Vrijheid van meningsuiting in de sport

door: Paul Kok

Vrijheid van meningsuiting voor topsporters wordt regelmatig geassocieerd met politieke statements door sporters op toernooien in landen waar men het niet zo nauw neemt met burgerrechten. Zo ook in Sotsji, bij de Winterspelen van vorig jaar. Maar in feite gaat vrijheid van meningsuiting om de vrijheid je mening te uiten als sporter en de bescherming daarvan door rechten. De gedachte daarachter is dat een kritische omgeving betere resultaten oplevert dan een kritiekloze omgeving.

Binnenkort vindt het EK turnen plaats in Montpellier in het zuiden van Frankrijk, van 15 tot 19 april. Een mooie tussenstop op weg naar de Olympische spelen van Rio in 2016. De KNGU stelt zich twee medailles ten doel en Epke Zonderland kan daar weer schitteren. Men verwacht 300 sporters uit 48 landen. Mij viel op dat er op de website van het toernooi vele korte interviews met turners staan, maar niet met Epke Zonderland. Ik had hem daar wel verwacht als topper. We mogen aannemen dat de vrijheid van meningsuiting van sporters op dit toernooi geen probleem is. Zeker niet na de terreuraanslagen in Parijs eerder dit jaar. Dus een rustig moment om even stil te staan bij de vrijheid van meningsuiting in de sport.

Andere uitleg?
Ondanks het feit dat de vrijheid van meningsuiting door alle landen is erkend in de verdragen over de rechten van de mens wordt steeds vaker een andere uitleg gegeven. De organisatoren van de Olympische Winterspelen in Sotsji gaven vlak voor aanvang van het evenement 'opheldering' over uitlatingen dat olympische sporters niet mogen praten over kwesties die niet met sport van doen hebben. De voorzitter van het organiserend comité Dmitri Tsjernisjenko zei dat sporters volgens hem op een persconferentie geen meningen mogen uiten die niet met sport te maken hebben. Het organiserend comité lichtte vervolgens toe dat sporters zich vrijelijk zouden mogen uiten op een persconferentie, maar dat een persconferentie uiteraard niet kan worden gebruikt om te demonstreren. Evenmin zouden sporters andere momenten tijdens de Olympische Spelen mogen gebruiken om te protesteren. Allemaal zeer verwarrende teksten wat er nu wel of niet zou mogen.

Het is sporters volgens het olympische handboek verboden op het podium of op andere plekken hun politieke onvrede te uiten. Voorzitter van het Internationaal Olympisch Comité (IOC) Thomas Bach zei vorig jaar dat sporters wél de vrijheid hebben om op persconferenties over politieke thema’s te praten. 'Het is duidelijk dat de Spelen niet kunnen worden gebruikt als podium voor politieke demonstraties', zei Bach. “Het IOC zal, indien nodig, per individueel geval beslissingen nemen. Aan de andere kant, de sporters hebben uiteraard vrijheid van meningsuiting. Dus, als ze op een persconferentie een politieke verklaring willen afleggen, dan zijn ze absoluut vrij dat te doen.'

De conclusie van deze afwegingen is dat er geen andere uitleg is. Vrijheid van meningsuiting is zoals die is en ook (top)sporters in principe hun mening kunnen geven over door hen gekozen onderwerpen.

Topsport en meningsuiting
Fans
Topsporters hebben vaak een grote schare fans en die hebben graag dat hun idool vooral goed presteert. En dat hij of zij ook geregeld van zich laat horen en ergens wat van vindt. Dus een mening uit. Het woord voert over dingen die goed gaan en dingen die niet goed gaan. Over de eigen sport maar ook over andere zaken die van invloed zijn op de prestaties. Het is vanzelfsprekend zaak om daarin goed keuzes te maken en topsporters moeten daar goed over nadenken:

• Wat zijn relevante onderwerpen voor jou?
• Wanneer spelen die?
• Wat vindt je daar zoal van?
• Wat zou je er aan kunnen doen?
• Waar en wanneer wil je de mening uiten? Intern, extern en waar dan?
• Doe je een uitspraak alleen of altijd samen met anderen, bijvoorbeeld door deelname aan een campagne?

En als je dit bepaald hebt voor jezelf, houd je daar dan ook aan als topsporter. Een uitkomst kan ook zijn om je als topsporter in een zekere periode te onthouden van actieve meningsuiting. Overweeg ook dit te delen met je club, team of coach.

Presteren
Maar er zit ook een keerzijde aan het hebben van een mening en die uiten. Zeker voor een topsporter. Er is een gerede kans dat het uiten van een mening afleidt van de kern van de topsport en dat is presteren. De  topsporter kan mentaal last krijgen van meningsuiting omdat er altijd mensen zijn die het daarmee oneens zijn en dat laten weten ook. Dat kan ook tot minder plezierige teksten leiden. En sommigen hebben daar last van, het leidt hen af en ze presteren daardoor minder. De een is daar gevoeliger voor dan de ander. De timing van de meningsuiting die dit effect voorkomt is dus evenzeer belangrijk.

Hier heeft een coach ook een belangrijke rol voor individuele sporters. Waar een topsporter last heeft van meningsverschillen en daardoor minder presteert, zou de coach de betrokken topsporter daarop moeten begeleiden of laten begeleiden. De topprestatie staat immers voorop voor een topsporter. Niet de mogelijk storende meningsuiting.

Maar toch moet ook hier leidend blijven dat een mening hebben en die kunnen uiten ruimte krijgt. En dat  een kritische omgeving tot betere resultaten leidt. In de ontwikkeling van de topsporter geldt dat misschien wel nog meer dan bij anderen. Topsport is strijd en grenzen verleggen en nieuwe wegen kiezen om de concurrentie voor te blijven. Dat gaat alleen als er steeds kritisch wordt gekeken wat er anders en beter kan om tot betere prestaties te komen.

Paul Kok (1956) is strategy director bij Hill+Knowlton Strategies en leader van de sportpractice. Hij was onder meer in 2009 en 2010 communicatiemanager bij The HollandBelgium Bid, de kandidatuur van Nederland en België voor het WK voetbal in 2018. Motto: Je moet schieten, anders kan je niet scoren.