Lokale sportstandpunten voor een sociaal & sterk Nederland

door: Thom Rutten en Froukje Smits

In 2013 is de landelijke PvdA-werkgroep Sport opgericht. Doel van dit netwerk is om binnen de partij - zowel landelijk als lokaal - aandacht voor de waarde van sport voor de samenleving te vergroten en versterken. Eind 2013 formuleerde de werkgroep een visie over de waarde van sport voor het realiseren van een sterk en sociaal Nederland. Tevens is er op het partijcongres een discussiebijeenkomst georganiseerd met raadsleden, wethouders en leden van lokale afdelingen. Wij - allebei lid van het netwerk - bekeken daarvoor 16 lokale PvdA-verkiezingsprogramma’s en analyseerden welke plek sport daarin inneemt.

De te onherkenbare positionering van de landelijke PvdA om bewegen en sport als middel in te zetten was een belangrijke aanleiding voor de oprichting van het netwerk. Ook op lokaal niveau kan een heldere en goed onderbouwde visie op sport een belangrijke factor zijn voor kiezers bij het uitbrengen van hun stem. Uit recent onderzoek van het Mulier Instituut/SCP blijkt dat één op de zes kiezers sportstandpunten van lokale partijen meeweegt in hun stemkeuze.

In nog recenter onderzoek van GfK in opdracht van NOC*NSF geeft maar liefst 91% van de ondervraagden aan dat hun gemeente niet moet bezuinigen op sport en maakt 82% zich sterk voor het betaalbaar houden van sport.

Het netwerk Sport was daarom benieuwd of en hoe 'bewegen en sport' is opgenomen in de lokale PvdA-verkiezingsprogramma’s. Zien de lokale partijen de kracht van bewegen en sport? En lukt het om sportieve ambities concreet te maken en betaalbaar te houden?

Eerste indruk: veel aandacht voor sport
We hebben PvdA programma’s van acht grotere en acht kleinere gemeenten doorzocht op de termen ‘sport(ief)’, ‘bewegen’, ‘sportvereniging’ en ‘beweegvriendelijk’. De volgende gemeenten zijn meegenomen in onze analyse: Amsterdam, Utrecht, Den Haag, Rotterdam, Eindhoven, Groningen, Tilburg, Zwolle, Medemblik, de Marne, Landgraaf, Gilze-Rijen, Tholen, Tubbergen, Montferland en de Bilt.

In veertien van de zestien verkiezingsprogramma’s zijn - soms heel uitgebreide – sportparagrafen/sportambities opgenomen. De maatschappelijke waarde van bewegen en sport wordt in veel programma’s benoemd, alleen Zwolle en Tholen blijven op dit gebied achter. 'Bewegen en sport' wordt expliciet genoemd als middel om de participatie te vergroten, de economie en het vestigingsklimaat voor ondernemers te versterken, het imago van een gemeente te verbeteren, de gezondheid te bevorderen en de cohesie in wijken te verhogen.

Met betrekking tot topsport is de houding ietwat ambigue. Men benoemt dat topsport van waarde kan zijn, maar het begrip wordt voornamelijk gekoppeld aan citymarketing en economische belangen van de organisatie van sportevenementen. De steden besteden opvallend weinig aandacht aan betaald voetbal, terwijl ze op dit punt vaak een substantiële bijdrage leveren. De nadruk in de verkiezingsprogramma’s ligt vooral op 'sport voor iedereen'.

Tussen de grote en kleine gemeenten zijn er enkele verschillen. In de stedelijke sportparagrafen wordt veel aandacht besteed aan wijkgericht werken en het beweegvriendelijk inrichten van de leefomgeving. In kleinere gemeenten is er daarentegen meer aandacht voor het behoud van accommodaties, met name in de krimpgebieden.

Het netwerk Sport van de PvdA heeft drie speerpunten benoemd waarmee bewegen en sport een bijdrage kan leveren aan een sterker en socialer Nederland. De lokale programma’s zijn op deze speerpunten beoordeeld.

Speerpunt 1: aandacht bewegings- en zwemonderwijs
Door goed bewegingsonderwijs leren kinderen en jongeren beter te bewegen en leggen zodoende een basis voor een leven lang bewegen en sporten. Daarnaast draagt het bij aan het ontwikkelen van een gezonde leefstijl en sociale vaardigheden. Ook het aanleren van zwemvaardigheden in een waterrijk Nederland is belangrijk. Het netwerk Sport zet zich daarom in voor het recht op bewegings- en zwemonderwijs.

Gemeenten zijn niet direct verantwoordelijk voor de lestijd, frequentie en inhoud van de lessen bewegingsonderwijs, maar kunnen wel vakleerkrachten propaganderen en combinatiefunctionarissen faciliteren. Daarnaast kunnen gemeenten zich inzetten voor het behoud en onderhoud van sportaccommodaties.

