Sta op en heb plezier!

door: John Machiels

‘Maak dagelijks bewegen vanzelfsprekend’. Dat is de in een subtitel verwoorde aanbeveling van de NL Sportraad in haar laatste rapport ‘Nederland, sta op!’. Ik doe daar weinig aan af. Het rapport bevat een grondige analyse en formuleert nuttige aanbevelingen om er voor te zorgen dat Nederlanders meer gaan bewegen.

Met name de integrale aanpak en het pleidooi voor een gezondheidssector die ‘beloond’ wordt voor het voorkomen van ziekte in plaats van voor beloning bij het behandelen van een aandoening, spreken mij aan. Ik voel wel weerstand als ik lees dat ‘te weinig bewegen het grootste gezondheidsprobleem is van de 21e eeuw’, ‘het is als een olietanker die op onze kust afstormt’. En al eerder gehoord : ‘Nederland is Europees Kampioen zitten’. Dat is mij te somber.

• Nederland is ook Europees kampioen recreatief bewegen: 80% van de Nederlanders beweegt versus 40% gemiddeld in Europa.
• Nederland is ook Europees kampioen waar het gaat om lidmaatschappen van een sportvereniging.
• Nederlanders sporten meer dan gemiddeld vergeleken met andere Europeanen. Alleen Zweden, Denen en Finnen sporten meer. Een mooie vierde plaats.
• Nederland is Europees kampioen waar het gaat om plezier als argument voor sporten en bewegen (65% versus 30% gemiddeld).
• Te weinig bewegen zorgt voor 2,3% van de ziektelast in Nederland. Ter vergelijking: roken draagt hier 9,4% aan bij, voeding 8,5% en luchtkwaliteit 3,5%.
• Een Noors onderzoek geeft aan dat dagelijks 20-25 minuten bewegen de negatieve effecten van te veel zitten lijkt te kunnen compenseren.

Bankhangen of ‘bed rotten’ zijn dus niet gelijk dodelijk…. Te weinig bewegen is (nog) niet het grootste gezondheidsprobleem van deze eeuw.

Bovenstaande laat zien dat het tot nu toe gevoerde Nederlandse beleid gericht op sporten en bewegen als succesvol kan worden bestempeld. Het hebben van plezier lijkt daarbij fors bij te dragen aan de hoge deelnamepercentages in Nederland. Als verklaring voor meer plezier in sporten en bewegen wordt gewezen op de hoge sportdeelname bij verenigingen en op de grote populariteit van recreatief fietsen. In andere landen worden vaker gezondheid en fitheid als argumenten genoemd en die leiden blijkbaar tot minder hoge deelnamecijfers.

Nagenoeg iedereen weet inmiddels dat bewegen gezond is, maar die kennis omzetten in ander gedrag blijkt niet eenvoudig. De uitdaging lijkt vooral om mensen in beweging te krijgen en te houden. Plezier in bewegen helpt. Plezier is een intrinsiek argument, terwijl gezondheid en fitheid extrinsieke argumenten zijn die minder goed werken als het om gedragsverandering gaat. Het plezier in een activiteit neemt meestal recht evenredig toe met de eigen vaardigheid.

De aanbevelingen van de Nederlandse Sportraad vragen veel tijd en inspanningen op de lange termijn. Ik zou twee voorstellen voor de korte termijn willen doen. Die overigens allesbehalve nieuw zijn, maar wel inspelen op het hebben van plezier in bewegen. Nagenoeg alle jeugd wordt hiermee bereikt, hetgeen zich op langere termijn vertaalt in de mate waarin de Nederlandse bevolking voldoende beweegt.

1. Maak, net als in Finland, dagelijks bewegen verplicht op scholen. Organiseer dat bewegen met vakleerkrachten: zij vergroten de eigen vaardigheid van kinderen in sport en bewegen en dragen zo enorm bij aan het ervaren plezier. Dat zijn ervaringen en lessen die iemand zijn hele (bewegende) leven meeneemt. Jong geleerd, is oud gedaan. Het vergroten van de zwemvaardigheid is onderdeel van dat dagelijkse bewegen op school.
2. Investeer in het behoud van onze unieke structuur van sportverenigingen. Zij lijken wezenlijk bij te dragen aan het ervaren plezier in sporten en bewegen. De sportvereniging is na de school ook nog steeds het instituut dat de meeste jongeren weet te bereiken: 69 procent van de jongeren in de leeftijd van 6 tot 11 jaar en 61 procent van de jongeren in de leeftijd van 12 tot 18 jaar is lid van een sportvereniging. Tegelijkertijd staan ook deze cijfers onder druk en blijken verenigingen het moeilijk te hebben om in te spelen op maatschappelijke ontwikkelingen.

Aanvullend verdient het aanbeveling de unieke Nederlandse infrastructuur voor de meer dan tien miljoen recreatieve fietsers in stand te houden en waar mogelijk uit te breiden en te verbeteren.

Dat de trend is ingezet naar minder bewegen is een feit. Het is een enorme klus om die ontwikkeling te keren. Of deze twee aanbevelingen, samen met de lange termijn aanbevelingen van de NL Sportraad, de ingezette trend van minder bewegen omkeren, durf ik niet te voorspellen. Gemakzucht, het sparen van (eigen) energie, strijd om ruimte en technologische ontwikkelingen zijn slechts enkele van de factoren die menselijk gedrag beïnvloeden en meer bewegen flink in de weg zitten.

Het maatschappelijke probleem liet zich voor mij onlangs samenvatten in één beeld. Ik haalde op mijn racefiets een puber in op een elektrische fiets. Zonder te trappen, met serieus overgewicht en met in de rechterhand een blikje energydrank…. Dan bekruipt mij toch de gedachte dat we wellicht beter kunnen investeren in het ontwikkelen van medicijnen die vergelijkbare effecten hebben als een gezonde leefstijl. Die gaan er (letterlijk) makkelijker in dan al onze goed bedoelde oproepen tot meer bewegen en een gezonde leefstijl. Ben ik toch weer somber…

John Machiels is strategisch adviseur bij NV SRO dat gemeentelijk vastgoed beheert en exploiteert in negen gemeenten.