31 maart 2015
Achtergronden
door: Adri Broeke
Bij de overdracht van republiek naar keizerrijk ruilde het Romeinse volk ruim 2000 jaar geleden haar kiesrecht in voor gratis graan en een uitgebreid pakket aan festiviteiten. De gladiatorenspelen en het spectaculaire wagenrennen konden zich sedertdien vele malen per jaar verheugen op tienduizenden uitgelaten bezoekers. Niet zonder spot schreef de in sportland welbekende dichter Juvenalis omstreeks het jaar 100: 'Het volk houdt zich koest en vraagt alleen nog naar panem et circenses'. Zijn 'brood en spelen' staat tot op de dag van vandaag symbool voor het verkopen van je ziel aan tamelijk zinloos vermaak. Maar al te vaak kondigde dit voor een gemeenschap een periode van ernstig moreel verval aan.
Ook in deze tijd rijst het aanbod aan meerdaagse toernooien en sportieve festivals flink de pan uit. Stad- en sportbestuurders besteden tegenwoordig net als heel vroeger weer veel tijd en geld aan het binnenhalen en het organiseren van aansprekende hoofd- en side events. Hoe diep is de oprukkende 'eventificatie' de Nederlandse sportwereld inmiddels binnengedrongen?
Groeiende belangstelling voor sportevenementen
Met het stijgen van de materiële welvaart verschoof in onze samenleving de interesse voor (luxe) spullen naar het meemaken van bijzondere gebeurtenissen. Zeker in de vrijetijdsector is de run op betekenisvolle belevenissen volop gaande. Hoe onvergetelijker de 'experience' hoe hoger de prijs die men bereid is te betalen. Festivals en evenementen op het gebied van kunst en cultuur zijn naast pretparken uitgegroeid tot hofleveranciers van memorabele ervaringen. De sport kon gewoon niet achter blijven.
Volgens het op initiatief van het Mulier Instituut samengestelde brancherapport Sportevenementen in Nederland ligt de tijd van 'brood en spelen' gelukkig ver achter ons. Het louter organiseren van spectaculaire sportevenementen is binnen het huidige tijdsgewricht niet langer toereikend. Het bereiken van duurzaam nuttige doeleinden staat momenteel voorop. Er dienen op aantoonbare wijze positieve maatschappelijke effecten gesorteerd te worden. Een mooie uitdaging voor de (ingehuurde) specialisten om dat voor de evenementensport eens haarfijn uit te zoeken.
Helaas bleek een overzicht van bedoelde evenementen bij de betreffende beleidsinstanties niet voorhanden. De database van het bedrijf Respons moest ingeschakeld worden. Volgens deze commerciële organisatie vinden er jaarlijks ruim zeshonderd in aard en omvang zeer uiteenlopende sportevenementen plaats. Vier op de tien volwassenen participeert wel eens aan zo'n live evenement als bezoeker of actieve sporter. Dertien procent van alle sportuitgaven (ongeveer 1 miljard euro) besteden mensen aan evenementen op het gebied van sport. Rijk, provincies en gemeenten investeren op dit terrein dertig miljoen euro per jaar. Al met al vormen eenmalige of terugkerende evenementen een zich snel ontwikkelend segment binnen de sportsector. Naar schatting zijn er in ons land 1400 professionele bedrijven - waarvan tachtig procent als eenmanszaak - actief met het organiseren van de betreffende niet-reguliere toernooien en (meerdaagse) sportwedstrijden. De internationale topsportevenementenmarkt (Olympische Spelen, WK's, EK's, e.d.) groeit de afgelopen tijd jaarlijks zelfs om en nabij zeven procent. De geschatte omzet van deze mondiale groeimarkt loopt inmiddels tegen de zeventig miljard euro.
De evenementenbranche heeft ook in ons land duidelijk de wind mee. Vooral grootschalig geënsceneerde tochten en wedstrijden op het gebied van hardlopen, wielrennen en wandelen zijn populair. Het loopt zeker storm wanneer aan breedtesportevenementen tevens topsportwedstrijden gekoppeld zijn. Ook bij het groeiend aantal 'goede doelen'-sportgebeuren dienen de organisatoren vaak alle zeilen bij te zetten om de overweldigende stroom aan deelnemers en belangstellenden veilig te verwerken. Zowel (gelegenheid)sporters als toeschouwers kunnen inmiddels wekelijks in allerlei takken van sport uit een ruim en gevarieerd evenementenaanbod kiezen. Sportevenementen staan zowel landelijk als lokaal hoger dan ooit op de beleidsagenda. 'Er is, kortom, veel geloof in de kracht van sportevenementen, maar dat geloof wordt niet altijd geboekstaafd met wetenschappelijke evidentie', aldus de onderzoekers.
De maatschappelijke betekenis van sportevenementen.
