Skip Navigation LinksHome-Nieuws-Open Podium-Item

De voetbalacademie: passeren, of opnieuw uitvinden? 29 september 2015

door: Harm Rozie

In de tijd dat ik mooie jaren mocht beleven in de Zeister bossen, werden de trainerscursussen van de KNVB voorzien van het opschrift ‘voetbalacademie’. De verschoolsing van het voetbal kreeg status. Behalve voor het juist trainen van 'rondootjes' en strafschoppen en het leren van spelregels, kwamen er opleidingen voor alle functies en disciplines in het betaalde en amateurvoetbal. Je kon er bijvoorbeeld ook een cursus bedrijfskunde voor betaald voetbal doen. Collega’s met succesvolle praktijkervaring gaven de lessen. En dat allemaal op ‘academisch’ niveau.

Volgend jaar bestaat de voetbalacademie twintig jaar. En hoewel ik de ontwikkeling ervan niet op de voet heb gevolgd, vroeg ik me ineens af - naar aanleiding van een opmerking van Johan Derksen in Voetbal Inside over verloren creativiteit bij spelers - wat de invloed is geweest van dit instituut op de toestand in het huidige voetbal. Die toestand vinden steeds meer liefhebbers deplorabel. Tegenvallende prestaties van Oranje en de clubs op internationaal niveau, ondanks bijna twee decennia onderwijs en kennisvergaring. Op de KNVB-site staat te lezen dat we op het gebied van opleidingen ‘wereldwijd toonaangevend’ zouden zijn; de prestaties op het veld zijn echter bepaald geen bewijs van de veronderstelde scholingskwaliteit.

Euforie
De voetbalacademie was in 1996 een product van de euforie van grote successen van het Nederlands voetbal. Midden jaren negentig explodeerden daardoor inkomsten uit tv, sponsoring en stadions. Er was geld bij de KNVB, en dat geld werd dus ook besteed aan het doorgeven van de leer van de Nederlandse school tot in de verste uithoeken van ons land en daarna naar de rest van de wereld.

"Is het wel mogelijk om een creatief spel als voetbal te benaderen als een te onderwijzen kunde?"

Maar was het eigenlijk wel een goed idee, destijds, om een voetbalacademie in te richten? Was en is het wel mogelijk om een creatief spel als voetbal te benaderen als een te onderwijzen kunde? En is het wel verstandig geweest om de structuren van een systeem dat zelf voortdurend falen en feilen vertoond, namelijk ons onderwijsstelsel, over te nemen als werkvorm voor de ontwikkeling van een sport? Zijn indertijd vragen gesteld als: 'welke kennis en vaardigheden hebben we nodig om voetballers en het voetbalsysteem te kunnen begrijpen, ontwikkelen en faciliteren, zodat plezier en nut voor spelers en publiek optimaal worden gediend?'

Was het doel van de voetbalacademie ontdekken en denken, wat leidt tot het ontwikkelen van nieuwe kennis en leerstof, of lag het accent toch gewoon op de ouderwetse onderwijsbenadering van (vermeende) kennisoverdracht? Bestaat de leerstof van het voetbal niet te veel uit de gestolde fragmentarische kennis over successen uit het verleden? En is een onlangs ineens opploppende discussie over de werkwijze bij Ajax tussen grootheden Cruijff en Van Basten ook niet een indicatie dat er in de afgelopen twintig jaar nauwelijks nieuwe fundamentele kennis en gedeelde inzichten zijn geproduceerd, waarop het voetbal van de toekomst kan verder bouwen?

Lustrumcadeau voetbalacademie
De vraag is natuurlijk ook of de voetbalacademie een rol speelt of wordt gepasseerd in het voetbaldebat over de kwaliteit van spel en spelers dat inmiddels een permanent karakter heeft, en dat tot in de huiskamers wordt gevoerd? Als er een rol is, dan zou het toch mooi zijn als er als lustrumcadeau aan het voetbal een bokaal vol uitvindingen en ontdekkingen uit de kast zou komen. Bij elkaar een visie verpakt in een verhaal waarmee clubs en Oranje op termijn opnieuw de internationale prijzen kunnen gaan veroveren. Ze hebben nog een paar maanden in Zeist om aan zoiets te werken.

"Het kan natuurlijk ook dat er geen rol is voor een voetbalacademie"

Het kan natuurlijk ook dat er geen rol is voor een voetbalacademie. Dat bij nader inzien blijkt dat de in de jaren negentig stevig ingezette verschoolsing dezelfde effecten heeft als het reguliere onderwijs op het ontwikkelvermogen en de creativiteit van kinderen. Onderzoeken tonen immers al heel lang aan dat bijna alle kinderen rond hun zesde jaar nog creatief zijn, en dat nog maar ongeveer zeven procent van de adolescenten dat is.

Brevet van onvermogen
Een pijnlijk brevet van onvermogen van het onderwijs om een context te creëren waarin de existentiële succesfactoren reflectie-, creatie- en samenwerkingsvermogen worden gestimuleerd en groeien. De gevolgen van dit gat in persoonlijke en collectieve ontwikkeling zijn er, maar niet zichtbaar omdat ‘niet creatief en niet ondernemend’ en gebrekkige samenwerking als norm in het gewone leven hier geaccepteerd zijn.

