Nooit meer gelijkspel, nooit meer saai voetbal

door: Joscha de Vries

De afgelopen weken sluipen allerlei activiteiten mijn agenda in op weg naar de zomervakantie. Van vol, naar voller. Alsof de enige manier om de zomervakantie te halen ‘met de tong op de schoenen’ is. Feestjes, een mini-uitvoering op school, jaarafsluiting van de sportclubs, jaarafsluiting op school, een muziekuitvoering en uitjes met de sportteams vechten om een plekje in de agenda. Door de stapeling worden het voor mij meer plichtplegingen dan dat ik ervan geniet. Laat staan dat ik tijd neem om er naar uit te kijken of na te genieten. Zónde natuurlijk. Waarom maken we het niet wat leuker voor ons zelf.

Van die drukte in deze weken, kom ik tot deze column. Waarom maken we het niet leuker voor onszelf? Een paar weken geleden was ik met een vriend in gesprek. We begonnen bij turnen, het idee om de jury punten te laten optellen in plaats van punten af te trekken. Waardoor je jonge turners tot een growth mindset zou kunnen stimuleren, zoals ik in mijn eerdere column schreef. Om vervolgens soepel door te gaan met voetbal. Wij waren het vrij snel met elkaar eens dat wij de laatste tijd regelmatig het plezier in het kijken naar een wedstrijd verliezen. Dit, terwijl wij toch behoorlijke fans van dit spelletje zijn. Het gaat dan om al het gepraat, getrek, geduw en de weinig oogstrelende momenten. Vanuit het begin van ons gesprek kwam mijn vriend ineens met een idee dat bij mij hoog scoort in de categorie ‘omdenken’: ‘wat als we van voetbal eens een jurysport zouden maken?’

Wat als … Het is een gek idee. Totaal onhaalbaar. Het wordt nog ruim voordat het ergens op een tafel belandt al afgeschoten en naar de prullenbak verwezen. Als die moeite al genomen wordt; waarschijnlijker is dat het idee cynische grappen ten deel valt en geen moment serieus genomen wordt. Maar toch, het blijft spoken in mijn hoofd. Een jury bij een voetbalwedstrijd. Extra punten voor mooie combinaties, fluwelen balbehandelingen, uitzonderlijke reddingen? Extra punten die meer doen dan ‘the man of the match' bepalen, maar die bepalend zijn voor de uitslag.

Tiki taka
Natuurlijk tellen goals mee, maar de ene goal is de andere niet: een prachtige omhaal is toch iets anders dan een onvervalste frummelgoal. Als een jury met verstand van voetbal en punten geeft voor kwaliteit, dan zouden spelers toch maximaal gemotiveerd worden het beste van hun spel te tonen? En niet alleen individuele kwaliteiten tellen. Juist ook het samenspel; tiki taka-voetbal scoort. Coaches worden gestimuleerd na te denken welke tactiek het meest aanspreekt in de beleving van de kijker. Na elke jeugdwedstrijd mag elke speler, om te wennen, nog even zijn of haar mooiste truc laten zien. In de trainingen zijn trainers en coaches op zoek naar vernieuwing, die de spelers oefenen, terwijl ze zich verder vervolmaken in hun techniek.

Natuurlijk zouden hiermee de voetbaluitslagen subjectiever worden. Maar loop je daarmee het risico dat voetbal er minder eerlijk door wordt? Als ik naar de maatregelen kijk die de afgelopen tijd hebben moeten zorgen voor eerlijker wedstrijdverloop, zoals de VAR, de veranderende interpretatie van wat hands is in het strafschopgebied, dan hebben ook die maatregelen niet voor mínder discussie gezorgd. Integendeel zou ik bijna zeggen. Praatprogramma’s over voetbal hangen aan elkaar van discussies over de VAR, arbitraire beslissingen en al dan niet terecht gegeven kaarten naar aanleiding van gemaakte grove overtredingen. Boze coaches en spelers, belaagde scheidsrechters. En zelfs wedstrijden waar je achteraf liever niet naar had gekeken.

Wat doet eigenlijk het meeste recht in het voetbal: een gemiste penalty die bepalend is voor een cruciale finale, of - bij een gelijke stand - de spelers die het beste technische spel, het meest vloeiende samenspel en de meest attractieve speelwijze hebben laten zien. Zijn zij in dat geval niet gewoon het beste team met het meeste recht om te winnen? De Epkes Zonderland op het veld en het Dream Team dat wint door hun samenspel!

