Op zoek naar... karakteristieke kenmerken van ondernemerschap in de sport

Het werkwoord 'entreprendre' stamt oorspronkelijk uit de middeleeuwen. Handeldrijvende entrepreneurs stonden toen in laag aanzien. Winst maken werd gezien als een vorm van diefstal. In de jaren daarna veranderde de kijk op de rol van ondernemers. In het begin van de achttiende eeuw stak men zelfs de loftrompet over het nieuwe ondernemerschap. Entrepreneurs gedroegen zich in die tijd als verbindende schakel tussen de conservatieve landeigenaren en de afhankelijke loonarbeiders. Ze staken hun geld en energie in het uitproberen van nieuwe landbouwtechnieken. Met alle daarmee gepaard gaande onzekerheid in inkomen en/of eventuele winst van dien.

Nog altijd wordt ondernemerschap geassocieerd met initiatief tonen, risico durven nemen en onafhankelijk opereren. Meer dan een miljoen Nederlanders verdienen op deze wijze voor 'eigen rekening en risico' als (kleine) zelfstandige de kost. Nederland staat sinds enige tijd zelfs te boek als Europees kampioen ondernemerschap. In de wereld van de sport is een groeiend aantal ondernemers actief. De ene ondernemer is echter de andere niet. De motieven voor ondernemerschap lopen uiteen. Sportbusiness kan bedreven worden uit liefde voor de sport,vanuit een persoonlijke ambitie tot aan ongebreideld winstbejag. Het is de vraag of 'echte' sportondernemers in hun ambitie en praktijken daadwerkelijk van 'gewone' ondernemers verschillen.

De kracht van authentiek ondernemerschap
Be useful van het duo Jeroen Geelhoed en Salem Samhoud gaat over het ontwikkelproces dat iedere ondernemer in meer of mindere mate door moet maken. Mannen als Hennie van der Most: ‘Als ik naar iedereen had geluisterd, dan was ik nog steeds pompbediende geweest’ en de jongste internetondernemer ooit Ben Woldring: ‘Bij Bencom zijn we elke dag met vernieuwende dingen bezig’ worden als authentieke rolmodellen opgevoerd. Maar de belangrijkste inspiratiebronnen vormen - naast de eigen ervaringen van beide auteurs - toch de small giants. Kleine bedrijven gedreven door passie voor hun product. Geleid door ondernemers die exclusiviteit en persoonlijke betrokkenheid nastreven. Hun eigen zaak is een ontmoetingsplek voor gelijkgestemden. Ondernemen met de klanten als fans en de medewerkers als ambassadeurs. Dit type ondernemers die zich als kleine reuzen zelfs in tijden van crisis weten te handhaven, zijn wellicht de voorbodes van het kapitalisme met een ziel. In het proces naar authentiek ondernemerschap zijn volgens de auteurs vier schakels te onderscheiden. Ze vormen de basisstructuur van dit met vlotte pen geschreven boek.

Schakel 1. Energie mobiliseren
De brandstof voor alle ondernemers is positieve energie. Om concrete ideeën te ontwikkelen moet je open staan voor je omgeving. Kijk naar waar behoeftes liggen, zie mogelijkheden en daag jezelf uit. Boor de aanwezige energiebronnen aan: jijzelf, de ander en de brutal facts. Ontdek allereerst je eigen kwaliteiten en ontwikkel een persoonlijke visie op wat je wilt en wat je kunt. Ga in gesprek met anderen. Luister goed en oprecht naar hun verhalen. Verzamel de kale feiten en denk na over de kansen die ze bieden. Observeer, stel vragen, boor netwerken aan. Just do it. Het antwoord op ‘Hoe?’ is ‘Ja’. Neem een voorbeeld aan Ben Woldring uit het Groningse dorp Usquert.

