10 februari 2015
Opinie
door: Rick Lahaye & Thomas Waanders
Als je succesvolle topsporters en hun grensverleggende prestaties werkelijk wilt doorgronden, let dan niet alleen op de wattages die ze fietsen, de tijden die ze roeien en de kilo’s die ze squatten. Luister ook naar hun gedachteprocessen. Het is namelijk belangrijk om niet alleen te weten wat ze doen, maar het is ook essentieel te begrijpen hoe en in welke context hun prestaties tot stand zijn gekomen.
Op Sport Knowhow XL beargumenteerden we eerder in onze column 'Verkering in de wetenschap: lichaam & brein' dat het brein een bepalende rol speelt bij het verleggen van grenzen. Dat het stoppen bij naderende uitputting niet alleen verklaard kan worden door fysiologische processen.
Als het brein een bepalende rol speelt bij het verleggen van grenzen, dan is het belangrijk om te weten wat er in het hoofd omgaat van topsporters. De afgelopen twee jaar hebben wij daarom in samenwerking met de Topsport Community van Pieter van den Hoogenband, twintig goudenmedaillewinnaars geïnterviewd. We vroegen hen te verklaren hoe hun uitzonderlijke prestaties tot stand gekomen zijn. In de interviews ging het onder meer over de rol van hun ouders, coach en concurrenten, de wijze van trainen, hun overtuigingen en denkprocessen.
Wij zullen komend jaar in een serie artikelen voor Sport Knowhow XL meer over ons onderzoek met de Topsport Community uit de doeken doen in aanloop naar de publicatie van ons boek in het najaar van 2015. In dit eerste artikel gaan we dieper in op de toegevoegde waarde van inzichten afkomstig van topsporters.
De snelste splittijd ooit: Jason Lezak
Op 10 augustus 2008 zei de Amerikaanse zwemmer Jason Lezak in de New York Times: 'I knew I was going to have to swim out of my mind. I had more adrenaline going than I’ve ever had in my life. I just happened to have the swim of my life at the right time.'
Vrij vertaald zegt Lezak: 'Ik wist dat ik een topprestatie moest leveren. Ik had meer adrenaline in mijn lichaam dan ooit tevoren. Toevallig zwom ik de beste race in mijn leven op het juiste moment.'
De prestatie van zijn leven op het juiste moment. Jason Lezak zwom in de finale van de 4x100 meter vrije slag van de Olympische Spelen in Beijing de snelste splittijd ooit met 46.06 seconden. Hij wist zijn naaste concurrent Alain Bernard op het einde in te halen en zwom voor Amerika op heroïsche wijze naar het goud!
De prestatie blijkt nog opmerkelijker, aangezien Lezak vier dagen later geen eerste werd bij de finale van de 100 meter vrije slag. Vreemd volgens professor Timothy Noakes, want in de estafette zwom hij 0.57 seconden sneller dan de gehele competitie. Lezak verloor nu van Bernard met een verschil van 0.46 seconden. Een groot verschil met vier dagen daarvoor! In het hoofdstuk 'Fatigue in Sports Psychology' (2012) legt Noakes uit hoe dit verschil verklaard kan worden.
Volgens Noakes valt het verschil het beste te begrijpen, door de aanwezigheid van een biologische reserve. Hier wordt mee bedoeld dat geen enkele sporter na het passeren van de eindstreep dood neervalt. De sporter heeft dus altijd nog een beetje reserve over. Volgens Noakes kan deze reserve onder specifieke omstandigheden aangesproken worden.
Deze specifieke omstandigheden deden zich volgens Noakes voor tijdens die magistrale race van Jason Lezak. Noakes schrijft niet op welke omstandigheden dat waren, maar waarschijnlijk doelde hij op Alain Bernard’s voorsprong op Lezak (0.59 seconden), goud in het vooruitzicht voor Team USA en de jacht van teamgenoot Phelps op het record van Mark Spitz (zeven maal goud in 1972).
Volgens Noakes kon Lezak daardoor op dat moment zijn reserve aanspreken. Een reserve die normaal gesproken in stand gehouden wordt door het brein, om schade te voorkomen.
Biologische reserve
Wat wordt eigenlijk met een biologisch reserve bedoeld? Dit zullen we proberen uit te leggen aan de hand van het werk van professor Vladimir Zatsiorsky. Deze biomechanicus heeft onderzocht waar het maximum aan kracht ligt dat mensen werkelijk kunnen leveren (Dunning, 2011). Zatsiorsky spreekt over een theoretisch maximum, als het gaat om het punt waar spieren, pezen en botten de belasting gewoonweg niet meer aankunnen. Met andere woorden: er treedt bij deze mate van krachtsinspanning fysieke schade op aan het lichaam. Daarnaast spreekt Zatsiorsky over maximale kracht als de mate van kracht die mensen vrijwillig kunnen leveren. Tussen maximale kracht en het theoretisch maximum bevindt zich een grijs gebied: de biologische reserve.
Ter illustratie, Zatsiorsky schat met zijn berekeningen in dat een moeder die zeventig kilo weegt en dit gewicht ook kan optillen in de sportschool, in geval van nood grofweg een theoretisch maximum heeft van honderd kilo. Een noodsituatie kan bijvoorbeeld ontstaan wanneer het kind van deze vrouw onder een auto terecht komt. Aangenomen wordt dat de cocktail van emoties en hormonen, als reactie op een dergelijke noodsituatie, ertoe bijdraagt dat de vrouw op dat moment meer spiervezels kan activeren en dus in haar biologische reserve kan tasten.
