Lucas Meijs

Het zal u niet verbazen maar 2017 wordt een spannend jaar voor de elite in Nederland. Zoals het er nu uit ziet zullen niet alleen de verkiezingen in het teken staan van de grote 'wij willen gehoord worden'-beweging, maar waarschijnlijk veel meer sectoren, waaronder ook de (professionele) sport. Want ook de sport in Nederland heeft de tegenstelling tussen een zelfgenoegzame dove elite en het morrende gemene volk in zich. En die verdampen niet bij goede sportieve prestaties. 

Politieke component
Een eerste bron van onbehagen zijn de enorme bedragen die omgaan in de professionele en zelfs waarschijnlijk amateursport. Dat die bedragen vervreemdend werken is denk ik duidelijk. Evenzo het 'over de top'-gedrag van sommige sporters, inclusief het duiken van de belasting. Maar het gevaar voor het verkiezingsjaar ligt dieper want er is een politieke component. 

Volgens mij is de beweging pakweg tien jaar geleden ingezet dat niet meer automatisch door gemeenten bijgepast wordt als een of andere overambitieuze sportclub failliet dreigt te gaan. Gelukkig, voor de sport, wordt er nog steeds vaak bijgepast, maar het simpele automatisme is er uit. En dat zal na de komende verkiezingen, met nadruk op geld voor zorg en pensioenen, alleen maar meer worden. En als dan voetbalclubs gaan stunten met bonussen, het toverwoord van de graaicultuur, dan kan het in de beeldvorming snel gaan. En al is die beeldvorming maar half waar, de consequenties zijn reëel. 

Een tweede bron van onbehagen die zo om kan slaan in harde politieke actie, is de navelstaarderij en interne focus van de georganiseerde sport. In 2016 mocht ik deelnemen aan een discussie over de negatieve externe aspecten van sport waarbij tot mijn stomme verbazing matchfixing en doping prominent in de voorbereidende stukken stonden. Externe effecten zijn toch effecten waar ík last van heb? Heel naïef had ik gerekend op een discussie over bijvoorbeeld de overlast voor de buurt en de stad van niet alleen profvoetbal maar ook van de file die regelmatig ontstaat rondom het sportpark. 

Niet alleen ik ben naïef
Of wat te denken van de inbreuk op de publieke ruimte die gemaakt wordt als er zoiets als de Tour de France door je dorp heen fietst. En persoonlijk vind ik dat dan nog wel acceptabel, maar dat een of andere niet-publiekelijk democratische gecontroleerde, waarschijnlijk op zelfverrijking gerichte sportbond tijdens evenementen de baas wil zijn over uitingen in de publieke ruimte vind ik echt belachelijk! Maar goed niet alleen ik ben naïef: de gedachte van georganiseerde sport dat heel Nederland zomaar Europese of Olympische spelen wil... 

Gelukkig zit een deel van de oplossing in de sport zelf. Juist in de verenigingsvorm is er alle ruimte om mensen mee te laten beslissen. Dat betekent dat de sport het niet alleen, of vooral niet, moet hebben over 'verdienen' in geld of gouden medailles. Het moet gaan over het eerlijk verdelen van de waarde. Want zoals Jan Tinbergen het stelt: van de verdeling komt de winst. En die verdeling betekent dat de samenleving moet profiteren in plaats van voor de kosten opdraaien. 

Dat kan bijvoorbeeld door de inkomsten van de professionele sport te verdelen naar de gewone sporter in plaats van andersom. Dus dat de betaalde variant zelf de amateurclubs subsidieert in plaats van de overheid, en dus ook die niet-sporters! O ja, en natuurlijk moet de overheid krijgen waar ze recht op heeft zoals een fatsoenlijke belastingmoraal. 

Als derde V, na verdienen en verdelen, moet er sprake zijn van Voice (meebeslissen). Daar is nu juist voor de betaalde sport, bewust gebruik ik nu niet het woord professioneel, de grootste winst te behalen. Simpel, ga gewoon eens in de leer bij al die vrijwilligersbestuurders die wel contact hebben met gewone mensen en het nog steeds voor de eer en de lol doen! 

Ik wens alle vrijwillige bestuurders van sport Nederland een relaxjaar toe. Voor alle betaalde bestuurders en spelers zou ik zeggen: u bent gewaarschuwd!

Lucas C.P.M. Meijs (1963) is hoogleraar 'Strategic Philanthropy' aan de Rotterdam School of Management, Erasmus Universiteit. Daarvoor bekleedde hij de bijzondere leerstoel 'Vrijwilligerswerk, Civil Society en Ondernemingen'. Zijn onderzoek richt zich op vrijwilligersmanagement en de lokale betrokkenheid van bedrijven (maatschappelijk betrokken ondernemen). Hij is momenteel bestuurslid van ING Nederland Fonds (corporate foundation), Van Harte Resto (gemeenschapsrestaurants) en ISA (international sports alliance). Hij is o.a. zeven jaar lid geweest van de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO).