Wat als we presteren in de jeugd minder belangrijk maken?

Het had niet veel gescheeld of de complete Nederlandse defensie tijdens het WK (Van Dijk, Van Hecke, Van de Ven, Dumfries) had het betaalde voetbal nooit gehaald. Deze mannen spelen nu bij Liverpool, Tottenham Hotspur en Real Madrid. Wie de jeugdelftallen van de KNVB van de afgelopen decennia onder de loep neemt, kan constateren dat zelfs het bereiken van de hoogste leeftijdscategorie geen garantie is voor een loopbaan in het betaalde voetbal, laat staan voor een plek in het nationale elftal.

De Duitse coach Jürgen Klopp reageerde na de verrassende uitschakeling van Die Mannschaft met een ijskoude conclusie. Duitsland was ooit een groot voetballand, maar dat is verleden tijd. Alles moet volgens Klopp onder de loep worden genomen. En wie het WK kritisch volgt, ziet dat de nivellering van het mondiale voetbal doorgaat. Als Oranje zijn plek wil behouden, moet er iets gebeuren. Dat start bij de jeugd.

Dumfries, Van Hecke, Van de Ven en Van Dijk werden op jonge leeftijd niet gezien als groot talent. Dumfries en Van Hecke werden pas op 17-jarige leeftijd opgenomen in de jeugdopleiding van een betaaldvoetbalorganisatie, Sparta Rotterdam en NAC Breda respectievelijk. Daarvoor speelden zij bij prestatieve amateurverenigingen. Van Dijk kwam als 10-jarige bij Willem II in de jeugdopleiding. Ze zagen het niet zitten in de 19-jarige Van Dijk en daarom vertrok hij naar het beloftenelftal van Groningen. Ook Nederlandse topclubs zagen te weinig potentie in Van Dijk. Mede daarom vervolgde hij zijn carrière in het buitenland. Van de Ven kwam als 12-jarige binnen bij Volendam en maakte daar op 18-jarige leeftijd zijn profdebuut. Na twee jaar Wolfsburg kwam hij op 22-jarige leeftijd terecht in de Engelse Premier League. Ook bij de KNVB vielen de verdedigers pas laat op. Van Dijk debuteerde voor Oranje in de O19, Dumfries in de O20, Van Hecke en Van de Ven in de O21. Alleen Dumfries heeft voor een Nederlandse topclub gespeeld. 

De boodschap is niet nieuw: we zijn slecht in het voorspellen van toekomstige prestaties en daarmee ook in het herkennen van voetbaltalent. Het blijft als kijken in een glazen bol. Dat is al langer bekend en toch streven de meeste academies van professionele voetbalorganisaties ernaar met hun jeugd op een zo hoog mogelijk niveau te spelen. Maar kijk naar de vier verdedigers van Oranje: geen van deze spelers heeft (veel) op het hoogste niveau in de jeugd gespeeld. De vraag is dus of het nodig of zelfs verstandig is voor de ontwikkeling van individueel talent? Waar is de aanname op gebaseerd? Wat zijn de gevolgen voor talentherkenning en talentontwikkeling als spelen op het hoogste niveau een doel of streven is? Wie herken je dan? Wie stel je op? Vanzelfsprekend kijk je naar die spelers die nu beter presteren. Het geboortemaandeffect, groei, rijping, maturiteit, trainingshistorie, dat zijn allemaal factoren waar we, soms, gekunsteld een oplossing voor proberen te vinden om beter potentie te herkennen.

Het start met het vaststellen van je voetbalidentiteit als club en nationaal team. Hoe wil je voetballen en hoe leid je daarvoor op? Het rapport ‘Winnaars van Morgen, samen talent ontwikkelen’ (mei 2016) was een goede aanzet, maar behoeft herijking en een betere toepassing. Het vastleggen van de voetbalidentiteit geeft richting aan het ontwikkelen van de speelwijze, het inrichten van talentherkenning en -ontwikkeling en het opleiden van topcoaches. 

Ontwikkelen gaat vooraf aan presteren. Het is nodig om individueel talent beter op te leiden en het team is daarvoor de context. Nu vindt veelal het omgekeerde plaats. Het team, voetbalproblemen in aanvallen en verdedigen, staat centraal en het individuele talent is daaraan ondergeschikt. We ontwikkelen ‘systeemspelers’ met beperkt voetbalinzicht en creativiteit. Presteren staat voorop. Dat moet anders als we mee willen doen met de wereldtop. Hier ligt een opgave voor de coachopleidingen van de KNVB. Er is behoefte aan visie op het ontwikkelen van individueel talent binnen de teamcontext. Dat stelt de hoogste eisen aan opleiders. We spreken immers van opleiden voor de top. 

Het vraagt ook om beoordeling van ‘wat leert de voetbalorganisatie onderweg over de ontwikkeling van spelers, over ontwikkelingspaden van een kind naar de elite, over de opbrengst van training en coaching en welke lessen daaruit worden getrokken. Wat kan en moet beter, soms veel beter? Dit gebeurt nog te vaak op amateuristisch niveau en dat is niet wat talenten verdienen. Kortom, zet het individuele voetbaltalent centraal in de lerende organisatie.

Het is verstandig als de clubs en de KNVB zich meer baseren op evidentie in plaats van op onderbuikgevoelens. Is het erg als een jeugdteam op het hoogste niveau speelt? Nee natuurlijk niet. Is het nodig? Nee, ook zeker niet. De jeugdcarrière van de defensie van het Nederlands Elftal laat echter wederom zien dat we presteren van jeugdteams nog altijd zwaar overschatten. Dat leidt tot onnodig verlies van talent. Want ja, waar Van Dijk, Van de Ven, Dumfries en Van Hecke het systeem wel hebben ‘overleefd’, vallen jaarlijks honderden talentvolle voetballers af omdat we de eerstvolgende wedstrijd belangrijker vinden dan de ontwikkeling van spelers op de lange termijn. Als we dat niet doorbreken, zal de kans op een succesvolle deelname aan grote toernooien steeds kleiner worden.