Zatsiorsky schat dat ongetrainde mensen ongeveer tweederde van hun theoretische maximum optillen. Tegelijkertijd geeft hij aan dat getrainde atleten meer aankunnen. Ze zijn in staat om ongeveer 80% van het theoretische maximum op te tillen en hij heeft in extreme gevallen zelfs 92% gemeten. Interessant, aangezien blijkbaar variatie bestaat tussen sporters in welke mate ze hun reserve kunnen aanspreken.
Figuur 1: Een visuele weergave van amateurs tot experts bij het aanspreken van hun reserve.
Hierboven staat een door ons gemaakte visuele weergave van het werk van Zatsiorsky bedoeld ter illustratie. Op basis van de bevindingen van Zatsiorsky lijkt het aannemelijk dat aanleg, training, ervaring én de aanwezigheid van unieke omstandigheden (bijvoorbeeld de mogelijkheid goud te winnen) bepalen in welke mate een sporter de vaardigheid heeft om zijn of haar reserve aan te spreken.
De vraag is nu natuurlijk of we de eerder besproken zwemprestatie van Lezak langs eenzelfde lat mogen leggen als die van de sporters uit het onderzoek van Zatsiorsky. Een maximale krachtsinspanning van een paar seconden berust natuurlijk niet op dezelfde lichamelijke processen als een duurinspanning van 46.06 seconden. Echter in beide gevallen moet een groter aantal spiervezels gerekruteerd worden om zodoende in de biologische reserve te tasten. Daarnaast lijkt het evident dat Lezak dichter in de buurt kon komen van zijn theoretisch maximum dan ooit tevoren.
Van den Hoogenband
De verklaring van Noakes van de biologische reserve en de prestatie van Lezak vonden we zo interessant, dat we deze hebben voorgelegd aan Pieter van den Hoogenband. We kwamen alleen van een koude kermis thuis. Volgens hem was het voorbeeld van Noakes onjuist.
“Lezak had het voordeel dat hij perfect mee kon 'surfen' op de boeggolf van Bernard. Dat kostte geen kracht. Lezak lag tegen de lijn aan om te profiteren van het werk van Bernard. Iets wat de unieke prestatie mogelijk maakte”, aldus Van den Hoogenband.
Voor ons was dit een belangrijk leermoment. We kwamen erachter hoe belangrijk het is om te luisteren naar de mensen die de sport door en door kennen, die het hoogst haalbare hebben bereikt in hun sport en die weten wat het is om hun grenzen te verleggen. De verklaring van Van den Hoogenband is hier een typisch voorbeeld van. Deze mensen hebben namelijk een geweldige hoeveelheid kennis opgebouwd op basis van hun ervaringen.
Noakes en Van den Hoogenband kijken in dit voorbeeld niet door dezelfde bril. Ze bieden een verschillende verklaring voor dezelfde prestatie. Door te luisteren naar zowel de wetenschappers als de sporters die deze unieke prestaties hebben gerealiseerd, kun je naar onze mening je kennis verrijken. Kennis die gebruikt kan worden om succesvolle topsporters en hun unieke sportprestaties te doorgronden.
Uitzonderlijke prestaties laten zich namelijk maar moeilijk verklaren aan de hand van resultaten afkomstig uit 'maximaal'-testen (e.g., VO2max, 1RM). Er zijn omstandigheden waarin mensen tot meer in staat zijn dan je op basis van fysieke tests zou verwachten.
Sommigen spreken van het vrijkomen van oerkrachten. Hierbij kun je denken aan het hierboven gegeven voorbeeld van de moeder die een auto een paar millimeter omhoog tilt op het moment dat haar kind eronder ligt, maar ook aan sporters die op bepaalde momenten in hun carrière (bijvoorbeeld tijdens een olympische finale) tot meer in staat zijn dan diens SRM-meter of hartslaghorloge op dat moment doen vermoeden. De gemeten ‘prestatiebepalende’ variabelen zijn tot nog toe ontoereikend gebleken om uitzonderlijke prestaties van topatleten volledig te kunnen verklaren.
Daarom is het belangrijk te begrijpen hoe en in welke context een prestatie tot stand is gekomen. Dit zorgt voor een rijke aanvulling en waardevolle inzichten om deze prestaties verder te doorgronden.
Het is natuurlijk niet eenvoudig om drukbezette topsporters uitgebreid te spreken. Wat dat betreft zou het handig zijn dat er een microfoon wordt ontwikkeld voor het brein. Een microfoon die ons de mogelijkheid geeft om te luisteren naar grensverleggende hersenspinsels van topsporters tijdens de race. Want hoe waardevol zou het zijn als we kunnen achterhalen wat er door het hoofd ging van Jason Lezak op het moment dat hij iedereen naar huis zwom?
Referenties
Rick Lahaye is de oprichter van Kennisstroom. Een organisatie op het gebied van onderzoek & ontwikkeling in de sport. Onderzoek naar topsporters, kennisoverdracht en innovatie in samenwerking met de maakindustrie staat centraal. Blijf op de hoogte via @Kennisstroom
Thomas Waanders is bewegingswetenschapper en sportpsycholoog VSPN®. Met zijn bedrijf De Prestatiecoach begeleidt hij sporters, coaches en teams om het optimale uit zichzelf te halen en verzorgt hij workshops en lezingen. Daarnaast is hij werkzaam als docent High Performance Sport op de Hogeschool van Amsterdam en verzamelt hij positiedata bij de hoofdmacht van Ajax. Blijf op de hoogte via @prestatie_coach
Deel dit bericht:
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per week een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
