Sportimpuls: sociale innovatie tegen wil en dank

Begin dit jaar werd bekend dat sport binnen het VWS-subsidieprogramma ‘Sport en Bewegen in de Buurt’ een eigen subsidiestroom toegewezen had gekregen. De naam hiervan: ‘Sportimpuls’. Doel: het opstarten van passend, innovatief sport- en beweegaanbod voor inactieven in lastige wijken of buurten. Beschikbaar budget: ruim € 10 miljoen per jaar. Subsidie aan te vragen door lokale sportaanbieders op basis van bewezen effectieve interventies. Beschikbaar budget per project, voor twee jaar: van € 10.000 tot maximaal € 150.000. Eind november is de tweede ronde opengesteld; tot 5 maart 2013 kan opnieuw worden aangevraagd.

Tot zover de nuchtere cijfers. Maar waarom is deze regeling er eigenlijk gekomen? Simpel: er was iets nodig om de sport tevreden te stellen. De groeiende geldstroom naar gemeenten - van de Buurt-Onderwijs-Sport (BOS) Impuls, via de Breedtesportimpuls naar Combinatiefuncties, nu Buurtsportcoaches geheten - moest ergens een keer gecompenseerd worden.

Het traditionele kanaal via NOC*NSF en bonden lijkt steeds minder vanzelfsprekend voor het organiseren van sportstimulering op lokaal niveau. Het beëindigen van landelijke subsidieprogramma’s als ‘Meedoen Alle Jeugd door Sport’ en het ‘Nationaal Actieplan voor Sport en Bewegen’ bevestigt deze trend. Bonden beklaagden zich er bij NOC*NSF over dat steeds meer ‘sportgeld’ naar gemeenten ging. NOC*NSF zag zich hierdoor meer dan ooit genoodzaakt een deel van het budget voor de nieuwe VWS-regeling ‘Sport en Bewegen in de Buurt’ te claimen.

En daarmee was de Sportimpuls een feit; in beginsel niet meer dan het bekende doekje voor het bloeden. Gelukkig bewijst de praktijk het tegendeel; de Sportimpuls geeft nieuwe verbindingen en daarmee sociale innovatie.

De procedure
Hoe kan de subsidie worden aangevraagd? In de periode 2012 tot en met 2016 kunnen jaarlijks nieuwe aanvragen worden ingediend, waarbij elk jaar opnieuw het volledige Sportimpuls-budget beschikbaar is. Met ingang van 2013 komt er nog eens € 2 miljoen bij voor het bestrijden van overgewicht bij kinderen in de leeftijd van 0-4 en 12-18 jaar. Daarmee komt vanaf 2013 jaarlijks een slordige € 13 miljoen vrij voor de sport. Niet mis in tijden van krimp!

Aanvragen mogen louter worden ingediend door lokale sportaanbieders. Zij nemen het voortouw in een lokale alliantie, waarbij samengewerkt dient te worden met partners uit onderwijs, zorg en welzijn. Ook commerciële partijen kunnen aansluiten. Vanuit een gedegen wijk- en behoefteanalyse is het zaak een specifieke buurtaanpak te ontwikkelen, waarmee wijkbewoners die niet gemakkelijk in beweging komen, alsnog verleid worden te gaan sporten of bewegen. Hiertoe kan men putten uit de zogenaamde Menukaart: een overzicht van ‘beproefde interventies’ (effectieve sportstimuleringsinstrumenten).

Het aan te vragen subsidiebudget is bestemd voor de eerste investeringskosten om nieuw aanbod op basis van zo’n interventie te ontwikkelen. Het eenmaal lopende project zal zich in twee jaar tijd zelf moeten weten te bedruipen, zodat continuïteit na afloop van de subsidieperiode gewaarborgd is.

Alle formele informatie over de Sportimpuls-regeling, de Menukaart en de procedure is hier te vinden.

De beoordelingsprocedure
De eerste ronde aanvragen afgelopen zomer bleek een onverwacht groot succes; het budget werd vele malen overvraagd, met voor € 60 miljoen aanvragen. Niet alleen verenigingen wisten de weg naar deze regeling te vinden, ook - meer dan verwacht - sportscholen, fitnesscentra en andere commerciële sportaanbieders. De laatste categorie wist snel in te spelen op deze extra financieringsimpuls. Medewerkers van de landelijke betrokken partners (NOC*NSF, ZonMw, NISB) maakten deze zomer overuren om alle aanvragen te toetsen. Uiteindelijk zijn van de 904 aanvragen uit deze eerste ronde 170 aanvragen toegekend.

Veel takken van sport zijn vertegenwoordigd, met wat meer initiatieven binnen voetbal en gymnastiek. Er zijn ook wat meer aanvragen in de grote steden toegekend dan in de provincie. Een willekeurige greep: G-handbal, schooljudo, Gymkids, 45+-voetbal, schoolsportverenigingen, Sportkanjerprojecten en sportdorpen. Ofwel een rijk palet aan lokale initiatieven.

Alle nu lopende Sportimpuls-projecten zijn hier te vinden.

De kritiek
Ondanks het overdonderende succes - in ieder geval qua aanvraagvolume - klinkt er ook kritiek. De sport zou de sport immers niet zijn zonder gedoe! Zo zijn sportbonden nog steeds ontevreden over de hen toegedichte rol; zeker de kleinere bonden zoeken naar financiële ruimte om hun leden te begeleiden bij het ontwikkelen van kansrijke aanvragen. Het blijft voor bonden lastig de teruggang aan landelijke middelen creatief op te vangen met lokale geldstromen. Het goede nieuws is dat vele verenigingen mede dankzij hun zorg de weg naar de Sportimpuls weten te vinden. Inmiddels hebben enkele bonden het roer om gegooid en slim weten te profiteren van de financiële ruimte op lokaal niveau.

