Sport Governance Observer als wapen voor geloofwaardige sport

Dankzij match fixing, doping en corruptieschandalen staat de geloofwaardigheid van de sport flink op de tocht. Fans, sponsors en overheden hebben steeds meer moeite om de positieve waarden van sport te herkennen. Een eenvoudige oplossing bestaat niet, maar een belangrijke randvoorwaarde ter bestrijding van de misstanden is er wel: good governance. Op 8 april jl. presenteerden zes Europese universiteiten de Sport Governance Observer, een nieuw wapen in de strijd voor fatsoenlijk(er) bestuur in de internationale sport.

Veel internationale sportbestuurders kunnen de roep om good governance relatief gemakkelijk negeren en doen dat ook. Denk aan de FIFA of de UCI. De bestuurders staan aan het hoofd van autonome, internationaal opererende organisaties, waar de invloed van onderaf – verenigingen, atleten – minimaal is. Bovendien hebben overheidsinstanties nauwelijks impact op hun functioneren, niet in de laatste plaats omdat de meeste van hen in Zwitserland zijn gestationeerd – een land waar nauwelijks toezicht plaatsvindt op federaties en verenigingen.

Het ontbreken van kernachtige en eenduidige principes over good governance in de sport helpt ook niet. Veel debat over fatsoenlijker bestuur strandt op de vraag wat good governance eigenlijk inhoudt. Een consortium van zes Europese universiteiten - waaronder de Universiteit Utrecht - besloot om aan deze onduidelijkheid een einde te maken. Zij ontwikkelde de ‘Sport Governance Observer’, een instrument om het sportbestuur onafhankelijk te kunnen waarnemen - daarbij gebruik makend van de meest recente theoretische inzichten, bestaande instrumenten uit andere sectoren, toepast op de specifieke (juridische) context van internationale sportbonden.

De Sport Goverance Observer is opgebouwd uit vier dimensies:
• ‘Transparancy and public communication’: openheid is cruciaal binnen good governance en geen usance binnen internationale sportbonden. Om toezicht te kunnen houden op het functioneren van een organisatie dient ‘het publiek’ inzicht te kunnen hebben in bijvoorbeeld de financiële huishouding en het interne besluitvormingsproces.
• ‘Democracy’: de autonomie van internationale sportbonden zorgt er geregeld voor dat democratische uitgangspunten, bijvoorbeeld tijdens bestuursverkiezingen of het toewijzen van grote sportevenementen, onder druk staan. Hierdoor wordt het extern toezicht bemoeilijkt en is er weinig ruimte voor interne (tegen)geluiden .
• ‘Checks and balances’: in internationale sportfederaties is de scheiding van machten een aandachtspunt. Een goed checks and balances-systeem voorkomt een concentratie van macht en zorgt voor robuuste en onafhankelijke besluitvorming.
• ‘Solidarity’: veel internationale sportorganisaties maken aanspraak op publiek geld – denk bijvoorbeeld aan investeringen voor grote sportevenementen. Als tegenprestatie wordt van deze bonden steeds vaker verlangd dat zij zich sociaal, ethisch en ‘groen’ gedragen.

Elke dimensie is uitgewerkt in specifieke indicatoren, zodat de kwaliteit van het bestuur van internationale sportbonden gedetailleerd, maar toch eenvoudig, geregistreerd en geanalyseerd kan worden. De meetlat is getest en toegepast in een groot aantal internationale sportorganisaties en beschikbaar via www.aggis.eu.

De Sport Governance Observer beoogt het debat rondom good governance een nieuwe stimulans te geven. Welwillende sportbonden kunnen de Observer gebruiken als zelfhulpmiddel. Maar veelal zullen zij een stevige duw in de rug nodig hebben om in actie te komen. Daarom kunnen ook journalisten, academici, fans, sponsors en overheden gebruik maken van dezelfde meetlat. Ontwikkelingen binnen één sportbond kunnen op deze manier gevolgd worden, maar ook worden vergeleken met die in andere bonden. Dit biedt de mogelijkheid gerichte druk uit te oefenen op halsstarrige bestuurders.

Om het debat gaande te houden zullen de betrokken universiteiten - onder regie van de Deense organisatie Play the Game - de Sport Governance Observer de komende jaren verder ontwikkelen en toepassen. De eerste resultaten zullen zij presenteren tijdens het Play the Game congres van 28 tot 31 oktober 2013 in Aarhus. De Universiteit Utrecht wil de Sport Governance Monitor bovendien toepasbaar gaan maken voor Nederland. Want ook al verschilt de Nederlandse context wezenlijk van de internationale en is de ernst van de problematiek hier een stuk minder: een sportorganisatie die met transparantie, democratie, verantwoordelijkheid en solidariteit het goede voorbeeld geeft, zal – ook in Nederland - bijdragen aan de geloofwaardigheid van de sport.