Qatar: #MeNeither

door: Inge Claringbould

Onlangs maakte minister van Helder voor Langdurige Zorg en Sport bekend dat er een Nederlandse afvaardiging, inclusief mogelijk onze koning, naar het WK voetbal in Qatar gaat. Dit besluit heeft alles te maken met de positie van Qatar als een van de belangrijkste gasexporteurs van de wereld. Als Nederland niet zou gaan, zou dit kunnen leiden tot represaillemaatregelen van Qatar. 

Deze afweging van eigen belangen is geheel in lijn met het utilitarisme van de filosoof John Steward Mill (1806-1873), die er vanuit ging dat bij het nemen van moeilijke besluiten de voordelen zorgvuldig afgewogen moeten worden tegen de nadelen om tot de juiste beslissing te komen. Kort gezegd: om te bepalen of er een officiële delegatie naar Qatar gaat, worden de Nederlandse energiebelangen afgewogen tegen de levens van arbeidsmigranten die zich daar letterlijk dood gewerkt hebben. Het standpunt van Nederland is Helder.

Een andere bekende filosoof - Immanuel Kant (1724-1804) - zou Nederland op de vingers getikt hebben als hij nog geleefd had. Volgens hem mag geen mensenleven ooit in doelmatige zin worden verruild voor een groter doel. Zelfs één arbeider mag niet sterven voor het grote plezier (nut) dat de wereld uit het WK haalt. Dat is volgens Kant een principe, een a priori-waarheid noemt hij dat.

Oproep Lise Klaveness
In die lijn van denken heeft de voorzitter van de Noorse voetbalbond Lise Klaveness haar standpunt duidelijk uiteengezet op de AGM, de jaarlijkse vergadering van de FIFA, in april van dit jaar in Doha. In haar toespraak sprak ze het hoofd van de Qatar Supreme Committee Hassan al-Thawadi, FIFA-voorzitter Gianni Infantino en de andere 250 aanwezigen aan en zei dat ze meer moesten doen om de arbeidsmigranten te helpen en de rechten van LHBTI+-supporters te beschermen. Vervolgens diende Al-Thawadi haar van repliek:

‘Klaveness needed to educate herself better on the progress made in Qatar’. Maar Klaveness was op de hoogte. Inmiddels erkent de FIFA dat er sprake is van drie overleden arbeidsmigranten, maar bestrijdt de erbarmelijke arbeidsomstandigheden.

Infantino: ‘Met werk geven we mensen waardigheid' en volgens hem zijn de arbeidsomstandigheden vergelijkbaar met die in Europa. De duizenden overleden arbeidsmigranten uit het onderzoek van The Guardian zijn volgens de officiële lezing van Qatar niet tijdens het werk gestorven, maar op weg naar huis of ‘s nachts. Voor hen geldt dus een ‘natuurlijke dood’, daar kan de WK organisatie verder niets aan doen. Klaveness vindt de genomen maatregelen simpelweg te weinig. Het vergt moed om een beweging te starten, zo sprak ze.

Veel organisaties, waaronder de KNVB hebben hun kritische stem laten horen, maar van een beweging is geen sprake. Dat komt mede omdat het boycotten van het WK volgens mensenrechtenorganisaties in het nadeel kan werken van de arbeidsmigranten, omdat ze dan hun geld helemaal niet meer krijgen.

De FIFA en Qatar hebben van alle kritieken in elk geval nauwelijks iets opgestoken. Ze werken volgens het principe dat kritiek in de kern gesmoord dient te worden en dat met geld alles te koop is. Er is geen tijd en ruimte voor het erkennen van de vele slachtoffers die tijdens de bouw van het stadion gevallen zijn, laat staan voor een herdenking van de overledenen of tegemoetkoming voor familieleden van de slachtoffers. Wel wordt er hard gewerkt aan het ontkennen, verzwijgen en verdringen van deze tragische gebeurtenissen. 

Om dat voor elkaar te krijgen worden er alleen in Nederland al vijftig gratis reisjes naar Qatar, inclusief tickets voor wedstrijden aangeboden, onder de voorwaarde dat de Oranje-supporters zich in positieve zin uitlaten over het WK en kritische berichten van andere bezoekers zullen melden. De kosten voor de reis kunnen alsnog op hen worden verhaald als de supporters zich niet aan de afspraken houden. Moral disengagement noemen ze dat in de psychologie. Doen alsof er niets aan de hand is en gewoon genieten van het WK. En dat is wat het grote publiek straks waarschijnlijk gaat doen. Waarbij de kijkers hun geweten sussen met argumenten als dat zij er niets meer aan kunnen doen; de arbeidsmigranten schieten toch niets op met protesten? Velen hebben bezwaren, maar gaan toch kijken straks.

Wat kun je dan doen als je vindt dat er een principiële grens is overschreden wanneer duizenden mensen geofferd mogen worden voor de bouw van een stadion? Ik herinner me een poster in de jaren tachtig. Er stond op: ‘Stel het wordt oorlog en er gaat niemand naar toe’. Vrij vertaald naar het WK: stel er kijkt niemand, gewoon uit protest. Ik kijk niet, #MeNeither.

Dr. Inge Claringbould is als universitair hoofddocent verbonden aan het Departement Bestuurs- en Organisatiewetenschap (USBO). Ze werkt onder andere als coördinator van de master opleiding Sportbeleid en Sportmanagement. In haar onderzoek richt ze zich op vraagstukken van inclusie en sociale verantwoordelijkheid. Ze onderzoekt thema’s als gender in sportbestuursfuncties, grensoverschrijdend gedrag, institutionele heteronormativiteit en diverse publieke vraagstukken zoals integriteit en ondermijning in sport.

Met rouwbanden om voetbal kijken
Cordaid bedacht een actie waarbij voetballiefhebbers die naar het WK voetbal in Qatar willen kijken, 'Oranje willen steunen en tegelijkertijd willen stilstaan bij het leed en de grote ongelijkheid in de wereld' uitgenodigd worden een rouwband bestellen cq. te dragen met daarop de namen van overleden arbeiders. De banden zijn ontwikkeld door Cordaid in samenwerking met sportlabel Jako. Het logo is ontworpen door designer Barry Pirovano (Piro), die onder andere bekend is om zijn voetbalkunstwerken en het design van de Eredivisiebal. 

Voor meer informatie: klik hier