Schakel 2. Bemensing organiseren
Benader mensen die je vertrouwt. Deel je ondernemende idee en vraag om reacties. Durf mensen uit je naaste omgeving (thuisfront, vrienden, kennissen) te vragen om je te ondersteunen. Ga vervolgens actief of zoek naar sponsors die je met faciliteiten, kennis of financiële middelen op weg willen helpen. Beslis of je het ondernemersidee wellicht met anderen gaat uitvoeren. Zorg dan voor diversiteit in je team. Doe als de Apple baas Steve Jobs en kies daarbij altijd voor A-spelers op hun gebied. Zorg voor gemeenschappelijkheid in waarden en visie. Als het om visie en filosofie gaat geldt zero tolerance in de partnergroep. Neem de small giants als voorbeeld.

Schakel 3. Businessmodel ontwerpen
Een businessmodel beschrijft de manier waarop de onderneming waarde creëert en te gelde maakt. Centraal staan de producten en diensten die klantproblemen oplossen of voorzien in behoeften van afnemers. Zo'n waardepropositie doet klanten voor jou kiezen. Het businessmodel geeft invulling aan vragen als: voor wie zijn we er? Wat doen we voor ze? Hoe en met wie gaan we hierbij te werk? Levert de gecreëerde waarde voldoende financiële soelaas? Onderscheid je op wat je levert en op de manier waarop de dienstverlening gestalte krijgt. Emotie speelt hierbij een grote rol. Stel waar nodig (o.m. vanwege nieuwe technologische ontwikkelingen) je businessmodel bij. Dream your dreams, maar maak tevens een kernachtig doordacht businessplan. De Hennie van der Most-achtigen onder ons hebben dat niet nodig. Veel anderen daarentegen kunnen niet zonder.

Schakel 4. Waarmaken en blijven innoveren
Doorzetten na een succesvolle start is geen eenvoudige opgave. De vaste kosten stijgen, de klantbehoeften wijzigen, het personeel stelt hogere salariseisen. De groei naar volwassenheid gaat lang niet altijd over rozen. In veel gevallen zal aanpassing van het businessmodel en nieuwe energie nodig zijn. Doe als het Gore-Tex regenkleding bedrijf. Laat iedere werknemer tien procent van zijn werktijd aan (vernieuwings)projecten besteden. Zo bedacht een groepje medewerkers een chemisch 'neefje' van Teflon. In dit geval als deklaag voor gitaarsnaren. Die gingen nu veel langer mee en hielden hun originele toon veel beter vast. Op de markt van gitaarsnaren staat Gore-Tex inmiddels no. 1. Kortom: vernieuw voortdurend. Speel in op latente behoefte van (nieuwe) klanten. Breng nieuwe combinaties tot stand. Deel de kennis en laat iedereen mee ondernemen.

De boodschap van dit boek is zonneklaar. Een echte ondernemer wil dingen gedaan krijgen. Vanuit een no matter what-mentaliteit waarde creëren voor klanten, medewerkers, aandeelhouders of maatschappelijke groeperingen. Nieuwe aantrekkelijke producten of diensten produceren en verspreiden. Het liefst als eigen baas onafhankelijk opereren. Winst maken is meestal niet de belangrijkste drijfveer. Okay, het is noodzakelijk voor de levensvatbaarheid en continuïteit van de onderneming. Maar ondernemen is primair een way of living. Dat kan je niet uit een boekje leren. Dat moet je doen. De ontwikkeling van dit (authentieke) ondernemerschap gaat hoe dan ook gepaard met de nodige ups en downs. Leer van je fouten, blijf wel nadenken en ga uiteindelijk met steeds meer kennis van zaken (en de markt) te werk. Het ondernemend zijn moet in je zitten; echt ondernemerschap kun je leren.

