Zou je dat nou wel doen Geert?

door: Sjak Rutten

Op dit moment maken we in onze tennisvereniging mee hoe belangrijk de sportvereniging is voor het aanleren van democratische waarden. Wat is er gebeurd?

Onze tennisvereniging is in conflict geraakt met de particuliere eigenaar van het tennispark. De eigenaar huurt sinds jaar en dag een tennisschool in. Daar hebben wij als vereniging geen invloed op, maar in de praktijk pakte het goed uit. De tennisschool geeft les aan onze leden en de vereniging betaalt de tennisschool extra voor jeugdactiviteiten buiten de lessen zoals indeling van de jeugdteams, competitie-instructie, extra competitietrainingen en inloopactiviteiten voor alle kinderen. Dat gebeurt in overleg met de jeugdcommissie en dat gaat al elf jaar naar volle tevredenheid.

Van de ene op de andere dag heeft de parkeigenaar, zonder de vereniging te informeren, de tennisschool buiten de deur gezet nadat deze weigerde een nieuw contract te accepteren dat zij bestempelde als een wurgcontract. Het verweer van de eigenaar is dat het gaat om een zakelijk conflict en dat de vereniging niet moet zeuren want hij heeft al een intentieverklaring met een andere tennisschool ondertekend. U begrijpt wat er gebeurde: kinderen verdrietig, ouders boos, cursisten woedend en allerlei acties die op gang komen om de tennisschool te behouden. En een vereniging die maar moet zien hoe de nieuwe tennisschool zich opstelt en in hoeverre zij bereid is constructief met de vereniging samen te werken. Opgeteld bij tal van andere problemen die al jaren spelen was dit de druppel die de emmer deed overlopen.

Kwaliteit bestuur
Op zo’n moment wordt er een zwaar beroep gedaan op de kwaliteit van het bestuur. Hoe informeer je de leden? Hoe kanaliseer je de woede? Wat wordt je inzet? Wat zijn je rechten en welke acties kun je ondernemen? Waar haal je juridisch advies vandaan? Hoe structureer je de onvermijdelijke buitengewone algemene ledenvergadering? En vooral ook: hoe blijf je als bestuur op één lijn? Al deze zaken vergen veel overleg en afstemming. Ervaren bestuursleden moeten het voortouw nemen en de lijnen uitzetten. Minder ervaren bestuurders krijgen door zo’n conflict een spoedcursus besturen. Bestuurlijk talent komt bovendrijven. Op het moment dat ik dit schrijf loopt het conflict nog en moet de buitengewone algemene ledenvergadering nog gehouden worden.

Deze gebeurtenis maakt weer eens duidelijk hoe belangrijk sportverenigingen zijn, niet alleen om de sport te organiseren en te kanaliseren. Maar ook om te leren omgaan met democratische waarden: de wet, contracten, je eigen statuten, de manier van overleg en besluitvorming. In de samenleving is de laatste decennia een proces van schaalvergroting op gang gekomen. Waar vroeger de leden hun school, hun woningbouwvereniging, hun kruisvereniging en soms zelfs hun bank bestuurden is die verenigingsdemocratie verdwenen ten koste van grote regionale instellingen met een professionele directie en een niet gekozen raad van toezicht of raad van commissarissen.

Dat alles heeft ertoe geleid dat de Nederlander zich steeds meer is gaan opstellen als een consument die bediend wil worden en minder als een betrokken burger die actief wil meedoen. De sportvereniging is nog een van de weinige plaatsen waar leden zelf besturen en waar ze leren omgaan met democratische waarden en democratische besluitvorming.

Checks and balances
Bij de Tweede Kamerverkiezingen van 22 november gingen de meeste stemmen naar een partij met slechts één lid. Dat is volledig buiten de Nederlandse traditie van zelforganisatie door burgers, democratische besluitvorming en een krachtig maatschappelijk middenveld. In een samenleving waarin er geen tussenlaag bestaat tussen overheid en burgers veranderen de burgers in atomaire eenheden die een willige prooi zijn voor een autoritair regime. Zo ver mogen we het in Nederland niet laten komen. Een partij met één lid zou in de Nederlandse traditie geen bestaansrecht mogen hebben en dat staat helemaal los van het programma van die partij. Checks and balances zijn onontbeerlijk. Er moet altijd tegenwicht geboden kunnen worden. Er moet altijd een achterban zijn die tijdig zegt: 'Zou je dat nou wel doen Geert?'

Sjak Rutten is historicus en biograaf. Hij is bestuurslid van HTV Berg & Dal, een van de grootste tennisverenigingen in Nederland. Contact: 06-4702 6706 en sjak.rutten@ziggo.nl.