28 mei 2024
Opinie
door: John Machiels
Engeland is een land met een rijke sporthistorie. Sporten als cricket, voetbal, rugby, paardenraces en tennis hebben een lange Engelse traditie. Met fanatieke supporters in pubs en stadions en een even lange traditie van gokken op sportwedstrijden.
De uitdagingen in Engeland zijn niet anders dan in Nederland. Obesitas, diabetes, te veel zitten, het vinden en behouden van vrijwilligers, de kwaliteit van trainers en de noodzaak van verenigingsondersteuning zijn vergelijkbare uitdagingen.
Mij vielen tijdens een door de VSG georganiseerd werkbezoek aan Engeland met name twee zaken op die interessant voor Nederland kunnen zijn. De meer integrale aanpak en de rol die ‘social enterprises’ hierin spelen. De bedrijven die in Engeland beheren en exploiteren, in opdracht van lokale en regionale overheden, kwalificeren als ‘sociale ondernemingen’ en brengen geld mee om te mogen exploiteren.
‘Community’ boven ‘clubs’
In Engeland bouwt en exploiteert men voor de gemeenschap (de ‘community’). Het vertrekpunt is de vraag van de hele gemeenschap. In Nederland redeneren we doorgaans primair vanuit (slechts) twee gebruikersgroepen: de sportvereniging en het bewegingsonderwijs.
Sport England heeft in deze meer integrale aanpak een centrale rol. Zij zijn een uitvoeringsorgaan van de rijksoverheid (‘arm's-length body of government’), met de opdracht inwoners van Engeland in beweging te krijgen. Sport England investeert jaarlijks ca. 260 miljoen pond in projecten. Dat geld is afkomstig van loterijgelden en fondsen.
Sport England investeert in sport en bewegen met als doel dat dit een onderdeel wordt van het leven van elke inwoner. Postcode, banksaldo en geslacht mogen geen beperking vormen om deel te nemen aan sport en bewegen. Om dit te bereiken hebben zij een heldere tienjaarsstrategie opgesteld, met daarin vijf ‘big issues’:
Deze visie staat garant voor een brede, integrale aanpak van sport en bewegen. De integrale aanpak krijgt in Nederland steeds meer aandacht, maar ondervindt vaak nog hinder van historisch gegroeide verhoudingen en belangen. De gevestigde belangen van bijvoorbeeld de georganiseerde sport en organisaties als KVLO blijken moeilijk te doorbreken.
De Britse benadering leidt tot andere voorzieningen en - daaraan gekoppeld - een andere wijze van exploiteren. Het begint met een andere uitvraag. Aan een ander soort bedrijven. Er wordt geen aannemer geselecteerd om een vooraf gedefinieerd zwembad, buiten- of binnensportaccommodatie te realiseren. Waarna de gemeente zelf gaat exploiteren of, middels een tweede uitvraag, hiervoor een gespecialiseerd bedrijf selecteert. Die er overigens nauwelijks zijn...
Nee, in Engeland start de uitvraag vanuit de behoefte een gebouw te realiseren dat maximaal tegemoet komt aan de wensen van de gemeenschap op het gebied van sport en bewegen. Inschrijvers wordt gevraagd te realiseren, beheren en exploiteren. Deze organisaties profileren zich als sociale ondernemingen. Zij krijgen een beperkte wensenlijst mee, maar mogen verder zelf invulling geven aan de accommodatie en het aanbod. Winnaar van de uitvraag is de onderneming die voldoet aan de wensenlijst en de betreffende gemeente de hoogste (jaarlijkse) vergoeding betaalt in ruil voor het recht te mogen exploiteren. Samenwerken met de lokale overheid en het inspelen op de vraag van de gemeenschap staan hierbij centraal.
In Nederland gaat de ‘prijs’ doorgaans naar de partij die hiervoor de laagste gemeentelijke bijdrage vraagt. Gemeenten in Nederland zijn verantwoordelijk voor de sport- en beweegvoorzieningen die niet rendabel zijn: voorzieningen voor verenigingen, voor bewegingsonderwijs en zwembaden. Rendabele voorzieningen als fitnesscentra zijn overgelaten aan de markt. Dat is historisch zo gegroeid.
