Wat leveren InnoSportNL en InnoSportLab De Tongelreep op?

In de zwemsport is een finalist op de 100 meter zo'n 48 seconden (bij vrouwen 54 seconden) totaal op zichzelf aangewezen. Inclusief kwalificatie en halve finale heeft een zwemmer amper drie minuten om optimaal te presteren. Voor deze drie minuten worden alle registers in de vier jaar ervoor opengetrokken. De totale begeleidingsstaf in de zwemsport is geprogrammeerd om dienstbaar te zijn aan dat ene supertalent, dat helemaal alleen een topprestatie moet leveren op een vooraf bepaald moment: de olympische finale. Tijdens de race zijn alle begeleiders getransformeerd in toeschouwers. Ze kunnen alleen maar aanschouwen waar de voorbereiding de sporter toe in staat heeft gesteld.

Die sporter is helemaal alleen, teruggeworpen op zichzelf: geen coach, wetenschapper, innovatiemanager, fysiotherapeut, voedingsdeskundige of sportarts kan meer helpen. Zo’n 18.000 toeschouwers en wellicht een miljard mensen volgen de laatste minuten van de voorbereiding op de voet en niemand heeft nog invloed. In het hier en nu zijn, daar gaat het om. Starten met de juiste afzethoek, op het juiste moment die eerste beenslag, een break-out voor de vijftien meter. De eerste slag moet raak zijn, niet te hard weg, efficiënt bewegen met de daarbij behorende vormspanning. Een goed ritme, slagfrequentie precies zoals geprogrammeerd, keerpunt, groot draaien en direct die benen erbij. De terugweg met een lagere frequentie dan de heenweg, laatste meters geen adem. Alles moet kloppen, iedereen is voorbereid en elke fout wordt afgestraft. Alles is geautomatiseerd en elk detail van de race is doorgenomen.

Optimale voorbereiding
Amper vijf jaar geleden bestond er nog geen InnoSportLab De Tongelreep, innovatiemanager of embedded scientist. Promovendi werkten binnen de muren van het universiteitsgebouw aan de ontwikkeling van kennis om tot betere sportprestaties te komen.

Tegenwoordig is dat anders. Met de hulp van stichtingen als InnoSportNL en Sports & Technology zijn het kantoor en het trainingsbad omgetoverd tot InnoSportLab De Tongelreep. Ongeveer 45 stagiairs van de Universiteit Maastricht, Fontys Hogescholen, TU Eindhoven, TUDelft, Haagse Hogeschool, CIOS, Rijks Universiteit Groningen en Vrije Universiteit Amsterdam werken samen met een embedded scientist, een promovendus, een InnoSportLab manager, trainers en bedrijven aan de ontwikkeling, realisatie en implementatie van nieuwe methoden en hulpmiddelen om de voorbereiding van de topzwemmer te optimaliseren.

Het Eindhovense zwemlaboratorium De Tongelreep heeft een aantal ongeschreven regels:
- topsporters worden niet gebruikt als proefkonijnen en werken alleen met bewezen concepten;
- er worden alleen innovaties gedaan op verzoek van de trainers, uiteraard vaak op aangeven van de InnoSportLab-manager en zijn staf;
- elke werknemer en/of stagiair is dienstbaar aan de sporters en de coaches;
- tijdens de training is de coach de enige leider;
- al het onderzoek waar topsporters bij betrokken zijn moet kennis opleveren die toepasbaar is in de praktijk;
- er is maar een persoon eindverantwoordelijk voor de geleverde diensten en kwaliteit in het lab, maar iedereen is voor alles medeverantwoordelijk.

Systemen ten dienste van de sport
Er zijn meer producten en diensten in de maak dan de toptrainers nu gebruiken. De producten moeten eerst ‘door en door’ getest zijn, want een hapering tijdens een training verstoort de concentratie en leidt af van waar het om gaat, namelijk trainen. Een innovatie is geen doel op zich: bruikbaarheid en efficiënt gebruik in een training zijn van wezenlijk belang.