Als met hulp van business- en verandergoeroes in bedrijven en organisaties de ingeslapen eigenschappen enigszins tot leven worden gewekt, zie je al snel dat resultaten in ondernemingen verbeteren, mensen lekkerder in hun vel zitten en samenwerken minder problemen oplevert. Het goede nieuws over onderwijs is dus dat het mogelijk is de creativiteit onderdrukkende effecten ervan in het latere leven weer op te heffen. Meestal zijn de oplevingen overigens tijdelijk. Dat is ook verklaarbaar, maar het voert nu te ver om daarover uit te wijden.

"Louis van Gaal is met zijn benadering min of meer de Simon Sinek of Deepak Chopra van het voetbal"

Kijkend naar ons nationale voetbal zou je kunnen zeggen dat de verschoolsing van de opleiding van jonge voetballers mogelijk ook heeft geleid tot afname van de existentiële succesfactor creativiteit bij voetballers. Ik ben voorzichtig. Maar de hypothese van Johan Derksen verdient aandacht. De parallel met het gewone leven waar goeroes tijdelijke oplevingen van creatie- en prestatievermogen los weten te maken, is trouwens te trekken, namelijk naar het bondscoachschap van Louis van Gaal. Hij is met zijn benadering min of meer de Simon Sinek of Deepak Chopra van het voetbal. Jammer genoeg voor ons voetballiefhebbers en Oranje was de opleving die Louis binnen de lijnen veroorzaakte ook slechts een tijdelijke.

Aandacht voor psyche
Voetbal is emotie. Als dat zo is, en dat is het, is het toch wel heel vreemd dat er bij de voetbalacademie zo weinig aandacht is voor de psyche van de voetballer. Als er al eens een zielenknijper mocht spreken met spelers, coaches of het hele elftal, werd hij (en zeker niet zij) aan- en afgevoerd in een geblindeerde bestelbus, om geen argwaan te wekken en elke suggestie van mentale zwakte te maskeren. Bedenk eens hoeveel fundamenteel onderzoek en toegepaste kennis en kunde de voetbalacademie in de voorbije twintig jaar had kunnen ontwikkelen samen met en in het belang van voetballers, coaches, managers en bestuurders. Dat was niet alleen voor het voetbal maar voor de hele sportwereld van onschatbare waarde geweest. Zijn gemiste kansen de norm op de voetbalacademie?

"Blijkbaar zijn er voetballers die de voetbalcultuur doorbreken en eigen keuzes maken om hun eigen ontwikkeling in eigen hand te nemen"

De openhartigheid van Oussama Tannane over zijn mentale coaching van een psycholoog vind ik hartverwarmend en hoopgevend. Blijkbaar zijn er voetballers die de voetbalcultuur doorbreken en eigen keuzes maken om hun eigen ontwikkeling in eigen hand te nemen. Ze zijn zich bewust van innerlijke blokkades en zoeken nieuwe wegen om belemmerde talenten te bevrijden. Daar komen er veel meer van. Als de managers van de voetbalacademie opletten, kunnen ze er veel van leren. En dat levert nieuwe stof op voor het voetbaldebat. Stof die ook een nieuw licht werpt op discussies zoals Marco en Johan ze voeren, en op de werkwijze van Ajax.

Waarom is het voor Veltman zo belangrijk, om in het heetst van de strijd de bal van zijn voet te laten springen? Dat is een kernvraag, nodig om een speler in kwestie bewust te maken van wat hem mentaal verhindert om de voetballer te zijn die hij voor zichzelf en zijn publiek het liefste is. Waar zijn de types Laseroms en Israël in de achterhoedes van het voetbal gebleven? Worden ze niet meer geboren, gevormd? Kanjers in de menswetenschap zoals de Belgische neuropsychiater Jean Lerminiaux hebben geheimen en mystiek van ons onbewust gestuurde gedrag en falen ontsluierd en er interventies voor ontwikkeld. Kennis en kunde waarmee je in alle prestatiegerichte omstandigheden, dus ook in voetbal veel kunt. Enige kennis van de Franse taal is voor het bestuderen van de inhoud (nog) nodig; komt de cursus Frans altijd van pas die al klaar ligt op de voetbalacademie voor de voorbereidingsperiode op het EK volgend jaar.

Zich opnieuw uitvinden
Misschien is de voetbalacademie begonnen met zichzelf opnieuw uit te vinden. Het zou zomaar kunnen dat het experiment met ouders die op dertig meter afstand naar hun voetballende kinderen mogen kijken uit de boezem van KNVB-opleiders komt. Een bijzonder sociaal-psychologisch onderzoek. Door geen scheidsrechter bij het spel te betrekken, lijkt het erop dat doordringt dat voetbal begint met ontdekken, zonder regels, zonder toezicht, en met veel plezier.

Harm Rozie werkt bij Communication Concert uit Weesp. Van 1994 tot 1998 was hij ‘manager communicatie betaald voetbal’ bij de KNVB. Daarvoor werkte hij tweeënhalf jaar als hoofd communicatie bij het Wereld Natuur Fonds, en gedurende anderhalf jaar als interim-manager bij de Informatie Beheer Groep, onder meer om de invoering van de OV-studentenkaart publicitair in goede banen te leiden. Nog eerder was Rozie bij het ministerie van VROM woordvoerder van zowel Pieter Winsemius als Ed Nijpels.

« terug

Reacties: 1

bert van Lingen
01-10-2015

Reactie toevoegen

Naam*
E-mailadres*
Reactie*
Stuur mij een e-mail als er een nieuwe reactie wordt geplaatst