpunt in Sport’.

U en ik kunnen met een beetje goede wil in sportland de opmars van de kortzichtige dikke- ik-levenskunst keren. Weg uit de verstikkende sfeer van beheersing en controle. Op zoek naar meer verdieping en positief ingevulde vrijheid. Tijd nemen voor bezinning, werken aan zelfverbetering, zelfbewust kiezen voor maatvoering en de dialoog aangaan met de omringende wereld. Aan den lijve ondervinden dat oefening kunst baart. Leren genieten van je eigen capaciteiten én leren afzien. Daadkracht én betrokkenheid tonen. De eigen grenzen verkennen en de gezamenlijke horizon verbreden. Op eigen kompas en/of samen met anderen je leven vorm, een richting en een zin geven.

Sport en regelmatig bewegen als een positief verzet tegen de angst voor de positieve vrijheid en de benepen kleinburgerlijkheid. De gevoelens van geluk en de creatieve roes die ermee gepaard gaan, maken meer mens van je. Net als vrijen is intensief sporten evolutionair gezien niet voor niets een primaire levensbehoefte. Meer dan dat: sporten en liefhebben versterken elkaar - proefondervindelijk bewezen- wederzijds.

Zo bezien is sport bedrijven als lichamelijke spiritualiteit zo gek nog niet. Al doende in het nieuwe sportjaar stijlvol de kunst van het 'goede leven' een beetje dichterbij brengen. Zin in.

Leestip:
Bossche, M. van den (2010). Sport als levenskunst, Rotterdam: Lemniscaat bv