Sport beweegt jongeren tot wereldburgerschap

door: Alien van der Sluis en Bas Schutte

Mensen met een handicap worden in Ethiopië veelal als kansloos en nutteloos beschouwd. Sinds 2005 werkt Respo International aan de verbetering van de positie van mensen met een handicap in Ethiopië. Aan dit bestaande programma is sinds 2011 de Ethiopia Xperience gekoppeld: een initiatief voor Nederlandse scholieren, studenten en leden van sportverenigingen. Doel is deze jongeren te betrekken bij de thema’s wereldburgerschap en internationale samenwerking.

Respo International - opgericht door Hogeschool Windesheim - werkt sinds 2005 met lokale partners aan de verbetering van de positie van mensen met een handicap in Ethiopië. In de hoofdstad Addis Abbeda worden sport- en beweegprogramma’s aangeboden en lokale sporttrainers opgeleid. De meeste van deze sporttrainers hebben zelf een handicap en zijn daarmee een goed voorbeeld voor de kinderen met een handicap. De Ethiopia Xperience bouwt sinds 2011 voort op dit bestaande programma en stelt zichzelf tot doel om Nederlandse jongeren te betrekken bij de thema’s wereldburgerschap en internationale samenwerking.

Scholen of verenigingen mogen telkens twee jongeren selecteren die 'op Xperience' gaan naar Ethiopië. De Xperience wordt door de hele vereniging of school gedragen en het is de bedoeling dat zij gedurende langere tijd een bijdrage levert aan mensen met een handicap in Ethiopië en de thema’s wereldburgerschap en internationale samenwerking structureel een plek geven binnen hun club of school. De Ethiopia Xperience bestaat uit drie onderdelen: Battle, Xperience en Share:

Zicht op wereldburgerschap
The Ethiopa Xperience wordt mede mogelijk gemaakt door de Subsidiefaciliteit voor Burgerschap en Ontwikkelingssamenwerking (SBOS) van het ministerie van Buitenlandse Zaken. De overheid wil hiermee jongeren stimuleren tot wereldburgerschap:

'de positieve houding ten opzichte van de wereld en de daarbinnen te herkennen verschillen mede tot uitdrukking komend in gedrag en met het besef dat men zelf actief kan bijdragen aan mondiaal burgerschap'

Een theoretische definitie, maar waar het vooral om gaat, is dat behalve om een positieve attitude - bijvoorbeeld ten opzichte van andere culturen - het gedrag van jongeren ook echt verandert. De Ethiopia Xperience wil jongeren toerusten met kennis en vaardigheden, zodat zij zelf een actieve bijdrage gaan leveren aan een betere wereld. Persoonlijk leiderschap, verandervaardigheid en samenwerking zijn de competenties die als fundament onder het scholingsprogramma liggen dat door the L&ving Factory wordt verzorgd. Om zicht te krijgen op of deelnemers zich daadwerkelijk meer als mondiaal burger gaan gedragen, doet Kennispraktijk in de periode 2011-2015 onderzoek naar de Xperience.

Kennispraktijk bevraagt alle deelnemers vooraf, direct na afloop en een half jaar na afloop in een online vragenlijst op (determinanten van) gedrag als wereldburger (o.m. kennis, attitude, intentie). De eerste resultaten laten zien dat deelnemers vooraf vaak al een erg positieve houding hebben ten opzichte van ontwikkelingssamenwerking, ontwikkelingslanden en mensen uit andere culturen, maar dat zij dit vaak nog niet omzetten in gedrag als wereldburger. Dat heeft met name te maken met barrières die zij ervaren, zoals het ontbreken van de kennis en vaardigheden om daadwerkelijk iets aan wereldburgerschap te doen. Na afloop van de Xperience zijn deze barrières veelal weggenomen en komen deelnemers ook echt in actie als wereldburger: zo geven ze presentaties voor hun klas of sportvereniging en organiseren ze inzamelingsacties, sponsorlopen en wereldtoernooien om geld op te halen voor DIRES House of Sport, de sportorganisatie die in Addis Ababa de sportactiviteiten verzorgt en de trainers opleidt

Onderzoeksresultaten worden direct gebruikt om succesfactoren te bepalen en het programma bij te kunnen sturen. Hieruit werd bijvoorbeeld al duidelijk dat het ‘buddy’-onderdeel van het programma (deelnemers worden tijdens hun reis gekoppeld aan een Ethiopische leeftijdsgenoot waarmee zij gedurende de reis veel optrekken) erg veel indruk maakt op de deelnemers en ertoe bijdraagt dat deelnemers meer overeenkomsten zien tussen henzelf en mensen uit andere culturen.

Regelmatig vindt verdiepend onderzoek plaats. In 2012 richtte zich dat op de communicatie omtrent de Xperience en momenteel wordt gekeken naar de rol van sport tijdens de Xperience en het effect daarvan op wereldburgerschap. Resultaten worden steeds benut om de onderdelen Battle, Xperience en Share fijn te slijpen. De Share - het delen van ervaringen met de omgeving en hen ook proberen te stimuleren tot wereldburgerschap - vormt een belangrijk onderdeel van de Xperience. In 2014 voert Kennispraktijk daarom een grootschaliger onderzoek uit naar de ‘tweede schil’: de directe sociale omgeving van de deelnemers in Nederland. Hierin wordt onderzoek gedaan onder de klasgenoten van de deelnemers: verandert hun kijk op wereldburgerschap en leidt dat ook tot gedrag dat daarbij past?