Gemeenten hebben op hun beurt ook moeite met deze autonome geldstroom; omdat lokale sportaanbieders op eigen kompas kunnen aanvragen, ontbreekt het hen aan sturing en overzicht. Welke initiatieven zijn er genomen in hun gemeente, en in welke wijken of kernen? Wie bepaalt of een initiatief goed past bij het actuele gemeentelijke beleid? Gemeenten zouden maar wat graag regie uitoefenen over de Sportimpuls-initiatieven binnen hun gemeentegrenzen. Een aanvraag wint weliswaar aan kracht als er commitment van de gemeente is, maar dit was in de eerste ronde nog geen harde eis. Veel gemeenten proberen invloed uit te oefenen op het lokale speelveld rond de Sportimpuls door eigen informatieavonden over deze regeling te houden. De aansluiting bij de vele in en rond de sport werkzame combinatiefunctionarissen en buurtsportcoaches laat nog te wensen over. Bij het lokaal verbinden van beide regelingen is beslist nog een proactieve rol voor gemeenten weggelegd.

De opbrengst
Hoe dan ook: er gebeurt een hoop dankzij deze nieuwe, extra geldstroom. Sterker nog, ik durf te beweren dat de Sportimpuls het vliegwiel is waarmee lokaal de sport gelanceerd wordt. Vast niet het enige, maar wel een hele belangrijke in deze barre tijden. Waar huurtarieven stijgen, lokale subsidies wegvallen en accommodaties niet gerealiseerd worden, blijft de Sportimpuls overeind. En let wel; er zit ook op dit moment nog voor minimaal € 50 miljoen innovatiepotentie in die lokale sportmarkt! Zou het niet geweldig zijn deze initiatieven ook verder te helpen? Wie neemt hier het voortouw in? De Sportimpuls leidt tot veel creativiteit en nieuwe verbindingen, juist lokaal. Dat is sociale innovatie pur sang, moeten we daar in deze tijd niet zuinig op zijn?
 
En laten we vooral niet vergeten dat er afgelopen jaren op lokaal niveau vele sportprofessionals bij zijn gekomen, die prima van toegevoegde waarde kunnen zijn op al die nieuwe netwerken. Dit zijn de 2.300 fte buurtsportcoaches, merendeels al functionerend, en deels nog te plaatsen. Zeker, het kost moeite deze lokale werkcapaciteit overeind te houden, juist nu. En er zijn beslist nog verbeterslagen mogelijk op werkgeverschap en taakstelling. Maar op de plekken waar deze sportprofessionals eenmaal zijn aangesteld, bewijzen ze binnen een jaar onmisbaar te zijn.

Het samenspel tussen lokale sportaanbieders en buurtsportcoaches brengt de innovatie waar deze het meest gewenst is: in het hart van de georganiseerde sport. Wie kan daar nou tegen zijn...?

De toekomst
Nog vier maal kan het Sportimpuls-budget van €13 miljoen verdeeld worden over het brede werkveld van sport en bewegen. Komende maanden staat de tweede ronde aanvragen open. Ik roep alle partijen op: kom in beweging en grijp je kans! Natuurlijk verenigingen en andere sport- en beweegaanbieders. Daar komt de eerste impuls vandaan.

Maar ook hun natuurlijke partners zijn aan zet. Gemeenten, pak de regie en laat het niet gebeuren dat deze geldstroom een eigen dynamiek krijgt. Wees ruimhartig supporter van alle lopende projecten en kweek talent in de bruisende vijver vol lokaal sportpotentieel. Zonder jullie regie blijft het bij een schot hagel! Bonden, stap door naar het ondernemerschap waar de sportmarkt om vraagt, en creëer een flexibele schil van sportprofessionals met startkapitaal rond verenigingen, vanuit jullie visie op spreiding en groei. Mede dankzij jullie zorg weten verenigingen de weg naar de Sportimpuls te vinden. De verwachting is dat het aanvraagvolume naar € 100 miljoen gaat in deze tweede ronde. Ga de uitdaging aan en pak die prominente rol bij het ontwikkelen en uitvoeren van lokale innovatie in jouw tak van sport.

De uitnodiging
De Sportimpuls heeft als nevendoel dat deelnemende partijen van elkaar leren en onderling ervaringen uitwisselen. Naast het officiële kennisplatform dat de landelijke partners van plan zijn hierop in te richten, is er nu al ruimte voor een particulier initiatief, dat naast gebruikers staat en hen van dienst is. Al die aanvragers en projectleiders op lokaal niveau, maar ook overige belanghebbenden, zoals sportbonden en gemeenten; allemaal willen ze zich laten informeren en inspireren door collega’s, tips & trucs uitwisselen, halen en brengen. Een gebruikersplatform kortom, met alle multimediale mogelijkheden van deze tijd via Twitter, Facebook en LinkedIn om elkaar te vinden en functionele verbindingen te leggen.

En die mogelijkheid is er nu! Ik nodig u uit aan te sluiten bij het Sportimpuls-gebruikersplatform op www.sportimpuls.nl, een particulier initiatief om u als gebruiker te dienen bij het profiteren van de mogelijkheden van de Sportimpuls. Laten we dit platform gezamenlijk verder uitbouwen. Voor elkaar, door elkaar; benut dit platform primair voor het realiseren van uw eigen doelstellingen, maar ook om de sport als collectief verder te brengen.