Met veel tabellen en diagrammen wordt er in dit Brancherapport cijfermatig geboekstaafd dat het een lieve lust is. Op grond daarvan doet men allerlei 'meer meer' type beleidsaanbevelingen: meer onderzoek, meer focus, meer kennisdeling en meer samenwerking op bestuurlijk niveau.
Op basis van een uitgebreide literatuurstudie is daartoe eerst de bestaande kennis inzake de impact op de maatschappelijke domeinen gezondheid, participatie en cohesie, accommodatie en infrastructuur, economie en place marketing, milieu, sportmarketing, kennisontwikkeling en educatie in kaart gebracht. Dit leverde nogal teleurstellende resultaten op:
De initiatiefnemers hebben vervolgens voor de zekerheid tevens zelf aanvullend empirisch onderzoek gedaan naar de maatschappelijke impact van 33 Nederlandse sportevenementen die de afgelopen 35 jaar zijn gehouden. De opbrengst daarvan bevestigde het beeld dat bij de opzet en evaluatie van sportevenementen over het algemeen de aandacht voor 'harde' effecten (economie, toerisme, infrastructuur) aanzienlijk groter is dan die voor 'zachte' effecten (gezondheid, sportparticipatie, culturele identiteit).
De hierna volgende reeks hoofdstukken is grotendeels gewijd aan methodologische kwesties rondom het verzamelen van data. Hoe kan zowel de financiële als de niet-financiële waarde van sportevenementen zoveel mogelijk gekwantificeerd worden? De samenstellers lijken gebiologeerd door deze vraag. Uitgebreid aandacht krijgt het door de Werkgroep Evaluatie Sportevenementen (WESP) - met gelden van Olympisch Vuur - ontwikkelde meetinstrumentarium. Over ontwikkelingen binnen en rondom het sportevenementendomein zelf wordt met geen woord gerept. Mogelijke oorzaken voor de toenemende betekenis van de massaal in tijdelijke verbanden georganiseerde sportdeelname blijven onbesproken. Sportevenementen ziet men slechts als 'interventies' die op hun instrumentele bijdrage aan beleidsdoelstellingen beoordeeld moeten worden. Het ruim driehonderd pagina's tellende rapport wordt afgesloten met drie uitvoerige case-beschrijvingen van - onder meer met de WESP-methode - eerder uitgevoerd evenementevaluatieonderzoek. Hier moeten de ondernemers, de eventprofessionals en andere bij de branche betrokken belanghebbenden het mee doen.
Van clubsport naar eventsport
Over de inhoudelijke ontwikkelingen en de eigentijdse betekenis van publieksevenementen komen we meer te weten in het cahier Festival-Beleving. Een andersoortig brancherapport dat vanuit een ontwerpgericht onderzoeksperspectief is samengesteld door het lectoraat 'crossmedia' te Utrecht. Aan de hand van een gedegen onderbouwd model is diepgaand onderzoek gedaan naar de motivatie en beleving van groepen mensen die aan diverse festivals en evenementen op het gebied van muziek, kunst en cultuur deelnamen. Vervolgens is een zogeheten 'festival DNA-dashboard' ontworpen. Daarop zitten 'knoppen' waarmee sturing en richting gegeven kan worden aan inrichting en uitvoering van uiteenlopende soorten publieksevenementen.
Organisatoren kunnen hiermee in de praktijk van de programmering goed uit de voeten. Om de doorvertaling van de nieuw verworven kennis en inzichten te bevorderen werkt het lectoraat in cocreatie met meerdere professionele disciplines en met verschillende nauw betrokken stakeholders. Uiteindelijk met de bedoeling om vernieuwende voor de praktijk bruikbare checklisten, vragenlijsten, concepten en monitorinstrumenten te produceren en verspreiden. Dit alles om op termijn een voor de hele branche toepasbare 'unified theory of festival experiences' te ontwikkelen.
De sportsector kan in dit opzicht van de festivalwereld leren. Na de periode van sportificatie - waarbij volksvermaken gestandaardiseerde wedstrijden werden - zal de 'moderne' clubsport de komende tijd aan kracht gaan inboeten. In de 21e eeuw sporten steeds meer mensen liever in tijdelijke, vluchtige verbanden. In kleine groepjes en/of met zeer velen tegelijk. Om elkaar individueel te ontmoeten en/of collectief saamhorigheid te beleven. Deze vormen van betekenisvolle sportbeleving zijn uit het sportdomein van morgen niet meer weg te denken. De kracht van sport zit van oudsher in de combinatie van competitie en amusement. In sportevenementen komen beide harmonisch samen. Die oude Romeinen waren zo gek nog niet.
Leestips
Adri Broeke (1946) verdiende de kost als bollenpeller, bakkersknecht, gymleraar, beroepsopleider, consultant, lector en als onderzoeker. Op 25 maart 2010 is hij gepromoveerd. De titel van zijn proefschrift: ‘Professioneel Sportmanagement Vernieuwen’. Zijn favoriete boek is: ‘De A.F.C.’ers’ van J.B. Schuil.
Deel dit bericht:
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per week een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