In minder dan de helft van de zestien verkiezingsprogramma’s is aandacht voor de kwaliteit van het bewegingsonderwijs. Slechts drie programma’s besteden expliciet aandacht aan sportaccommodaties van en voor scholen. Enigszins teleurstellend is dat ‘schoolzwemmen’ als issue slechts in drie programma’s is opgenomen.

Speerpunt 2: sport in de wijk: ‘de vereniging als maatschappelijke partner’
Sportverenigingen worden in de verkiezingsprogramma’s als belangrijke maatschappelijke partners erkend en benoemd. Lokale PvdA-afdelingen spreken zich uit voor het versterken en ondersteunen van verenigingen door bijvoorbeeld aandacht te geven aan de inzet van vrijwilligers.

Er wordt helaas in veel programma’s onvoldoende expliciet gemaakt wat een gemeente van een vereniging kan vragen, bijvoorbeeld bij het realiseren van nieuwe gemeentelijke taken in het sociale domein (de decentralisaties). Ook wordt nog te weinig ingespeeld op goede praktijkvoorbeelden zoals sportverenigingen die een belangrijke taak vervullen als werkervaringsplek voor langdurige werklozen of de potentie van buurtsportcoaches als waardevolle professionals.

Het netwerk Sport ziet de vereniging ook als belangrijke partner in het ontdekken en ontwikkelen van talenten van de jeugd. Niet alleen sporttalent, maar ook organisatorisch, creatief en bestuurlijk talent. In de PvdA-verkiezingsprogramma’s komt dat slechts twee keer terug. In tien programma’s zijn er duidelijke ambities met betrekking tot het behoud van accommodaties voor sportverenigingen, maar ook voor het gezamenlijk exploiteren van accommodaties met omliggende gemeenten.

Het PvdA-Sportnetwerk zet ook in op wensen en behoeften van ongebonden sporters en op een beweegvriendelijke leefomgeving. Veel Nederlanders bewegen en sporten niet in clubverband maar ongebonden. Vooral wandelen, fietsen en hardlopen zijn populair. Desondanks is er bij lokale PvdA’s nog weinig aandacht voor de wensen van deze doelgroepen. Wel is er - vooral in de steden (zes van de acht) - expliciet aandacht voor beweegvriendelijke speelruimtes en parken in wijken.

Speerpunt 3: sport voor iedereen!
Het netwerk Sport vindt het van belang dat er in een geïnspireerd sportbeleid aandacht is voor toegankelijk en betaalbaar sport- en beweegaanbod voor alle inwoners. Van de PvdA mag dan ook verwacht worden dat er veel aandacht is voor dit onderwerp. Vrijwel alle bekeken verkiezingsprogramma’s voldoen hieraan. Er is met name veel aandacht voor jeugd- en jongeren. Het Jeugdsportfonds wordt vaak aangehaald, Amsterdam en Rotterdam willen het fonds zelfs als aanvullende investering in hun begroting opnemen. Sowieso krijgt het betaalbaar houden van sport(voorzieningen) – zeker voor mensen met lage inkomens – ruim aandacht. Wel zou er in de verkiezingsprogramma’s meer aandacht mogen uitgaan naar mensen met een lichamelijke beperking.

Winnaars?
Als het gaat om bewegen en sport is het lastig de verleiding te weerstaan om ‘winnaars’ uit te roepen: er springen twee verkiezingsprogramma’s uit. Van de grote gemeenten was dat de uitgebreide sportparagraaf van de Haagse PvdA met veel concrete ideeën. De afdeling maakt duidelijk dat ze extra willen investeren en oog hebben voor ongebonden sporters en fietsbeleid. Het Limburgse Landgraaf sprong er bij de kleinere gemeenten uit met een divers verkiezingsprogramma met aandacht voor de kwaliteit en het benutten van sportvoorzieningen door verenigingen en scholen, een creatieve link met cultuurbeleid en toegankelijke sportvoorzieningen voor mensen met een beperking.

Resumerend kan gesteld worden dat ondanks de mogelijke bezuinigingen de PvdA lokaal nadrukkelijk inzet op het benutten van de waarde van sport. Uit de analyse blijkt dat veel PvdA-afdelingen stevig inzetten op het betaalbaar houden van voorzieningen en zelfs extra willen investeren in sport(accommodaties). Dat doet ons – en hopelijk ook de 82% van de Nederlanders die belang hechten aan betaalbare sport(voorzieningen)- deugd. Vanuit het PvdA-netwerk Sport zien we nog ruimte voor verbeteringen en zullen ons daarom blijven inzetten om Nederland met sport nog sterker en nog socialer te maken.

Thom Rutten is manager bij het Nederlands Instituut voor Sport en Bewegen. Voor meer informatie: thom.rutten@nisb.nl.

Froukje Smits werkt als onderzoeker 'sport en samenleving' bij de Hogeschool Utrecht en doet promotieonderzoek bij het Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO) van de Universiteit Utrecht. Tevens is zij als gastonderzoeker verbonden aan het Mulier Instituut. Voor meer informatie: sportonderzoek@froukjesmits.nl.