Sinds het ontstaan van InnoSportNL en InnoSportLab De Tongelreep gebruiken we de volgende systemen vaak:
- startanalyzer;
- keerpuntanalyzer;
- slaganalyse;
- trainingstart- en keerpuntsysteem;
- een sleepsysteem om de juiste badkleding en de efficiëntste vorm van onderwaterzwemmen te kiezen;
- het MAD-systeem om actieve weerstand van badpakken te meten;
- een keerpuntplaat om afzetkracht, afzetplaats en impuls te bepalen;
- een database met duizenden startanalyses, keerpuntanalyses en raceanalyses;
- een gekalibreerd en gesynchroniseerd camerasysteem om beelden direct terug te zien en te bespreken met de zwemmers;
- een antropometrieset;
- HF meters om Heart Rate Variabiloty en Heart Rate Recovery te meten;
- een koelsysteem om sporters te adapteren aan koude omstandigheden.

Samenwerken voor winst
De samenwerking met de zwembond KNZB gaat prima. Alle zwemmers in de Nederlandse jeugdploeg van bondscoach Titus Mennen worden in Eindhoven gemeten en van advies voorzien. De Nederlandse senioren-zwemtop wordt ondersteund tijdens wedstrijden en trainingen in Amsterdam en Eindhoven. In Eindhoven ontwikkelde systemen zijn geïnstalleerd in Amsterdam. De samenwerking met de Amsterdamse collega’s verloopt gemakkelijk. De embedded scientist werkt zowel in Eindhoven als in Amsterdam.

Belangrijk voor een succesvolle samenwerking in de gouden driehoek is wederzijds begrip. Het is de taak van de manager om ervoor te zorgen dat de coach, de bedrijven en de wetenschappers elkaars doelen kennen en begrip hebben voor elkaars problemen. Na vijf jaar kunnen we concluderen dat deze drie partijen elkaar echt versterken. Niet voor niets is onze slogan: samenwerken voor winst.

Een belangrijke les voor elk FieldLab en InnoSportLab is dat de organisatie belangrijker is dan de technische systemen. Meer technologie en geen mensen om data te verzamelen levert niets op. Zonder de kennisinstellingen en het onderwijs zou het onmogelijk zijn om alle analyses te verrichten die de coaches wensen. Alle stagiaires besteden een dag per week aan werkzaamheden voor het InnoSportLab. Vorig jaar zijn er voor twee fulltime krachten aan startanalyses verricht. Bewegingswetenschappers analyseren in samenwerking met de coach de data op zinvolle informatie om de training te sturen en het bewegingsgedrag van topsporters te veranderen.

Aan de badrand
De grootste succesfactor van InnoSportLab De Tongelreep is dat de innovatie en interactie voor het grootste deel dagelijks aan de badrand plaatsvinden. Dat voorkomt irrelevante innovatie en bespoedigt verbeteringsprocessen bij de sporter, de coach en de producten.

De bijdrage die InnoSportNL en InnoSportLab De Tongelreep leveren aan de prestaties van onze topzwemmers is niet uit te rekenen. Zeker zijn deelfactoren bij de individuele sporter aantoonbaar beter, maar de ultieme prestatie is de som van al deze delen, die onmogelijk in een rekenmodel te vatten is. Maar het verschil tussen wel of geen medaille is vaak enkele honderdste seconden. We kunnen het ons niet veroorloven mogelijke winst te laten liggen.

Medailles worden niet gemaakt door een InnoSportLab, coach, voedingsdeskundige, mentaal trainer, krachttrainer, fysiotherapeut en alle andere begeleiders om de sporter heen. Ze spelen wel allemaal een belangrijke rol in het complex van een topprestatie. Vooral – of alleen – als er intensief overleg is tussen al deze expertgebieden om tot het beste advies voor de sporter/coach te komen. En dat is precies wat we in Eindhoven doen.