Lokale overheden in Engeland kennen dat onderscheid niet of veel minder. En dan is het vervolgens logisch dat er in een accommodatie fitness of wellness wordt aangeboden. Fitness is de meest populaire én rendabele sport die mede zorg kan dragen voor een exploitatie die winst maakt. Lokale overheden in Engeland laten zich in eerste instantie minder leiden door de wensen van de georganiseerde sport. ‘Clubs’ krijgen wel plek, maar zijn niet leidend bij het bepalen van een programma van wensen. Dat zijn de behoeften van de gemeenschap, de ‘community’.
De sociale onderneming als exploitant
GLL en Places leisure zijn twee voorbeelden van Engelse sociale ondernemingen die actief zijn als exploitant op het terrein van sport en leisure. Deze ‘social enterprises’ hebben in Engeland een cruciale rol bij het creëren van positieve verandering en het aanpakken van maatschappelijke problemen. Er zijn meer dan 131.000 sociale ondernemingen in het Verenigd Koninkrijk, met een gezamenlijke omzet van £ 78 miljard en werk voor ongeveer 2,3 miljoen mensen. GLL exploiteert bijvoorbeeld meer dan 240 vrijetijdscentra, 120 bibliotheken en 15 kindercentra in samenwerking met 59 gemeenten, overheidsinstanties en sportorganisaties.
Wat is een sociale onderneming? Sociale ondernemingen geven prioriteit aan een sociale of ecologische missie. Hoewel financiële duurzaamheid belangrijk is, wordt winst gezien als een middel om de missie te bereiken, niet als een doel op zich. Zij passen vaak hybride bedrijfsmodellen toe die elementen van traditionele zakelijke en non-profitbenaderingen combineren. Ze genereren inkomsten via verkoop, diensten of contracten.
Dat klinkt fantastisch, maar sociale ondernemingen kennen bepaalde risico's en nadelen. Er gelden strikte regels en voorschriften, waardoor de compliance complex en tijdrovend is en de operationele efficiëntie beïnvloed kan worden. Het is uitdagend en soms lastig om de beoogde social impact precies te meten. Onnauwkeurige impactmeting kan de transparantie en het vertrouwen van stakeholders (onder andere lokale overheden) in een sociale onderneming belemmeren. Het streven naar zowel sociale impact als financiële duurzaamheid maakt het lastig de juiste balans te vinden tussen het genereren van winst en het vervullen van de missie.
Sociale ondernemingen kunnen niet alleen vertrouwen op donaties. Ze hebben diverse inkomstenbronnen nodig. Zij moeten vertrouwen opbouwen en behouden bij stakeholders. Negatieve percepties of scepsis over hun tweeledige doelstellingen kunnen van invloed zijn op de geloofwaardigheid.
In Nederland groeit de aandacht voor sociaal ondernemerschap, maar lijkt het benodigde ecosysteem nog niet optimaal. In de branche van sport en bewegen zijn mij geen voorbeelden bekend. Het veronderstelt ook een andere visie op het realiseren en exploiteren van sport- en vrijetijdsvoorzieningen. Er horen ook andere rechtsvormen bij, zoals wellicht coöperaties of mede-eigenaarschap van medewerkers. De groei van gemeentelijke sportbedrijven is wellicht wel deels te verklaren door een toenemende behoefte bij gemeenten aan een soort van sociaal ondernemerschap, waarin meer geborgd is dat maatschappelijke doelstellingen de gewenste aandacht krijgen.
Hoe dan ook: wie kan er tegen zijn op een meer integrale aanpak en tegelijkertijd meer rendabele voorzieningen voor sport, bewegen en welzijn. Ik durf mijn geld er wel op in te zetten… om toch maar aan te sluiten bij een andere oude Engelse traditie.
John Machiels is strategisch adviseur bij NV SRO dat gemeentelijk vastgoed beheert en exploiteert in negen gemeenten.
Deel dit bericht:
0 reacties
Nog geen reacties. Wees de eerste!
Voeg je reactie toe
Wij sturen jou één keer per twee weken een e-mail met de belangrijkste opinies en artikelen van Sport Knowhow XL.