Het visieverhaal van ondernemers in de sport
Op dit moment doen allerlei (auto)biografieën van bekende persoonlijkheden het goed op de boekenmarkt. Ook over minder bekende 'grootheden' verschijnen regelmatig interviews of op gesprekken gebaseerde verhalenbundels. Soms worden geïnterviewden een dag gevolgd bij hun dagelijkse werkzaamheden. Meestal beperken de samenstellers van dit soort verzamelde portretten zich tot invulling van een van tevoren vastgesteld verhaalframe.

Lector Sportbusiness Development Jan Janssens heeft op deze manier samen met vier co-auteurs de moeite genomen om maar liefst 32 sportieve ondernemers te portretteren. Een mooi initiatief waarin duidelijk veel energie is gestoken. De boodschap van de verhalenbundel Ondernemen in de sport blijft jammer genoeg tamelijk vaag. Willen de samenstellers met zoveel woorden aantonen dat ondernemers in de sport qua persoon, levensloop en wat hun drijfveren betreft eigenlijk 'doodgewone' entrepreneurs zijn? Als dit werkelijk de bedoeling was, dan is dat gelukt. De behoefte aan zo'n boek is echter niet groot. De bevraagde ondernemers werken weliswaar allen als winkelier, organisator, marketeer, consultant, reisoperator of internetondernemer in de sport. Maar de sport zelf en de sportmarkt zijn in dit geval slechts decor. Typische sporteigen problemen en factoren spelen in de beschreven ondernemerspraktijken blijkbaar geen rol van betekenis.

De generieke aspecten van entrepreneurship zijn volgens de lector c.s bij de geïnterviewden duidelijk dominant. Dit soort algemene aspecten als avontuur, creativiteit, vrijheidsgevoel en dergelijke fungeren daarom als leidraad voor het optekenen van de verhalen. De algemene kenmerken en kwaliteiten van ondernemerschap zijn evenwel al te uit en te na beschreven in de bestaande literatuur. Over de specifieke vraagstukken waarmee sportondernemers en ondernemende sportprofessionals heden ten dage geconfronteerd worden is aanzienlijk minder bekend. Over de (bedrijfs)economische wetten en regels in de verschillende segmenten van de zich uitdijende sportmarkt bijvoorbeeld wordt met geen woord gerept. Op zijn minst vreemd. De waardeketen van een (sport)kledingzaak verschilt toch aantoonbaar van die van een betaald voetbalclub? Sportfans stellen toch zeker heel andere eisen aan de klantwaarde dan de gemiddelde (sport)winkelbezoeker? Uit de soort vragen die aan de ondernemers zijn gesteld, valt op te maken dat de samenstellers van dit in eigen beheer uitgegeven boek niet echt geïnteresseerd waren in het 'eigene' van sportondernemerschap. Een gemiste kans.

Tweeëndertig opeenvolgende portretten van merendeels onbekende ondernemers in de sport is denk ik te veel van het goede. Zonder tussentijdse toelichtingen, samenvattende analyses of lessons learned achteraf heb je het als lezer na pakweg vijf à zes verhalen wel gehad. Het ligt daarbij niet aan de kwaliteit van de afzonderlijke interviews. De vorm waarin een en ander is gegoten - een kale bundel gelijksoortige verhalen - is de boosdoener. De spanningsboog is te lang. De nieuwswaarde te gering.

Het is bovendien een tamelijk eenzijdig gezelschap dat aan het woord komt: allemaal mannen. Waarom niet een aantal vrouwelijke sportondernemers bevraagd? Ook zitten er weinig echte vernieuwers op het gebied van sportactiviteiten of organisatievormen tussen. Wat vooral ontbreekt is een aansprekende boodschap. De sportbusiness-boekenlezer heeft een visieverhaal nodig dat verduidelijkt, inspireert en richting geeft. Een echte sportbusiness-ondernemer neemt geen genoegen met het bestaande. Hij/zij wil als kleine Reus de sportwereld iets mooier kleuren en van aansprekende voorbeelden leren. Sportondernemerschap is net als storytelling een vak apart.