De ervaring leert…..
Maar wat een ervaring als de Ethiopia Xperience nu daadwerkelijk met deelnemers doet, is niet altijd in onderzoek en cijfers te vangen.

Er worden drie competentiegebieden onderscheiden waarmee met de jongeren aan de slag wordt gegaan, te weten:
- persoonlijk leiderschap;
- teamsamenwerking;
- verandervaardigheid.

Persoonlijk leiderschap
Op het gebied van persoon leiderschap is het ondernemen van een dergelijke projectreis enorm waardevol. Het is bijzonder om de persoonlijke groei van jongeren in zo’n korte periode mee te maken. De ontwikkeling van teamsamenwerking start in Nederland bij het voorbereidingstraject en krijgt een vervolg in Ethiopië.

Teamsamenwerking
Teamsamenwerking geldt niet alleen binnen de Nederlandse groep, maar juist ook in interactie met Ethiopische jongeren. Interessant is de kennismaking met Ethiopische jongeren aan de hand van een workshop Tikboksen, een activiteit waarin de deelnemers al boksend hun positie ten opzichte van de ander ervaren. Degene die ruimte neemt en degene die ruimte geeft. Niet alleen leidt de workshop tot echt contact tussen de jongeren, het is ook boeiend om te ervaren dat Nederlandse jongeren in veel grotere mate 'ruimtenemers' zijn dan de Ethiopische jongeren.

Deze ervaring is een startpunt van een intensief programma waarin Nederlandse en Ethiopische jongeren elkaar veel ontmoeten en samenwerken in verschillende ontmoetingen, een startpunt van een proces dat zich kenmerkt door verwondering, gelijkwaardigheid en saamhorigheid. Veel jongeren stappen het vliegtuig in met de beeldvorming om 'zielige Ethiopische jongeren in achterstandsituaties' wat te leren. Na afloop van de Ethiopia Xperience is dit beeld dan ook echt veranderd.

Verandervaardigheid
Op het gebied van verandervaardigheid zijn jongeren uitgedaagd om wereldburgerschap ‘besmettelijk’ te maken in hun omgeving. Alleen al via een Facebookbattle hebben we meer dan honderdduizend mensen in een half jaar bereikt. Naast het informeren worden jongeren ook betrokken om een vervolg te geven aan (sport)activiteiten die zij hebben opgezet. Een succesvol voorbeeld is het opzetten van een dovenvoetbalcompetitie door vier jeugdtrainers van twee voetbalverenigingen en studenten sportmanagement.

Sport speelt een belangrijke rol in het programma. Sport zorgt voor ontmoeting, samenwerking, plezier, succes en is hiermee een geweldig instrument om aan de slag te gaan met bredere doelen van het programma wereldburgerschap.

Een zonnige toekomst
Respo International zal de Ethiopie Xperience nog zeker tot medio 2015 organiseren. Inmiddels zijn drie Xperience-programma’s georganiseerd waaraan dertien organisaties hebben deelgenomen, waarvan zeven ROC's voor sport en bewegen, twee VO scholen, twee voetbalverenigingen, een judovereniging en via Light for the World hebben twee jongeren met een visuele handicap deelgenomen.

Al deze organisaties willen actief betrokken blijven bij het programma. In de meeste gevallen op het gebied van promotie en/of funding-activiteiten. Met de ROC's wordt gesproken om te onderzoeken in welke vorm het programma kan worden ingebed in het curriculum, zodat meerdere leerlingen kunnen deelnemen. Drie ROC's zijn al gestart met het opzetten van een nieuw programma waarin de leerlingen ook een projectbezoek aan Ethiopië gaan brengen. Inmiddels heeft ROC Aventus uit Apeldoorn al een tweede projectbezoek gebracht.

Voor het komende projectjaar staan drie Ethiopia Xperiences op het programma. Zo worden twee projectreizen voor Nederlandse jongeren met een handicap georganiseerd: in oktober gaan tien Nederlandse dove jongeren, in november - in samenwerking met de KNVB - met jongeren van het Nederlands CP Voetbalelftal. Begin 2014 wordt een een projectreis georganiseerd waaraan vijf nieuwe ROC's kunnen deelnemen. Naast deze jongerenprogramma’s kunnen ook HBO-studenten deelnemen aan het programma. Voor 2013-2014 zijn veertien stageplekken beschikbaar op het gebied van sport, media, communicatie en social business.

Alien van der Sluis is onderzoeker/adviseur bij Kennispraktijk - voor Sport, Onderwijs & Gezondheid. Naast haar werkzaamheden voor Kennispraktijk is zij als buitenpromovendus werkzaam aan de faculteit voor Bewegingswetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen, op het thema blessures bij getalenteerde sporters. Voor meer informatie: a.vandersluis@kennispraktijk.nl

Bas Schutte is directeur van Respo International. Naast zijn werkzaamheden bij Respo International is hij werkzaam als manager ondernemen bij de Calo van Hogeschool Windesheim. Voor meer informatie: b.schutte@windesheim.nl