Geen gelijkspel...
Een eerste uitwerking van voetbal als jurysport. Om de doelpunten belangrijk te houden, zou een voetbalwedstrijd beoordeeld kunnen worden met zogeheten ‘in prioriteit gestelde criteria’: eerst kijk je naar het aantal doelpunten. Zo blijft de uitslag bij winst gewoon ouderwets: wie de meeste doelpunten maakt, die wint. Het wordt interessant als de wedstrijd eindigt in gelijkspel. Want gelijkspel schaffen we af. Bij een gelijkspel aan het einde van de reguliere wedstrijd, is het aantal punten dat de teams tijdens de wedstrijd behaald hebben met de attractiviteit van hun spel doorslaggevend. De jury laat je bijvoorbeeld samenstellen door één expert gekozen door het ene team, één expert door het andere team en een onafhankelijk derde jurylid, dat beslist als de andere twee er niet uit komen.

Als het gaat zoals ik me voorstel, is die jury zelf al snel niet meer zo interessant. De jury is dan een gegeven dat er bij hoort. Waar onze aandacht door wordt getrokken is aantrekkelijk voetbal. Aantrekkelijk om te spelen, aantrekkelijk om naar te kijken en leuk om over na te praten. Met dominant pressievoetbal, met tiki taka, maar ook met een creatief, betrouwbaar middenveld en een onneembare verdedigingslinie. En wat staat ons dan op individueel niveau te wachten? Meer tovenaars met de bal, van panna’s tot wippertjes, meer onverwacht, ingestudeerd aanvalsspel en voorzetten met een curve, spectaculaire omhalen en snoekduiken door keepers. En minder schwalbes, onsportief spel en klagen bij of over de scheidsrechter.

Natuurlijk weet ik dat dit jury-idee niet realistisch is. En dat komt niet alleen omdat het voetbal nu niet bepaald bekend staat om de grote veranderingen. Voetbal lijkt bijna niet in meetbare termen te vatten en is daarmee voor een jury niet objectief te beoordelen. Hoe beoordeel je een sobere speler die voor het publiek nauwelijks zichtbaar is, maar voor de kenner een onmisbare pilaar in het spel? Hoe beoordeel je een prachtige pingelaar en balkunstenaar, die veel te vaak de bal kwijt raakt? Dat kunnen we toch slecht overlaten aan de mening van een klein groepje juryleden. En dan heb ik het nog niet over de ingewikkeldheid van een methodiek, die internationaal geborgd is. Overal gelijk. Ik zie wel dat hier wat serieuze obstakels liggen. En misschien is het ook niet nodig. Rugby en hockey bijvoorbeeld, laten zien dat een eenvoudige spelregel structureel ook al tot veel minder gedoe in het veld kan leiden. Denk bijvoorbeeld bij rugby aan de regel dat alleen de aanvoerder in gesprek mag met de scheidsrechter. Praten tegen de scheidsrechter door elke andere speler wordt als zware overtreding bestraft met een penalty. Bij hockey werkt het concept van de self-pass uitstekend om te voorkomen dat speler verhaal gaan halen bij de scheidsrechter: voor je klaar bent met verhaal halen, ligt de bal na een snel genomen self-pass al in je goal.

Er zijn dus eenvoudiger en haalbaarder opties, dan mijn jury, om het voetbal weer aantrekkelijker te maken. En toch blijft die jury in mijn hoofd hangen. Als elke voetballiefhebber de komende weken dit concept eens door zijn gedachten laat gaan. Op vakantie, tijdens een rondje wandelen, bedenk eens hoe dat er wél uit zou kunnen zien. Alleen dat is al leuk. En wie weet, misschien dat dan meer mensen stiekem enthousiast worden.

Voetbal als jurysport: een vrolijke gedachte!

Joscha de Vries is directeur-bestuurder bij SportUtrecht. Eerder was zij werkzaam als organisatieadviseur en verandermanager vanuit haar eigen bureaus Hiemstra & De Vries en later Assist4Sport. Vanuit die bureaus werkte zij aan opgaven in de publieke sector in het algemeen en vanuit Assist4Sport in de sport in het bijzonder. In nevenfuncties was en is zij al langer actief als bestuurder in de sport.