Sportverenigingen moeten weg uit het veilige nest, de wereld ontdekken!

Zo'n vijf jaar geleden riepen Jan Boessenkool, Frank van Eekeren en Jo Lucassen in een artikel - dat onlangs een plek kreeg in een zomereditie van de nieuwsbrief van Sport Knowhow XL - op om met gevoel voor realiteit om te gaan met het moderniseren en professionaliseren van sportverenigingen. Iets waar iedereen die sportverenigingen een warm hart toedraagt het alleen maar mee eens kan zijn. De realiteit zoals de heren die beschrijven, deel ik echter niet helemaal. In deze reactie beschrijf ik graag mijn realiteit.

De realiteit is inderdaad dat de sport draait op honderdduizenden vrijwilligers die zich week in week uit inzetten voor hun verenigingen. Tot voor kort was de sport daarmee wellicht wel de enige sector in het sociale domein die niet was geprofessionaliseerd. Vergelijken we het met bijvoorbeeld de jeugdzorg, dan zien we dat in die sector de afgelopen decennia het aantal vrijwilligers drastisch is afgenomen en het aantal professionals fors is gegroeid.

Nu het financieel minder gaat, moeten deze sectoren zich opnieuw uitvinden, waarbij het mobiliseren en binden van vrijwilligers een van de uitdagingen is. Liep de sportsector een paar jaar geleden nog achter, nu zou je kunnen zeggen dat ze voorop loopt. De sportsector weet in principe als geen ander hoe je een hele sector grotendeels op vrijwilligers laat draaien. Die kennis en ervaring is een grote kwaliteit die de sportsector te bieden heeft, als zij tenminste een ambitie heeft buiten haar eigen grenzen.

De realiteit is ook dat er veel aandacht is voor sport als maatschappelijk instrument. De hele 'doel en middel-discussie' is daarbij overigens een lastige. Als ik sport omdat ik het gewoon leuk vind, maar mijn huisarts constateert dat ik sinds ik sport minder bij hem kom, is dat dan sport als doel of sport als middel? En maakt dat eigenlijk uit? Ook deze realiteit is anders te benaderen: er is in de maatschappij een behoefte om meer met sport te doen. Dat is een externe ontwikkeling. Of het een kans is of een bedreiging, dat hangt van je perspectief af. Er zullen partijen zijn die op deze kans gaan inspelen.

Ik hoop dat het de sportverenigingen zijn! Laat zien wat je te bieden hebt, laat zien aan welke maatschappelijke doelen sport allemaal kan bijdragen. En zorg er daarbij voor dat je het zo organiseert dat je bij je eigen kern blijft en die versterkt. Dat kan. Maar dan moet je een visie hebben op je club, op je omgeving. En je moet durven veranderen. Natuurlijk gaat niet elke club dit doen en natuurlijk zullen er dan vast ook clubs verdwijnen. Dat is ook niet per se erg. Soms is een organisatie aan het einde van zijn levenscyclus. Maar de sport als geheel kan veel meer gaan uitstralen dat ze wil bijdragen aan de grote opgaven waar Nederland voor staat.

'Ja, mits' in plaats van ' nee, tenzij' zou de houding moeten zijn. Sport staat niet op zichzelf en zou dat ook niet moeten willen. En draai het om: die organisaties waar je mee gaat samenwerken, die versterken jouw vereniging. Ze helpen je aan nieuwe leden, aan nieuwe vrijwilligers, aan nieuw geld.

Een stap vooruit gaat vaak gepaard met twee stappen terug. Zo zal het ook in de ontwikkeling van de sport zijn. Beter worden gaat niet vanzelf, dat weten sporters als geen ander. Zoals Marc Lammers werd uitgelachen toen hij de ijsbaden introduceerde voor zijn hockeydames, zo zal er nu ook gek gekeken worden naar verenigingen die dingen anders doen. De waarheid is dat er in het verenigingsleven de afgelopen decennia misschien wel iets te weinig nieuwe dingen zijn geprobeerd. Dat dit te maken heeft met een gebrek aan vrijwilligers, is een te gemakkelijk excuus. Vele organisaties en communities weten die vrijwilligers wel degelijk te motiveren. We leven in een tijd dat er allerlei vernieuwende vrijwilligersinitiatieven ontstaan. Dat kan de sport ook.

En dan nog even die realiteit van die clubs die niet mee kunnen of willen. Het zijn zelfstandige organisaties, dus ze maken hun eigen keuzes. Maar het is te verwachten dat het kiezen voor een interne oriëntatie consequenties zal hebben voor de houding van gemeenten ten aanzien van clubaccommodaties. Alle investeringen en kosten van gemeenten zullen de komende tijd bekeken worden. En op accommodatiegebied hebben sportverenigingen een bijzondere positie. Misschien zijn het uitzonderingen, maar je zal ze de kost moeten geven: de clubs met honderd of honderdvijftig leden met een eigen veld en een eigen clubhuis.

Zo'n club zal het inderdaad waarschijnlijk in de toekomst niet redden met een intern gerichte houding. Het veld, het clubhuis: ze worden immers maar beperkt gebruikt. En als de vereniging zelf geen groter gebruik realiseert, dan zal de gemeente dat gaan doen. Dan verhuurt de gemeente de accommodatie niet meer alleen aan die ene club en geeft de club de zeggenschap uit handen. Is dat naar voor die vereniging? Ja. Maar hoeveel andere vrijwilligersorganisaties met een eigen accommodatie zijn er in de gemiddelde gemeente überhaupt? Zo slecht komt de sport er niet vanaf. Voor wat hoort wat.

Ik denk dat landelijke sportorganisaties en stedelijke servicepunten missiewerk te doen hebben. Ze moeten aan de buitenwereld laten zien wat de sport allemaal kan en wil, mits de juiste randvoorwaarden kunnen worden gecreëerd. En ze moeten de sportverenigingen inspireren en begeleiden richting vernieuwing. De sport heeft op het moment geen beschermende moederkloek nodig, maar eentje die haar jongen een duwtje geeft. Weg uit het veilige nest, de wereld ontdekken!